Động thái này diễn ra trong bối cảnh
giá dầu thế giới lên mức cao nhất hơn 4 năm do lo ngại tình trạng gián đoạn nguồn
cung nhiên liệu toàn cầu có thể kéo dài.
Sau hơn 2 tháng kể từ khi chiến sự Iran bùng phát, tuyến
hàng hải trọng yếu qua eo biển Hormuz vẫn gần như tê liệt, làm gián đoạn dòng
chảy chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu. Tình trạng này đẩy
giá năng lượng tăng mạnh, đồng thời làm gia tăng lo ngại về nguy cơ kinh tế thế
giới suy giảm.
Các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột hiện rơi vào bế
tắc. Mỹ đang tìm cách gây thêm sức ép lên Tehran bằng cách triển khai phong tỏa
các cảng của Iran trong khu vực eo biển Hormuz, nhằm hạn chế hoạt động xuất khẩu
dầu của Iran - nguồn thu quan trọng của nền kinh tế nước này.
Vào tối thứ Tư (29/4) theo giờ Mỹ, trang tin Axios đưa tin Tổng thống
Mỹ Donald Trump dự kiến nghe báo cáo vào ngày hôm sau về kế hoạch tiến hành
thêm một loạt cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran để buộc Tehran quay lại bàn
đàm phán.
Thông tin này lập tức đẩy giá dầu tăng mạnh. Hợp đồng tương lai dầu
Brent có thời điểm vượt 125 USD/thùng, một phần do các yếu tố kỹ thuật liên
quan đến việc hợp đồng đáo hạn vào cuối ngày thứ Năm.
Từ đầu năm đến nay, giá dầu Brent đã tăng gần gấp đôi. Trong
phiên ngày 30/4, giá dầu lên mức cao nhất kể từ tháng 3/2022, làm gia tăng áp lực
lạm phát và đẩy giá xăng tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Trong khi đó, Iran tuyên bố sẽ tiếp tục gây gián đoạn hoạt động
hàng hải qua eo biển Hormuz chừng nào nước này còn bị đe dọa. Tuyên bố này làm
gia tăng nguy cơ nguồn cung dầu từ Trung Đông tiếp tục bị gián đoạn.
Trong ngày 29/4, Tehran cảnh báo sẽ triển khai “hành động
quân sự chưa từng có” nếu Mỹ tiếp tục phong tỏa các tàu có liên quan đến Iran.
Trong khi ông Trump yêu cầu Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân, Tehran nói rằng chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa
bình.
“Họ không biết cách ký một thỏa thuận phi hạt nhân. Tốt nhất
là họ nên khôn ngoan hơn!”, ông Trump viết trên mạng xã hội ngày 29/4 nhưng
không giải thích một thỏa thuận như vậy sẽ bao gồm những nội dung nào.
Trong khi Washington và Tehran liên tục đưa ra cảnh báo công
khai, Pakistan - quốc gia đóng vai trò trung gian - đang tìm cách ngăn căng thẳng
leo thang, đồng thời hỗ trợ hai bên trao đổi thông điệp về một thỏa thuận tiềm
năng - theo một nguồn tin từ Pakistan của Reuters.
Theo một quan chức cấp cao Lầu Năm Góc, chiến sự Iran đến
nay đã khiến quân đội Mỹ tiêu tốn khoảng 25 tỷ USD. Đây là ước tính chính thức
đầu tiên của Washington về chi phí của cuộc xung đột.
Trong công điện trên, Bộ Ngoại giao Mỹ kêu gọi các quốc gia
trên thế giới tham gia một liên minh quốc tế mới nhằm khôi phục hoạt động hàng
hải qua eo biển Hormuz. Liên minh này có tên “Cơ chế Tự do
Hàng hải”, với nhiệm vụ chia sẻ thông tin, phối hợp ngoại giao và hỗ trợ thực
thi các lệnh trừng phạt.
Pháp, Anh và một số nước khác đã thảo luận về khả năng đóng
góp cho liên minh này, nhưng cho biết họ chỉ sẵn sàng hỗ trợ mở lại eo biển sau
khi giao tranh chấm dứt.
Theo lập trường lâu nay của Tehran, nước này muốn Mỹ thừa nhận
quyền làm giàu uranium phục vụ mục đích dân sự và hòa bình. Iran hiện có khoảng
440 kg uranium được làm giàu ở mức 60% - mức có thể dùng cho một số vũ khí hạt
nhân nếu được làm giàu tiếp.
Đồng nội tệ Iran đã giảm xuống mức thấp kỷ lục vào ngày
29/4, cho thấy chiến sự đang gây sức ép ngày càng lớn lên nền kinh tế nước này. Theo
Ngân hàng Trung ương Iran, lạm phát tại nước này trong tháng kết thúc vào ngày
20/4 lên tới 65,8%.
Trong khi đó, ông Trump đang chịu sức ép trong nước phải sớm
kết thúc cuộc chiến, khi chính quyền của ông liên tục thay đổi cách lý giải về
cuộc xung đột, còn người dân Mỹ phải đối mặt với giá xăng tăng mạnh. Theo thăm
dò mới nhất của Reuters và công ty khảo sát Ipsos, tỷ lệ ủng hộ ông
Trump đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiệm kỳ hiện tại.
