Chuyên gia tư vấn giúp doanh nghiệp xuất khẩu "né" rủi ro tại Trung Đông

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc VIETGO - người có nhiều năm tư vấn xuất - nhập khẩu, với tình hình hiện tại, các mặt hàng xa xỉ phẩm hoặc sản phẩm phục vụ tiêu dùng không thiết yếu chắc chắn sẽ chậm lại, thậm chí đóng băng ở nhiều thị trường.

HÀNG SANG CHÂU ÂU CÓ THỂ LÊN TỚI 50 NGÀY

Ngược lại, nhóm hàng thiết yếu và phục vụ hậu cần có thể chứng kiến mức tăng trưởng đột biến. Nông sản và thực phẩm, đặc biệt là các loại lương thực, thực phẩm khô, hàng có thể bảo quản dài ngày, sẽ được ưu tiên tích trữ.

Song song với đó, các mặt hàng quân nhu và hậu cần như tăng bạt, võng, áo mưa, hòm đạn, trang phục bảo hộ và các sản phẩm phục vụ sinh hoạt trong điều kiện khắc nghiệt sẽ gia tăng nhu cầu mạnh mẽ.

Đây chính là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam chủ động chuyển đổi dây chuyền, tối ưu năng lực sản xuất nhằm đáp ứng các đơn hàng gấp, thay vì tiếp tục bám vào những phân khúc đang suy giảm.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở cơ cấu mặt hàng mà còn ở bài toán logistics. Xung đột tại Trung Đông và khu vực Biển Đỏ đã khiến tuyến vận tải huyết mạch qua kênh đào Suez sang châu Âu bị đe dọa nghiêm trọng.

Nhiều hãng tàu buộc phải tránh đi qua Biển Đỏ và chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng của Nam Phi. Sự thay đổi lộ trình này kéo theo hai hệ lụy trực tiếp và rất rõ ràng.

Thứ nhất là thời gian vận chuyển bị kéo dài thêm từ 20 đến 25 ngày. Một chuyến hàng sang châu Âu trước đây chỉ mất khoảng 25 ngày thì nay có thể lên tới 50 ngày. Thứ hai là chi phí vận tải tăng đột biến, cước tàu gấp hai đến ba lần so với bình thường do rủi ro chiến tranh và chi phí nhiên liệu phát sinh.

Trong điều kiện thời gian vận chuyển kéo dài như vậy, nhóm hàng nông sản tươi đối diện rủi ro đặc biệt lớn. Các sản phẩm như chuối, thanh long vốn có vòng đời bảo quản tối đa khoảng 35 ngày gần như không thể chịu nổi hành trình 50 ngày trên biển, dù có sử dụng container lạnh. Nguy cơ hư hỏng trước khi cập cảng là rất cao, đồng nghĩa với thua lỗ gần như chắc chắn.

Vì vậy, theo ông Việt, doanh nghiệp cần cân nhắc tạm dừng hoặc chuyển hướng xuất khẩu các mặt hàng nông sản tươi sang các thị trường châu Âu và Đông Âu trong giai đoạn này, tránh rơi vào tình trạng mất trắng do không tính toán đầy đủ yếu tố thời gian và rủi ro vận chuyển.

NÊN ƯU TIÊN BÁN HÀNG, THU TIỀN TẠI CẢNG 

Bên cạnh rủi ro logistics, vấn đề thanh toán và quản trị hợp đồng cũng đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh tàu chậm hơn dự kiến từ 20–25 ngày, nhiều thư tín dụng (LC) có nguy cơ quá hạn nếu doanh nghiệp không chủ động xử lý kịp thời.

Do đó, ngay khi nhận được thông báo thay đổi lộ trình hoặc lịch tàu, doanh nghiệp cần yêu cầu khách hàng gia hạn LC để tránh rủi ro bị từ chối thanh toán.

Đồng thời, Tổng Giám đốc VIETGO khuyến nghị doanh nghiệp ưu tiên điều kiện FOB, tức bán hàng tại cảng đi và hoàn tất nghĩa vụ khi hàng đã lên tàu, nhằm chuyển phần lớn rủi ro vận tải và chi phí phát sinh cho bên mua.

Trong trường hợp bắt buộc phải giao dịch theo điều kiện CNF hoặc CIF, doanh nghiệp cần mua bảo hiểm rủi ro chiến tranh, ưu tiên lựa chọn các hãng tàu đi thẳng thay vì chuyển tải qua nhiều điểm trung gian.

Với những hợp đồng chưa được thanh toán trước khi tàu cập bến, cần có điều khoản rõ ràng để bảo vệ quyền lợi, thậm chí tính đến phương án điều chỉnh hành trình nếu phát sinh rủi ro thanh toán.

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, trong bối cảnh thế giới diễn biến nhanh và khó lường, nhiều doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đang lúng túng và thiếu thông tin cập nhật.

“Đây là lúc chúng ta cần bình tĩnh, phân tích kỹ lưỡng và chủ động thích ứng. Nếu nhìn đúng bản chất của sự chuyển dịch nhu cầu toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể không chỉ giữ được tăng trưởng mà còn mở rộng thị phần trong những phân khúc mới. Thách thức là có thật, nhưng cơ hội cũng rất rõ ràng cho những đơn vị biết xoay trục kịp thời”, ông Việt nhấn mạnh.