Xuất khẩu gạo năm 2025 sụt giảm mạnh và triển vọng “chuyển mình” năm 2026

Theo Bản tin mới nhất của Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), trong tháng 12/2025 có 32 tàu vào cảng TP.Hồ Chí Minh xếp khoảng 239.600 tấn gạo, chủ yếu xuất sang Philippines; phần còn lại đi châu Phi và Malaysia. Philippines tiếp tục là thị trường lớn nhất, song mức độ ổn định không còn như trước do nước này tăng can thiệp nội địa và điều chỉnh chính sách nhập khẩu.

GIÁ GẠO VẪN CHƯA CÓ DẤU HIỆU TĂNG

Trong tháng 12/2025, Việt Nam xuất khẩu khoảng 340 nghìn tấn gạo, kim ngạch đạt 189 triệu USD. Như vậy, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam trong tháng 12 đạt bình quân 555 USD/tấn.

Ở trong nước,  VFA cho biết vụ Thu Đông 2025 tại Đồng bằng sông Cửu Long đã thu hoạch gần xong với sản lượng khoảng 3,45 triệu tấn. Vụ Đông Xuân 2025–2026 đã xuống giống khoảng 42% diện tích kế hoạch. Nguồn cung nội địa nhìn chung ổn định, song đầu ra xuất khẩu kém thuận lợi khiến giá lúa chịu áp lực.

Trên thị trường quốc tế, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đầu tháng 12/2025 nằm ở nhóm trung bình cao, nhưng giảm nhẹ về cuối tháng khi nguồn cung toàn cầu tăng mạnh.

Các thương nhân lo ngại năm 2026 sẽ khó khăn hơn khi Philippines có thể tái áp dụng hạn ngạch nhập khẩu, còn Indonesia - thị trường mua lớn trước đây, hiện gần như rút khỏi thị trường do dư cung nội địa. Trong khi đó, Ấn Độ duy trì nguồn cung lớn và tiếp tục tạo sức ép cạnh tranh lên giá gạo toàn cầu.

Tại Ấn Độ, giá gạo xuất khẩu tăng lên 350-357 USD/tấn, mức cao nhất gần ba tháng do giá nội địa tăng trong khi nhu cầu quốc tế vẫn yếu. Thái Lan giữ giá gạo 5% tấm ở mức 410 USD/tấn, nhưng nhu cầu đã chững lại từ sau Giáng sinh, chủ yếu giao các hợp đồng đã ký trước đó.

Bangladesh vừa phê duyệt mua 50.000 tấn gạo từ Ấn Độ với giá gần 360 USD/tấn trong bối cảnh giá gạo nội địa nước này đã tăng 15-20% trong một năm qua, bất chấp tăng nhập khẩu và giảm thuế. Điều này cho thấy áp lực lạm phát lương thực vẫn hiện hữu tại nhiều quốc gia.

NHỮNG TÍN HIỆU ĐẦU NĂM 2026

Một tín hiệu tích cực là Philippines sẽ mở lại nhập khẩu từ đầu năm 2026 với hạn mức ban đầu khoảng 500.000 tấn. Tuy nhiên, thuế nhập khẩu tăng từ 15% lên 20% từ ngày 16/1/2026 và tổng lượng nhập cả năm giảm xuống còn khoảng 3,6-3,8 triệu tấn, thấp hơn năm 2024 khoảng 1 triệu tấn. Điều này cho thấy thị trường vẫn mở nhưng cạnh tranh gay gắt hơn và biên lợi nhuận bị thu hẹp.

Tại Philippines, theo USDA Post, sản lượng lúa niên vụ 2025/26 dự báo giảm nhẹ xuống 19,6 triệu tấn do ảnh hưởng bão và hạn chế sau thu hoạch. Tuy nhiên, tiêu thụ tiếp tục tăng, đạt khoảng 17,6 triệu tấn gạo xay xát, phản ánh mức độ phụ thuộc cao của nước này vào cả nguồn cung trong nước và nhập khẩu.

Nhập khẩu gạo của Philippines năm tài khóa 2025/26 dự báo giảm còn khoảng 4,4 triệu tấn, giảm gần 19% so với năm trước do lệnh cấm nhập khẩu trong 4 tháng cuối năm 2025 để bảo vệ nông dân. Việt Nam vẫn là nhà cung cấp lớn nhất, tiếp theo là Myanmar và Thái Lan.

Thị trường tiêu thụ gạo lớn khác là Indonesia, hiện đang trong trạng thái dư cung sâu. Theo Hãng thông tấn quốc gia Indoneia (Antara), dự trữ gạo quốc gia nước này dự báo đạt kỷ lục 3,5 triệu tấn vào cuối năm 2025, mức cao nhất kể từ khi giành độc lập, hoàn toàn không dựa vào nhập khẩu. Sản lượng gạo của Indonesia năm 2025 ước đạt 34,79 triệu tấn, tăng 13,6% so với năm trước.

Chính phủ Indonesia đã chỉ đạo Bulog (Cơ quan Hậu cần Quốc gia Indonesia) tăng mạnh thu mua nội địa, với chỉ tiêu 4 triệu tấn gạo trong năm 2026 (so với 3 triệu tấn năm 2025) và 1 triệu tấn ngô, nhằm hỗ trợ nông dân và tăng dự trữ an ninh lương thực. Điều này khiến khả năng Indonesia quay lại nhập khẩu gạo trong ngắn hạn là rất thấp.

Trong bối cảnh các thị trường truyền thống như Philippines và Indonesia thu hẹp, việc chuyển hướng sang phân khúc cao cấp được xem là chiến lược sống còn. EU, Nhật Bản, Mỹ và Trung Quốc đang là những thị trường mục tiêu cho gạo chất lượng cao, gạo đặc sản và sản phẩm chế biến.

Giống gạo ST25 tiếp tục được vinh danh “ngon nhất thế giới”, mở ra dư địa lớn cho phân khúc cao cấp tại Mỹ, châu Âu và Trung Quốc; gạo Japonica đẩy mạnh vào Nhật Bản. Nhiều doanh nghiệp cũng tăng xuất khẩu các sản phẩm chế biến sâu như bún, phở khô, cơm đóng hộp – những mặt hàng có giá trị gia tăng cao hơn nhiều so với gạo thô.

Nhìn chung, năm 2026 mở ra cơ hội nhưng không còn “dễ ăn”. Xuất khẩu gạo Việt Nam buộc phải chuyển từ tăng sản lượng sang nâng chất lượng, từ cạnh tranh giá sang cạnh tranh giá trị và bền vững, nếu muốn giữ vững vị thế trong bối cảnh thị trường toàn cầu dư cung và cạnh tranh ngày càng khốc liệt.