Tham vọng trung tâm dữ liệu không gian của SpaceX có lặp lại vết xe đổ của Microsoft?

SpaceX mới đây đã nộp hồ sơ IPO. Nhà sáng lập, CEO của công ty này, Elon Musk cho biết nguồn vốn huy động được sẽ phục vụ tham vọng đưa công ty tên lửa này trở thành “cường quốc AI”, với kế hoạch phóng tới một triệu vệ tinh trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo để vượt qua những giới hạn về năng lượng và nước trên Trái đất.

"VẾT XE ĐỔ" CỦA MICROSOFT 

Thực tế, ý tưởng đưa trung tâm dữ liệu “thoát ly mặt đất” không phải là mới. Từ năm 2015, Microsoft đã triển khai một thử nghiệm táo bạo: hạ một trung tâm dữ liệu cỡ container xuống đáy biển ngoài khơi Scotland. Mục tiêu là tận dụng nước biển để làm mát tự nhiên, đồng thời khai thác điện gió và năng lượng thủy triều ngoài khơi.

Dự án này cũng từng được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt cho ngành trung tâm dữ liệu. Về mặt kỹ thuật, dự án được cho là đã hoàn thành các mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, theo nguồn tin từ Reuters, mô hình trung tâm dữ liệu dưới biển đã bị dừng lại hơn hai năm trước, do không chứng minh được hiệu quả kinh tế. Khách hàng vẫn ưu tiên đầu tư vào các trung tâm dữ liệu trên đất liền, các dự án cho phép nâng cấp nhanh hơn, chi phí hợp lý hơn. 

Đại diện Microsoft từng cho biết dù hiện không vận hành trung tâm dữ liệu dưới nước, song công ty vẫn tiếp tục sử dụng như một nền tảng nghiên cứu nhằm thử nghiệm và kiểm chứng các ý tưởng mới liên quan đến hạ tầng dữ liệu.

Indian Express dẫn lời 5 chuyên gia trong ngành trung tâm dữ liệu cho hay thử nghiệm của Microsoft là một lời cảnh báo đáng lưu ý đối với SpaceX.

Dù khác biệt về môi trường triển khai (dưới đáy biển và ngoài không gian) cả hai mô hình đều có những điểm tương đồng cốt lõi: phụ thuộc vào các mô-đun triển khai đắt đỏ, đồng thời thiếu khả năng mở rộng linh hoạt, sửa chữa hoặc nâng cấp.

Ông Roy Chua, nhà sáng lập hãng nghiên cứu AvidThink, nhận định những thách thức này thậm chí còn nghiêm trọng hơn khi đưa lên quỹ đạo. Các vấn đề chưa có lời giải bao gồm cách làm mát hệ thống trong môi trường không gian, chi phí phóng tên lửa vẫn ở mức cao, cũng như tác động của bức xạ và điều kiện khắc nghiệt tới các chip AI.

Chưa kể trong thực tế, một vệ tinh hay trung tâm dữ liệu dưới biển thường chỉ được thay thế sau 5–7 năm, trong khi chip AI lại được cải tiến với tốc độ rất nhanh. Điều này làm gia tăng nguy cơ lạc hậu công nghệ.

Bên cạnh đó, chi phí triển khai trung tâm dữ liệu dưới biển vốn đã cao hơn đáng kể so với trên đất liền. Dù quy mô lớn có thể giúp giảm chi phí đơn vị, nhưng để đạt tới ngưỡng đó cần khoản đầu tư lên tới hàng chục tỷ USD. Và nếu đưa mô hình này ra ngoài không gian, chi phí sẽ còn đội lên nhiều lần.

Theo ước tính của MoffettNathanson, để hiện thực hóa tham vọng trên, SpaceX sẽ cần thực hiện khoảng 3.000 vụ phóng mỗi năm, tương đương tám lần mỗi ngày, một con số chưa từng có tiền lệ. Công ty nghiên cứu MoffettNathanson trong một báo cáo tháng 2 dự đoán kế hoạch phóng một triệu vệ tinh AI của Elon Musk có thể tiêu tốn tới hàng nghìn tỷ USD.

