Trải qua 4 năm thực hiện, Dự án BES-Net không chỉ là một bước tiến trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Việt Nam, mà còn là một mô hình hợp tác hiệu quả giữa các bên liên quan, góp phần xây dựng một tương lai bền vững cho các hệ sinh thái và cộng đồng địa phương...

Ngày 16/9/2025, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) Việt Nam đã tổ chức cuộc họp tổng kết Dự án Mạng lưới Đa dạng sinh học và Dịch vụ hệ sinh thái (BES-Net) giai đoạn 2022-2025. Dự án này được tài trợ bởi Bộ Môi trường, Bảo tồn thiên nhiên, An toàn hạt nhân và Bảo vệ Người tiêu dùng (BMUV) Đức cùng SwedBio, với mục tiêu chính là bảo tồn và phát triển bền vững các hệ sinh thái tại Việt Nam.

THÍ ĐIỂM CƠ CHẾ CHI TRẢ DỊCH VỤ HỆ SINH THÁI

Cuộc họp tổng kết diễn ra với sự tham gia của nhiều bên liên quan, bao gồm Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương, tổ chức xã hội, viện nghiên cứu, trường đại học, nhóm thanh niên và cộng đồng địa phương tại Đồng Tháp và Ninh Bình.

Ông Vũ Thái Trường, Trưởng phòng Biến đổi khí hậu và Môi trường - UNDP Việt Nam, cho biết dự án BES-Net không chỉ hỗ trợ xây dựng năng lực cho Diễn đàn Đối tác về Đa dạng sinh học và Dịch vụ hệ sinh thái Việt Nam (VBPF), mà còn phát triển cơ chế hợp tác đa bên, kết nối giới khoa học và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn.

Trong suốt thời gian qua, BES-Net đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Dự án đã hỗ trợ thành lập Diễn đàn Đối tác về Đa dạng sinh học và Dịch vụ hệ sinh thái Việt Nam (VBPF), một cơ chế hợp tác đa bên nhằm kết nối khoa học, chính sách và thực hành. Dự án cũng đã góp phần phục hồi đất ngập nước tại Vườn quốc gia Tràm Chim, hỗ trợ hơn 50 hộ dân chuyển đổi sang sinh kế bền vững, và tập huấn cho 350 người dân tại Vân Long nâng cao kỹ năng hướng dẫn du lịch sinh thái gắn với bảo tồn loài Voọc mông trắng đặc hữu của Việt Nam.

Một trong những điểm nổi bật của dự án là việc thí điểm cơ chế chi trả dịch vụ hệ sinh thái (PES) tại Vườn quốc gia Tràm Chim, mở ra cơ hội tài chính dài hạn cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Dự án cũng đã đảm bảo lồng ghép mạnh mẽ bình đẳng giới và hòa nhập xã hội, trao quyền cho phụ nữ, thanh niên và người khuyết tật tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

Ông Vũ Thái Trường nhấn mạnh: "Hội thảo không chỉ là kết thúc một dự án, mà còn là khởi đầu mới. Mạng lưới các cá nhân và tổ chức đã được kết nối qua dự án sẽ tiếp tục là những “người gác giữ” đa dạng sinh học của Việt Nam, chia sẻ tri thức, huy động nguồn lực và truyền cảm hứng cho các thế hệ mai sau".

PHỤC HỒI NHIỀU HỆ SINH THÁI TỰ NHIÊN

Ông Nguyễn Hoàng Minh Hải, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Hợp tác quốc tế, Vườn quốc gia Tràm Chim, cho biết dự án đã hỗ trợ phục hồi hệ sinh thái lúa ma và cây năn kim, nguồn thức ăn chính của loài sếu quý hiếm đang bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu.

Việc điều tiết mực nước tại các phân khu A1-A5 của Vườn, kết hợp với các biện pháp can thiệp, đã mang lại chuyển biến rõ rệt. Hệ sinh thái được cải thiện, cây năn kim phát triển trở lại, lúa ma bắt đầu phục hồi, và nhiều loài chim quý hiếm quay về. Đặc biệt, trong năm 2024, sau hai năm vắng bóng, 4 cá thể sếu đầu đỏ đã xuất hiện trở lại tại khu A5 Vườn quốc gia Tràm Chim.

Các hoạt động sinh kế thích ứng lũ cũng được đẩy mạnh. UNDP Việt Nam đã hỗ trợ 5/14 tổ cộng đồng tỉnh Đồng Tháp tạo sinh kế, tham gia canh tác lúa hữu cơ - mô hình lúa - cá, giảm từ 3 xuống 2 vụ trồng lúa, tận dụng một vụ nuôi cá. Tại ấp Bình Thành, Hợp tác xã Quyết Tiến đã trữ cá nước ngọt mùa lũ trên diện tích hơn 200 ha, giúp bà con có thêm thu nhập đáng kể.

Theo UNDP, công tác bảo tồn chỉ bền vững khi khuyến khích sự tham gia, đồng thuận của cộng đồng, hợp tác xã và người dân. Đây cũng là đóng góp quan trọng cho Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (NBSAP) tại Việt Nam. Các hoạt động của dự án BES-Net đều đặt con người làm trung tâm, ưu tiên hòa nhập xã hội, đặc biệt chú trọng vai trò của thanh niên, phụ nữ và người yếu thế.

Một trong những nội dung quan trọng của BES-Net là thử nghiệm Đề án chi trả dịch vụ hệ sinh thái đất ngập nước cấp cơ sở tại Vườn quốc gia Tràm Chim, làm cơ sở quan trọng để hoàn thiện chính sách dành cho vùng đất ngập nước và biển trong tương lai. Đề án thu thập cơ sở khoa học, dữ liệu xác định bốn nhóm dịch vụ gồm: cung cấp, điều tiết, văn hóa và hỗ trợ, với hai hoạt động chi trả chính là nuôi trồng thủy sản và du lịch sinh thái.

Ông Triệu Văn Hùng, chuyên gia kinh tế môi trường, cho biết đề án sẽ tiếp tục nghiên cứu sâu hơn để định giá giá trị hệ sinh thái, làm cơ sở xác định mức chi trả hợp lý, thuyết phục. Ông kỳ vọng Ban quản lý Vườn quốc gia Tràm Chim phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp tham mưu phê duyệt đề án thí điểm cho vùng đất ngập nước, có thể bắt đầu từ hoạt động du lịch sinh thái.