Việt Nam đã trải qua 5 lần công bố, cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Phiên bản năm 2025 có những điểm mới nổi bật nào so với các phiên bản trước đây, thưa ông?
Điểm mới quan trọng nhất của Kịch bản năm 2025 là được xây dựng trên cơ sở Báo cáo đánh giá lần thứ sáu (AR6) của Ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), sử dụng kết quả từ các mô hình khí hậu thế hệ mới CMIP6 và chuyển từ hệ kịch bản RCP sang hệ kịch bản SSP. Ba kịch bản chính được lựa chọn gồm SSP1-2.6 (phát thải thấp), SSP2-4.5 (phát thải trung bình) và SSP3-7.0 (phát thải cao).
Khác với RCP, chủ yếu mô tả các quỹ đạo nồng độ khí nhà kính và mức cưỡng bức bức xạ, hệ kịch bản SSP kết hợp các giả định về phát triển kinh tế - xã hội với những lộ trình phát thải và mức cưỡng bức khí hậu tương ứng. Cách tiếp cận này cho phép xem xét kết quả dự tính trong những bối cảnh phát triển và giảm phát thải khác nhau, thay vì coi đó là một dự báo duy nhất về tương lai.
Kịch bản sử dụng giai đoạn 1995-2014 làm thời kỳ cơ sở, đồng thời áp dụng các phương pháp chi tiết hóa khí hậu tiên tiến để cung cấp thông tin ở quy mô phù hợp với lãnh thổ Việt Nam. Bên cạnh các yếu tố nhiệt độ, lượng mưa và những chỉ số cực đoan, phiên bản này còn cập nhật các thông số về gió, độ ẩm, bức xạ, nhiệt độ bề mặt biển, mực nước biển và sóng biển. Đặc biệt, Kịch bản bổ sung các kết quả dự tính tương ứng với những ngưỡng nóng lên toàn cầu 1,5°C, 2°C, 3°C và 4°C, phục vụ đánh giá rủi ro trong điều kiện Trái Đất tiếp tục nóng lên.
Một điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên Kịch bản đưa vào nội dung biến đổi khí hậu đô thị với độ phân giải cao, khoảng 3 km, đối với Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Nội dung này đánh giá đồng thời tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu và những thay đổi bề mặt do quá trình đô thị hóa. Kịch bản cũng bước đầu phân tích tác động của biến đổi khí hậu đối với một số lĩnh vực cụ thể như nông nghiệp, sức khỏe cộng đồng và kết cấu công trình; đồng thời xây dựng bản đồ nguy cơ ngập do nước biển dâng theo các kịch bản SSP và địa giới hành chính cập nhật.
Đối với bão, các kết quả đánh giá cũng được mở rộng theo hướng xem xét cường độ tiềm năng và rủi ro xuất hiện bão rất mạnh dưới những ngưỡng nóng lên toàn cầu khác nhau. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây không phải là dự tính chính xác số lượng bão hay quỹ đạo của từng cơn bão trong tương lai.
Một vấn đề cần nhấn mạnh là Kịch bản biến đổi khí hậu không phải dự báo thời tiết, cũng không mô tả một tương lai chắc chắn sẽ xảy ra. Các kết quả dự tính luôn đi kèm những khoảng bất định, xuất phát từ biến thiên tự nhiên của hệ thống khí hậu, sự khác biệt giữa các mô hình và những giả định về phát thải khí nhà kính. Vì vậy, khi sử dụng Kịch bản trong hoạch định chính sách và xây dựng các dự án đầu tư dài hạn, cần xem xét đồng thời cả giá trị trung vị và khoảng biến động của các kết quả dự tính.
Từ các kết quả dự tính về nắng nóng, mưa, bão và nước biển dâng, đâu là những điểm nhấn quan trọng cần lưu ý trong Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam, phiên bản 2025, thưa ông?
Trước hết, nhiệt độ trung bình và các giá trị cực trị về nhiệt độ được dự tính sẽ tiếp tục tăng trên phạm vi cả nước. Mức tăng khác nhau tùy theo kịch bản phát thải và đặc điểm từng vùng. Số ngày nắng nóng, nắng nóng gay gắt nhìn chung có xu hướng gia tăng, trong khi số ngày rét đậm, rét hại giảm, đặc biệt tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Diễn biến này sẽ làm gia tăng rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng, hoạt động sản xuất và nhu cầu năng lượng phục vụ làm mát.
