El Niño trở lại: Thế giới đối mặt nguy cơ thời tiết cực đoan và thiên tai gây thiệt hại kinh tế

Sau nhiều tháng theo dõi các tín hiệu bất thường trên Thái Bình Dương, ngày 11/6, NOAA chính thức tuyên bố El Niño đã hình thành.

Đây không chỉ là một diễn biến khí tượng thông thường. Trong bối cảnh Trái đất đang nóng lên do lượng phát thải khí nhà kính từ việc đốt than đá, dầu mỏ và khí đốt, sự xuất hiện của El Niño được giới khoa học xem là một yếu tố có thể làm gia tăng đáng kể các rủi ro khí hậu toàn cầu trong những năm tới.

Các nhà khí tượng học nhận định El Niño lần này có khả năng đạt cường độ tương đương hoặc thậm chí vượt qua sự kiện El Niño lịch sử năm 1997-1998 - một trong những đợt El Niño mạnh nhất từng được ghi nhận, gây ra thiệt hại hàng tỷ USD trên toàn cầu do nắng nóng cực đoan, lũ lụt, hạn hán, bão tố và cháy rừng.

Theo NOAA, xác suất để El Niño phát triển thành một sự kiện cực mạnh vào cuối mùa thu và đầu mùa đông lên tới 63%. Nếu kịch bản này xảy ra, hiện tượng năm nay sẽ nằm trong nhóm những đợt El Niño lớn nhất kể từ khi các số liệu hiện đại bắt đầu được ghi nhận vào năm 1950.

EL NIÑO LÀ GÌ VÀ VÌ SAO THẾ GIỚI LO NGẠI?

Theo bà Abby Frazier, nhà khoa học khí hậu thuộc Đại học Clark (Mỹ), đặc điểm đáng lo ngại nhất của El Niño là lượng nhiệt khổng lồ được giải phóng từ đại dương vào khí quyển.

“Các khối nước ấm sâu dưới Thái Bình Dương đưa thêm rất nhiều nhiệt lên bề mặt, tiếp thêm năng lượng cho hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan ở nhiều nơi trên thế giới”, bà Frazier cho biết.

Các nhà khoa học phân tích: trong điều kiện bình thường, hệ thống khí hậu toàn cầu đã phải chịu áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu do con người gây ra. Khi El Niño xuất hiện, lượng nhiệt bổ sung từ đại dương giống như việc “đổ thêm nhiên liệu vào đám cháy”, khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan dễ xảy ra hơn và có cường độ mạnh hơn.

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã mô tả El Niño là một “cảnh báo khí hậu khẩn cấp”. Trong một thông điệp bằng video, ông nhấn mạnh rằng El Niño sẽ tiếp tục làm trầm trọng thêm tình trạng nóng lên toàn cầu vốn đã ở mức đáng báo động.

Những năm gần đây, nhiệt độ toàn cầu liên tục thiết lập các mức kỷ lục mới.

Nhiều nhà khoa học khí hậu cho rằng El Niño lần này có thể đẩy nhiệt độ toàn cầu lên những mức chưa từng thấy.

Nhà kinh tế học khí hậu Marshall Burke thuộc Đại học Stanford nhấn mạnh rằng tác động của El Niño thường có độ trễ nhất định và có thể kéo dài trong nhiều năm.

Theo một số dự báo khí hậu, năm 2027 có khả năng trở thành năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc hiện đại do tác động cộng hưởng giữa hiện tượng nóng lên toàn cầu và El Niño hiện nay.

Nhiệt độ tăng không chỉ làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện cho điều hòa không khí mà còn ảnh hưởng đến năng suất lao động, sức khỏe cộng đồng, sản xuất nông nghiệp và nhiều lĩnh vực kinh tế khác.

Đối với các quốc gia đang phát triển, tác động này có thể còn nghiêm trọng hơn do khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu còn hạn chế.

EL NIÑO TẠO RA NHỮNG “NGƯỜI THẮNG” VÀ “KẺ THUA”

Tại Đại Tây Dương, El Niño thường có xu hướng làm giảm hoạt động của mùa bão, dù không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh. Điều này có thể giúp bờ Đông nước Mỹ và khu vực Vịnh Mexico giảm bớt áp lực từ các cơn bão nhiệt đới.

Ngược lại, khu vực Thái Bình Dương lại thường chứng kiến hoạt động bão gia tăng mạnh hơn.

Theo bà Frazier, Hawaii và nhiều quốc đảo ở Thái Bình Dương có thể phải đối mặt với nguy cơ cao hơn từ các cơn bão nhiệt đới và hiện tượng thời tiết cực đoan.

