Một số việc làm sẽ bị thay thế bởi AI, nhưng công việc này cũng mở ra một làn sóng việc làm mới...

Theo Báo cáo Tương lai việc làm (Future of Jobs Report) của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), đến năm 2030, AI có thể khiến khoảng 92 triệu việc làm hiện nay biến mất. Tuy nhiên, cùng thời điểm đó, khoảng 170 triệu việc làm mới sẽ xuất hiện trên toàn cầu. Điều này cũng đồng nghĩa số lượng việc làm vẫn sẽ tăng ròng.

Đáng chú ý, phần lớn các việc làm mới đều gắn với những lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế số như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và an ninh mạng.

Thị trường tuyển dụng đã sớm phản ánh xu hướng này. Sau khi phân tích hơn 3 triệu thông báo tuyển dụng, Autodesk – một công ty phần mềm của Mỹ – ghi nhận số lượng vị trí liên quan đến AI tăng mạnh trong hai năm gần đây. Chỉ riêng giai đoạn từ giữa năm 2023 đến giữa năm 2024, số lượng công việc trong lĩnh vực AI đã tăng khoảng 120%.

Sang năm 2025, đà tăng vẫn tiếp diễn, dù tốc độ có chậm lại. Các vị trí như kỹ sư AI, người sáng tạo nội dung bằng AI hay chuyên gia thiết kế giải pháp AI đều ghi nhận mức tăng tuyển dụng trên 100%.

Không chỉ mở rộng các vị trí hiện hữu, AI còn trực tiếp tạo ra những nghề nghiệp hoàn toàn mới. Vài năm trước, khái niệm “kỹ sư câu lệnh” – những người chuyên thiết kế cách đặt câu hỏi và yêu cầu để AI tạo ra kết quả tối ưu – gần như chưa từng được nhắc tới. Thế nhưng, hiện nay, tại nhiều thị trường lao động quốc tế, đây lại là một trong những vị trí được săn đón, với mức thu nhập rất cao.

Cùng với đó là các vai trò như người huấn luyện AI, chịu trách nhiệm kiểm tra và chỉnh sửa nội dung do máy tạo ra, hay kiểm toán AI, phụ trách giám sát rủi ro pháp lý và các vấn đề thiên lệch trong thuật toán. Ngay cả OpenAI cũng đã tuyển dụng những vị trí chuyên trách nhằm phòng ngừa và xử lý nguy cơ AI bị lạm dụng.

Trong thực tế vận hành doanh nghiệp, những phần việc lặp đi lặp lại, ít đòi hỏi tư duy đang dần được giao cho AI xử lý, trong khi người lao động được đào tạo lại để đảm nhiệm các vai trò có giá trị cao hơn như sáng tạo, tư vấn và ra quyết định. Một chuyên gia trong ngành nhận xét rằng AI ngày nay cũng giống như bảng tính Excel trước đây: không làm biến mất nghề kế toán, mà buộc nghề này phải tiến lên một nấc mới, chuyên sâu và giá trị hơn.

Không chỉ thay đổi cách làm việc, AI còn rút ngắn đáng kể quá trình tích lũy kinh nghiệm. Có doanh nghiệp cho biết, nhân viên mới hiện chỉ cần vài tháng đã có thể đạt trình độ tương đương những người có 5 năm kinh nghiệm, nhờ học hỏi từ các gợi ý, quy trình và sản phẩm do AI hỗ trợ tạo ra.

Bức tranh này cũng phản ánh rõ trên thị trường lao động Việt Nam. Theo Báo cáo thị trường tuyển dụng thường niên lần thứ 6 – “Xu hướng tuyển dụng 2026: Chủ động trước kỷ nguyên nhiều chuyển biến” do TopCV Việt Nam công bố, ngành Công nghệ thông tin – Phần mềm tiếp tục duy trì vị thế là lĩnh vực có mức lương bình quân cao nhất.

Đáng chú ý, các vị trí gắn với làn sóng công nghệ mới như kỹ sư AI hay kỹ sư dữ liệu (Data Engineer) có mức thu nhập trung vị trên 38,5 triệu đồng mỗi tháng, ngay cả khi chưa giữ vai trò quản lý. Tuy nhiên, nghịch lý là kỹ sư trí tuệ nhân tạo hiện nằm trong nhóm 5 vị trí khó tuyển nhất của ngành IT – phần mềm.

AI cũng không còn là khái niệm xa lạ khi đã có tới 40,7% doanh nghiệp đưa công nghệ này vào chiến lược phát triển giai đoạn mới, nhưng tốc độ phát triển nhanh cũng đặt ra nguy cơ bị thay thế đối với trong một số ngành nghề, gồm: dịch vụ chăm sóc khách hàng (30,1%), marketing – truyền thông – quảng cáo (27,51%), kinh doanh – bán hàng (18,32%), IT – phần mềm (16,92%) và tài chính – kế toán (14,97%). 

Trước thực tế đó, có tới 59,1% doanh nghiệp đang ưu tiên đào tạo nội bộ kỹ năng AI cho nhân viên, mở ra cơ hội cho những người sẵn sàng nâng cao năng lực và học thêm kỹ năng mới để trở thành “nhân lực số” trong kỷ nguyên mới. Các chuyên gia khuyến nghị người lao động cần xây dựng “khung năng lực kép”, kết hợp giữa chuyên môn vững chắc và khả năng sử dụng AI hiệu quả.

Công việc của tương lai sẽ không còn là cuộc đối đầu giữa con người và máy móc. Thay vào đó, sẽ là mô hình cộng tác, nơi AI đóng vai trò công cụ hỗ trợ, còn con người giữ vị trí trung tâm – dẫn dắt, sáng tạo và chịu trách nhiệm cuối cùng cho mọi quyết định.