Đối với lượng mưa, Kịch bản cho thấy sự phân hóa rõ rệt theo mùa, khu vực địa lý và các phương án phát thải. Đáng chú ý, nhiều chỉ số mưa cực đoan như lượng mưa lớn nhất trong một ngày (Rx1day), năm ngày liên tiếp (Rx5day), số ngày mưa lớn và mưa rất lớn có xu hướng tăng tại nhiều khu vực. Điều này đồng nghĩa với nguy cơ mưa lớn và ngập lụt gia tăng, kể cả tại những nơi có thể xuất hiện các thời kỳ ít mưa hoặc khô hạn kéo dài.
Hạn hán cũng là một rủi ro cần được đánh giá riêng, không thể chỉ xem xét thông qua xu thế biến đổi lượng mưa cực đoan. Theo kịch bản phát thải cao, số tháng hạn và cường độ hạn có xu hướng gia tăng tại nhiều khu vực, đáng chú ý là Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ. Sự thay đổi phân bố lượng mưa theo mùa, kết hợp với nhiệt độ tăng và nhu cầu sử dụng nước ngày càng lớn, có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nước tại một số địa phương.
Đối với bão, các nghiên cứu được tổng hợp trong Kịch bản cho thấy số lượng bão trên khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông trong tương lai có thể ít thay đổi hoặc giảm nhẹ. Tuy nhiên, cường độ bão và lượng mưa do bão gây ra có xu hướng tăng. Các phân tích theo ngưỡng nóng lên toàn cầu cũng cho thấy nguy cơ xuất hiện những cơn bão rất mạnh ảnh hưởng đến Việt Nam gia tăng, đặc biệt tại khu vực ven biển miền Bắc và miền Trung.
Chẳng hạn, theo một ngưỡng cường độ bão rất mạnh được phân tích trong báo cáo, chu kỳ lặp lại ước tính khoảng 38 năm trong điều kiện khí hậu cơ sở có thể rút ngắn xuống khoảng 24 năm khi mức nóng lên toàn cầu đạt 2°C và còn khoảng 17 năm khi đạt 3°C. Đây là các ước tính theo kịch bản và phương pháp nghiên cứu, không phải dự báo chính xác thời điểm xuất hiện của từng cơn bão.
Về khí hậu đô thị, kết quả dự tính đối với Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy nhiệt độ, số ngày nắng nóng và mức độ căng thẳng nhiệt đều gia tăng, trong đó khu vực nội đô thường chịu tác động lớn hơn. Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị cũng có xu hướng gia tăng, nhưng cần phân biệt tác động này với mức tăng nhiệt độ do biến đổi khí hậu toàn cầu. Theo kịch bản SSP3-7.0 vào cuối thế kỷ XXI, cường độ đảo nhiệt đô thị trung bình được dự tính tăng thêm khoảng 0,5°C tại Hà Nội và 0,36-0,38°C tại TP.Hồ Chí Minh.
Đối với nước biển dâng, tính trung bình trên toàn dải ven biển Việt Nam vào cuối thế kỷ XXI, so với thời kỳ cơ sở 1995-2014, mức dâng trung vị được dự tính khoảng 44,3 cm theo kịch bản SSP1-2.6 và 61,9 cm theo kịch bản SSP3-7.0. Trong kịch bản phát thải cao SSP3-7.0, giá trị cận trên ở phân vị 95% có thể đạt khoảng 82,0 cm. Cũng theo kịch bản này, mức nước biển dâng trung vị có xu hướng tăng dần từ Bắc vào Nam, từ khoảng 60,2 cm tại Quảng Ninh lên khoảng 64,3 cm tại Cà Mau. Cần phân biệt rõ giá trị trung vị với giá trị cận trên để tránh diễn giải sai về mức độ và phạm vi rủi ro.
Đồng bằng sông Cửu Long là một trong những khu vực đặc biệt nhạy cảm với nước biển dâng do có địa hình thấp, mạng lưới sông ngòi dày đặc và mật độ tập trung các hoạt động kinh tế - xã hội cao. Kịch bản 2025 đã cung cấp các bản đồ nguy cơ ngập tương ứng với những mức nước biển dâng dự tính. Tuy nhiên, đây là kết quả đánh giá nguy cơ dựa trên đặc điểm địa hình, không đồng nghĩa với dự báo chắc chắn về diện tích sẽ bị ngập vĩnh viễn trong tương lai.
Để đánh giá đầy đủ hơn phạm vi, mức độ ngập, xâm nhập mặn và thiệt hại thực tế, cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố khác như tình trạng sụt lún đất, thủy triều, nước dâng do bão, năng lực của hệ thống công trình phòng chống ngập và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội tại từng địa phương.
Nhìn tổng thể, những kết quả dự tính trong Kịch bản 2025 phản ánh điều gì đối với Việt Nam, thưa ông?
