Ứng phó từ sớm, từ xa, giảm thiểu thiệt hại trong các tình huống khẩn cấp

Đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cho biết tại kỳ họp này, Quốc hội xem xét Luật tình trạng khẩn cấp nhằm ứng phó từ sớm từ xa, giảm thiểu thiệt hại trong các tình huống khẩn cấp xảy ra là rất cần thiết.

Góp ý về điều 2 dự thảo, đại biểu cho rằng quy định mới dừng ở việc mô tả định tính, chưa nêu rõ tiêu chí định lượng, ngưỡng kích hoạt và cơ chế thẩm định liên ngành; trong khi đó pháp luật hiện hành có nhiều đạo luật điều chỉnh về ngưỡng khẩn cấp khác nhau. Vì vậy, nếu không làm rõ ranh giới giữa các loại khẩn cấp dễ xảy ra xung đột về thẩm quyền.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào điều 2 hoặc giao cho Chính phủ quy định chi tiết về các tiêu chí định lượng, định tính, ngưỡng kích hoạt, cấp độ về tình trạng khẩn cấp chẳng hạn như phạm vi tác động, tỷ lệ dân cư bị ảnh hưởng, thiệt hại về kinh tế, mức độ đe dọa đến an ninh, quốc phòng…

Về nguyên tắc hoạt động, theo đại biểu, khoản 7, điều 3 quy định “người ra quyết định không phải chịu trách nhiệm khi quyết định đó dựa trên thông tin có được tại thời điểm ra quyết định, có mục đích chính đáng và không có động cơ vụ lợi”.

Quy định này là rất cần thiết vừa khuyến khích hành động nhanh chóng trong tình huống khẩn cấp, vừa bảo vệ cán bộ dám hành động vì mục đích chung. Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn dự thảo quy định phạm vi điều chỉnh rộng, thiếu cơ chế hậu kiểm.

Thực tế, nhiều quy định ban hành trong tình huống khẩn cấp có thể dẫn tới thiệt hại lớn về kinh tế, quyền con người. Vì vậy, đại biểu đề nghị cân nhắc bổ sung quy định về miễn trách nhiệm và chỉ áp dụng nếu người ra quyết định đúng thẩm quyền và phải có báo cáo giải trình cụ thể với cơ quan có thẩm quyền khi tình trạng khẩn cấp kết thúc.

Việc này để vừa bảo đảm minh bạch, vừa giúp phân biệt rõ sai sót khách quan trong tình huống khẩn cấp và hành vi vi phạm do cẩu thả hoặc lợi dụng tình hình để trục lợi.

Về điều 11 quy định thông tin tình trạng khẩn cấp, đại biểu cho rằng dự thảo mới thiết kế thông tin một chiều từ nhà nước đến người dân, chưa quy định cơ chế tiếp nhận, phản hồi thông tin của người dân, tổ chức, doanh nghiệp trong vùng khẩn cấp. Theo đại biểu Mai, đây là kênh giám sát trực tiếp, giúp phát hiện sớm các bất cập.

Đề cập về quy định tại khoản 4, Điều 11 “sử dụng số điện thoại 112 để tiếp nhận, xử lý thông tin tình trạng khẩn cấp về thảm họa trên phạm vi toàn quốc”, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội) cho rằng đây là bước tiến quan trọng về thống nhất tiếp nhận thông tin.

Ngoài ra, dự thảo quy định các biện pháp về kiểm soát, đăng tải thông tin về tình trạng khẩn cấp trên phương tiện thông tin đại chúng và không gian mạng.

“Biện pháp này nhằm ngăn chặn tin giả, bảo đảm ổn định xã hội, phù hợp với xu thế quản lý thông tin trong bối cảnh chuyển đổi số”, đại biểu Tạ Đình Thi nêu thêm.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung thêm các quy định về nền tảng dữ liệu quốc gia về tình trạng khẩn cấp, đảm bảo kết nối liên thông từ trung ương đến địa phương, tích hợp cảnh báo sớm, theo dõi diễn biến; đồng thời tăng cường đào tạo diễn tập ứng phó trực tuyến để nâng cao năng lực cho lực lượng nòng cốt và cộng đồng... 

Một số ý kiến khác đề nghị ban soạn thảo thiết kế về điều luật “giải thích từ ngữ”, đề nghị bổ sung giải thích khái niệm “lực lượng nòng cốt”, “lực lượng rộng rãi”, “mục đích chính đáng”…