Về phần mình, tỷ phú Elon Musk tin rằng những rào cản này có thể được vượt qua từ việc giảm mạnh chi phí phóng, đến phát triển các dòng chip AI có khả năng chống chịu tốt hơn với bức xạ, xử lý bài toán tản nhiệt trong môi trường chân không, cũng như kéo dài vòng đời phần cứng. 

Vị tỷ phú này cho rằng nhu cầu sẽ không phải là vấn đề, khi AI ngày càng tiêu tốn năng lượng và trở thành hạ tầng cốt lõi cho một tương lai nơi robot phổ biến hơn con người, xe tự lái trở thành tiêu chuẩn, và du hành vũ trụ không còn là điều xa xỉ.

TỶ PHÚ JEFF BEZOS CŨNG NHẬP CUỘC PHÓNG TRUNG TÂM DỮ LIỆU

Thực tế, hiện nay không chỉ Elon Musk, cuộc đua này còn có sự tham gia của Blue Origin, công ty vũ trụ do Jeff Bezos sáng lập. Tháng 3 vừa qua, hãng này công bố ý tưởng Project Kuiper Sunrise (Sunrise), nhằm phát triển năng lực tính toán AI trên quỹ đạo, tận dụng nguồn năng lượng mặt trời sạch, đồng thời giảm áp lực lên hạ tầng trung tâm dữ liệu trên mặt đất. Hiện Blue Origin chưa đưa ra bình luận chi tiết về kế hoạch này.

Ông Claude Rousseau, Giám đốc nghiên cứu tại Analysys Mason, nhận định các trung tâm dữ liệu trong không gian vẫn khả thi, song nhiều khả năng sẽ chỉ đóng vai trò bổ trợ cho hạ tầng trên mặt đất.

Theo ông, trong tương lai gần, khó có kịch bản nào mà trung tâm dữ liệu đặt trên quỹ đạo có thể thay thế hoàn toàn các trung tâm dữ liệu truyền thống, thay vào đó, chủ yếu phục vụ các nhu cầu đặc thù của hạ tầng ngoài không gian, như các chòm sao vệ tinh quân sự hay các trạm vũ trụ.

Trong một cuộc trao đổi trên podcast All-In hồi tháng Hai, ông Jensen Huang, Giám đốc điều hành Nvidia, cho rằng bài toán hiệu quả kinh tế của trung tâm dữ liệu AI trong không gian hiện chưa đủ sức thuyết phục. Ông nhìn nhận đây là một thách thức công nghệ dài hạn, hơn là một lời giải khả thi trong ngắn hạn, và nhấn mạnh rằng việc phát triển hạ tầng trên mặt đất vẫn nên được ưu tiên.

Cùng quan điểm, ông Roy Chua từ AvidThink cho rằng việc đưa trung tâm dữ liệu xuống đáy biển hay lên không gian có nguy cơ trở thành nỗ lực “né tránh” các vấn đề trên Trái đất, trong khi lại tạo ra một loạt thách thức mới, thậm chí phức tạp hơn.

Theo ông, còn rất nhiều bài toán có thể và nên được giải quyết ngay trên mặt đất trước khi nghĩ tới không gian, từ nâng cao hiệu suất chip AI, cải thiện công nghệ tái chế nước, đến mở rộng khai thác năng lượng tái tạo như điện mặt trời hay phát triển các lò phản ứng hạt nhân mô-đun quy mô nhỏ.

Hiện SpaceX chưa đưa ra bình luận chính thức. Trước đó, công ty này đã mua lại startup AI xAI vào tháng 2. Nếu IPO thành công, SpaceX có thể huy động tới 75 tỷ USD, qua đó trở thành một trong những đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng lớn nhất lịch sử.