Thông điệp nổi bật từ Kịch bản 2025 là rủi ro khí hậu tại Việt Nam sẽ ngày càng phức tạp, trong đó nhiều hiện tượng cực đoan có thể kết hợp và làm gia tăng tác động lẫn nhau. Chẳng hạn, nhiệt độ cao đi kèm các đợt nắng nóng kéo dài; mưa lớn gây ngập lụt; bão mạnh kết hợp với mưa cực đoan và nước biển dâng; hoặc các giai đoạn khô hạn xảy ra trong điều kiện nhiệt độ gia tăng. Mặc dù các hiện tượng này không diễn biến theo cùng một xu hướng tại tất cả các vùng và trong mọi thời kỳ, xu thế chung vẫn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực chống chịu của xã hội trước biến đổi khí hậu.
Kịch bản cung cấp cơ sở khoa học để nhận diện những nguy cơ khí hậu có thể xảy ra trong tương lai. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại thực tế còn phụ thuộc rất lớn vào mức độ phơi lộ, tính dễ bị tổn thương, những biến động kinh tế - xã hội và hiệu quả của các biện pháp thích ứng. Vì vậy, không nên chuyển trực tiếp các con số dự tính khí hậu thành số liệu thiệt hại kinh tế nếu chưa có những đánh giá chuyên sâu về tác động và rủi ro đối với từng địa phương, ngành và nhóm đối tượng cụ thể.
Những ngành, lĩnh vực nào cần đặc biệt lưu ý và Kịch bản 2025 đặt ra yêu cầu gì đối với công tác thích ứng biến đổi khí hậu, thưa ông?
Biến đổi khí hậu có tác động đến hầu hết các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế. Trong phạm vi Kịch bản 2025, các đánh giá tác động bước đầu được thực hiện đối với nông nghiệp, sức khỏe cộng đồng và kết cấu công trình. Kết quả cho thấy năng suất lúa có nguy cơ suy giảm khi mức độ nóng lên gia tăng; rủi ro căng thẳng nhiệt đối với sức khỏe con người ngày càng lớn, đặc biệt tại các đô thị; trong khi nhiệt độ cực cao và những thay đổi về tải trọng gió có thể ảnh hưởng đến độ bền và mức độ an toàn của một số loại công trình. Đây là những kết quả nghiên cứu theo từng lĩnh vực, không nên suy rộng thành các mức thiệt hại định lượng đối với toàn bộ nền kinh tế.
Bên cạnh đó, các lĩnh vực như tài nguyên nước, phòng chống thiên tai, giao thông, năng lượng, quy hoạch đô thị và phát triển vùng ven biển cũng cần được cung cấp và sử dụng thông tin khí hậu phù hợp với đặc điểm rủi ro riêng. Chẳng hạn, trong quản lý tài nguyên nước cần đồng thời tính đến nguy cơ hạn hán và mưa cực đoan; quy hoạch đô thị phải chú trọng các vấn đề nắng nóng, hiệu ứng đảo nhiệt và ngập úng; trong khi các vùng ven biển cần tính đến tác động tổng hợp của nước biển dâng, sóng, bão và tình trạng sụt lún đất tại chỗ.
Yêu cầu trước hết là lồng ghép thông tin từ Kịch bản vào quy hoạch, kế hoạch phát triển và đánh giá rủi ro ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả sau khi thiên tai xảy ra. Đối với các công trình hạ tầng có vòng đời dài hoặc yêu cầu cao về an toàn, cần phân tích cả những tình huống bất lợi nằm trong khoảng bất định của Kịch bản, đồng thời lựa chọn các giải pháp linh hoạt, có khả năng điều chỉnh khi xuất hiện dữ liệu và thông tin khoa học mới.
Cùng với đó, cần tiếp tục phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu khí hậu, bản đồ nguy cơ và các mô hình đánh giá tác động với độ phân giải phù hợp cho từng địa phương; tăng cường phối hợp giữa các lĩnh vực khí tượng, thủy văn, hải văn với những ngành có nhu cầu khai thác, sử dụng thông tin. Đặc biệt, cần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và cảnh báo dựa trên tác động, bảo đảm thông tin về rủi ro khí hậu được chuyển tải thành những hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu và có khả năng áp dụng đối với chính quyền các cấp cũng như cộng đồng.
Về chính sách, Việt Nam đã ban hành và triển khai nhiều chương trình thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phát thải thấp. Mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đã được Việt Nam công bố tại Hội nghị COP26 năm 2021. Trong đó, giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu cần được triển khai song song: giảm phát thải nhằm hạn chế mức độ nóng lên trong dài hạn, đồng thời chủ động thích ứng với những tác động đã và đang diễn ra.