Tại Trung Đông - khu vực thường xuyên đối mặt với tình trạng khô hạn - El Niño có thể mang lại lượng mưa lớn hơn bình thường, phần nào cải thiện điều kiện nguồn nước.

Tuy nhiên, tại nhiều khu vực khác, tác động có thể mang tính tiêu cực. Các vùng ven Thái Bình Dương ở phía Tây Nam Mỹ, nơi El Niño lần đầu tiên được các nhà khoa học ghi nhận cách đây nhiều thập kỷ, thường phải hứng chịu mưa lớn, lũ lụt và nhiệt độ cao bất thường.

Ông Muhammad Azhar Ehsan, chuyên gia nghiên cứu El Niño tại Đại học Columbia, cho biết khu vực Đông Bắc châu Phi có thể trải qua những biến động thời tiết rất mạnh, từ hạn hán nghiêm trọng sang mưa lớn nguy hiểm chỉ trong thời gian ngắn.

“SIÊU EL NIÑO” CÓ THỂ XUẤT HIỆN, ĐẶT NÔNG NGHIỆP VÀ KINH TẾ TOÀN CẦU TRƯỚC PHÉP THỬ MỚI

Tại Mỹ, El Niño thường làm gia tăng lượng mưa và các cơn bão ở khu vực miền Nam. Tuy nhiên, xét trên tổng thể, hiện tượng này đôi khi lại mang lại lợi ích nhất định cho sản xuất nông nghiệp.

Theo ông Jon Gottschalck, Giám đốc phụ trách vận hành tại Trung tâm Dự báo Khí hậu của NOAA, El Niño nhìn chung có xu hướng hỗ trợ ngành nông nghiệp Mỹ nhờ điều kiện độ ẩm được cải thiện tại nhiều vùng canh tác.

Ông Michael Ferrari, Giám đốc nghiên cứu của công ty phân tích đầu tư Moby, nhận định triển vọng đối với các loại ngũ cốc và cây lấy hạt, đặc biệt là đậu tương, đang khá tích cực tại 18 bang sản xuất nông nghiệp trọng điểm của Mỹ.

Tuy nhiên, tác động đối với ngành chăn nuôi lại không hoàn toàn thuận lợi. Chi phí thức ăn chăn nuôi, nguồn nước và điều kiện thời tiết khắc nghiệt có thể gây áp lực đối với các trang trại bò sữa và chăn nuôi gia súc.

Tại khu vực phía Bắc dãy Rocky và vùng Tây Nam nước Mỹ, nơi đang trải qua tình trạng thiếu tuyết nghiêm trọng, El Niño có thể mang lại những trận mưa mùa hè cần thiết để cải thiện nguồn nước.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng những lợi ích ngắn hạn này khó có thể bù đắp các tổn thất dài hạn do hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng trên quy mô toàn cầu.

Nhóm nghiên cứu của ông Ehsan dự báo hiện tượng này có thể đạt đỉnh sớm hơn từ một đến hai tháng so với thông lệ.

Theo ông Gabriel Vecchi, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Princeton, các đợt El Niño lớn thường kéo dài hơn bình thường và gây ảnh hưởng rộng hơn tới hệ thống khí hậu toàn cầu.

Ông cho biết những tín hiệu ban đầu, đặc biệt là sự xuất hiện của các khối nước ấm mạnh đang dâng lên bề mặt Thái Bình Dương, rõ ràng và nhất quán đến mức hầu hết các mô hình dự báo hiện nay đều đồng thuận về khả năng xuất hiện một El Niño rất mạnh.

Điều này khá hiếm gặp bởi ở giai đoạn đầu của chu kỳ El Niño, các dự báo thường có sự khác biệt lớn. Ngay cả trước khi NOAA chính thức xác nhận hiện tượng này, giới quan sát khí hậu đã bắt đầu gọi nó bằng những cái tên như “siêu El Niño” hay thậm chí là “Godzilla El Niño”.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng thay vì hoảng sợ trước những dự báo đáng lo ngại, điều quan trọng nhất là các chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng cần chủ động chuẩn bị.

“Thay vì sợ hãi, chúng ta nên giúp mọi người sẵn sàng ứng phó”, ông Ehsan nhấn mạnh.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục làm gia tăng nhiệt độ toàn cầu và các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất ngày càng cao, sự trở lại của El Niño được xem là phép thử lớn đối với khả năng thích ứng của thế giới. Những tháng tới sẽ cho thấy liệu các quốc gia đã chuẩn bị đầy đủ để đối phó với một trong những hiện tượng khí hậu có sức ảnh hưởng mạnh nhất hành tinh hay chưa.