Đối với nông nghiệp, cần kết hợp điều chỉnh cơ cấu mùa vụ, lựa chọn giống cây trồng phù hợp, quản lý nguồn nước và tăng cường ứng dụng thông tin khí tượng nông nghiệp theo điều kiện cụ thể của từng địa phương. Đối với đô thị và hệ thống hạ tầng, cần tăng diện tích cây xanh, phát triển không gian thấm nước, nâng cao năng lực tiêu thoát nước và cập nhật các tiêu chuẩn thiết kế trên cơ sở tính đến những nguy cơ khí hậu trong tương lai. Việc lựa chọn từng giải pháp cần dựa trên đánh giá đầy đủ về lợi ích, chi phí và điều kiện triển khai thực tế.
Điều quan trọng là phải sử dụng Kịch bản 2025 như một hệ thống thông tin nền tảng về khoa học khí hậu, được cập nhật thường xuyên và kết hợp với dữ liệu kinh tế - xã hội, điều kiện đặc thù của từng địa phương cũng như kết quả đánh giá tác động để phục vụ quá trình ra quyết định. Có như vậy, Kịch bản mới thực sự phát huy giá trị trong giảm thiểu rủi ro thiên tai, bảo vệ người dân và thúc đẩy phát triển bền vững tại Việt Nam.
Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 46-2026 phát hành ngày 16/11/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-46-2026.html
Trước thông tin thương hiệu giày dép ECCO (Đan Mạch) quyết định đóng cửa nhà máy sản xuất tại Việt Nam từ tháng 11/2026, nhiều ý kiến băn khoăn về tác động của động thái này đến môi trường đầu tư. Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đã có cuộc trao đổi với Luật sư Bùi Văn Thành, Trưởng Văn phòng Luật sư Mặt Trời Mới, xung quanh câu chuyện tái cấu trúc chuỗi cung ứng của ECCO và những bài toán thực chất hơn về môi trường đầu tư và hỗ trợ đầu tư trong giai đoạn tới.
Nhân chuyến thăm Việt Nam cùng đoàn doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng Anh, Nữ Nam tước Hayman xứ Ullock, Quốc Vụ khanh Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Vương quốc Anh đã có cuộc trao đổi với Tạp chí Kinh tế Việt Nam về triển vọng mở rộng thương mại nông sản, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực an toàn thực phẩm, công nghệ nông nghiệp và phát triển bền vững giữa hai nước.
Từ ngày 7 đến ngày 9/9/2026, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm đã dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga. Trong thời gian ở Moscow, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc hội đàm với Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin, kết thúc bằng việc hai bên thông qua Tuyên bố chung. Lãnh đạo hai nước đã thảo luận cụ thể về triển vọng và những định hướng ưu tiên phát triển quan hệ kinh tế, thương mại trong trung hạn. Hai bên ghi nhận rằng mặc dù có những hạn chế do các biện pháp trừng phạt, kim ngạch thương mại song phương vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định. Hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải, nông nghiệp, du lịch, khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo nhân lực, y tế cũng như giao lưu nhân văn tiếp tục được mở rộng.
Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 9/2026 đã tạo thêm động lực thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga. Trong cuộc phỏng vấn với Tạp chí Kinh tế Việt Nam / VnEconomy, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam Genadi Stepanovich Bezdetko chia sẻ về những ưu tiên hợp tác kinh tế song phương, triển vọng thương mại, đầu tư, năng lượng và các lĩnh vực hợp tác mới giữa hai nước trong thời gian tới.
Sau nửa tháng thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước về giảm lãi suất tiền gửi, tiền vay, đến nay có 28 ngân hàng thương mại nhập cuộc, nhiều doanh nghiệp bắt đầu được giải ngân với mức giảm khoảng 0,5 -1 điểm phần trăm/năm. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng để ổn định mặt bằng lãi suất, bên cạnh tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi nhuận với doanh nghiệp thì cần phải song song xử lý các vấn đề khác như phân bổ tín dụng hiệu quả, giảm chi phí rủi ro, giải phóng nguồn vốn ứ đọng trong nợ xấu. Cùng với đó, phát triển thị trường mua bán nợ và trái phiếu doanh nghiệp để giảm tải cho hệ thống ngân hàng.
Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.
Mở rộng liên kết vùng, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ đang là những hướng đi được Thanh Hóa chú trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, mở rộng thị trường khách và thúc đẩy du lịch phát triển quanh năm.