Iran giữ vai trò quyết định khơi thông dòng chảy năng lượng toàn cầu

Theo hãng tin Reuters, thực tế này này được phản ánh rõ ràng qua bức thư gần đây mà Saudi Aramco gửi tới các khách hàng mua dầu. Trong thư, công ty này thừa nhận không rõ sẽ sử dụng cảng nào để xuất khẩu dầu trong tháng 4, rằng khách hàng có thể nhận dầu xuất đi từ khu vực Biển Đỏ hoặc cũng có thể nhận dầu lên tàu từ Vịnh Ba Tư.

Bức thư này không chỉ là một thông báo đơn thuần mà còn là một lời nhắc nhở về sự phụ thuộc của thị trường năng lượng toàn cầu vào quyết định của Iran.

Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, đã trở thành điểm nóng lớn nhất trong cuộc xung đột giữa Iran và liên minh Mỹ-Israel. Iran đã đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách sử dụng máy bay không người lái và tên lửa để tấn công các tàu thuyền qua lại eo biển này, khiến cho dòng chảy năng lượng bị gián đoạn nghiêm trọng.

Cùng với việc gây gián đoạn giao thông ở Hormuz, Iran còn tấn công vào các cơ sở hạ tầng dầu khí quan trọng trong khu vực, như trung tâm xuất khẩu dầu của Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), và các cảng dầu của Iraq, hay các nhà máy lọc dầu ở Saudi Arabia, UAE, Bahrain và Israel, dẫn tới sản lượng và hoạt động xuất khẩu dầu khí của các nước này sụt giảm.

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran đã nhắm vào trung tâm xuất khẩu dầu của UAE tại Fujairah vào hôm thứ Bảy vừa rồi, chỉ vài giờ sau khi Mỹ tấn công các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, nơi có trạm xuất khẩu dầu chính của Iran.

Saudi Aramco - tập đoàn dầu khí quốc doanh của Saudi Arabia và là nhà sản xuất lớn nhất trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC) - đã phải đóng cửa sản xuất từ hai mỏ dầu lớn ngoài khơi là Safaniya và Zuluf, khiến sản lượng dầu của công ty giảm tới 20%.

Tại Iraq, sản lượng dầu đã giảm 70%, trong khi tại UAE, sản lượng đã giảm một nửa. Qatar cũng đã hoàn toàn ngừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng, đồng nghĩa cắt giảm 20% nguồn cung LNG toàn cầu và thông báo với khách hàng mua LNG của nước này rằng có thể phải tới tháng 5 họ mới có thể tiếp tục nhận được hàng.

Theo ước tính, tổng sản lượng dầu của các nước Trung Đông đã giảm từ 7 đến 10 triệu thùng mỗi ngày, tương đương 7-10% nhu cầu toàn cầu. Một báo cáo của ngân hàng đầu tư Morgan Stanley cho rằng ngay cả khi xung đột được giải quyết nhanh chóng, thị trường vẫn sẽ phải đối mặt với sự gián đoạn trong nhiều tuần.

Reuters nhận định Mỹ và Israel có thể tuyên bố chiến thắng bất cứ lúc nào, nhưng Iran mới là bên quyết định thời gian kéo dài của cuộc xung đột này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói rằng Mỹ đang tiến gần đến chiến thắng trong cuộc chiến leo thang nhanh chóng này. Tuy nhiên, khả năng sản xuất và triển khai máy bay không người lái ở mức chi phí thấp của Tehran có nghĩa là Tehran có khả năng làm gián đoạn hoặc tê liệt giao thông qua eo biển Hormuz trong thời gian lâu hơn nhiều ngay cả khi Mỹ và Iran tuyên bố chiến tranh đã kết thúc.

Ông Trump đã nói rằng Mỹ có thể gửi các tàu hộ tống quân sự để giúp khôi phục giao thông qua Hormuz và kêu gọi các đồng minh gửi tàu chiến để bảo vệ eo biển.

Dù vậy, các tàu hộ tống hải quân sẽ không thể bình thường hóa giao thông ở khu vực này trừ khi Mỹ và Israel đạt được một thỏa thuận với Tehran bao gồm việc Iran ngừng các cuộc tấn công hoặc đe dọa đối với hoạt động vận chuyển qua eo Hormuz - một quan chức cấp cao trong ngành năng lượng ở Vùng Vịnh nhận xét. Vị này nói thêm rằng các tàu chở dầu của nước ông sẽ ở yên cho đến khi Iran đảm bảo an toàn cho việc đi lại.

Nếu Mỹ và Israel tuyên bố chiến thắng theo các điều khoản mà Iran không chấp nhận, Tehran sẽ muốn chứng tỏ rằng họ không bị đánh bại, thông qua việc gây ra nhiều sự gián đoạn hơn bằng cách sử dụng mìn và máy bay không người lái - theo chuyên gia Neil Quilliam của tổ chức nghiên cứu Chatham House.

Iran đang gửi một thông điệp rằng không có nơi nào an toàn trong cuộc xung đột này và rằng Washington sẽ không kiểm soát được sự leo thang - theo chuyên gia Helima Croft của ngân hàng đầu tư RBC.

Bà Croft chỉ ra rằng các cuộc tấn công do các lực lượng thân Iran tiến hành từ Yemen, Iraq và các nơi khác có thể làm tăng thêm căng thẳng đối với ngành năng lượng và vận tải, và toàn bộ nền kinh tế toàn cầu. Trong đó, lực lượng Houthi liên minh với Iran ở Yemen có thể tấn công cảng Yanbu của Saudi Arabia, tuyến đường xuất khẩu dầu thay thế duy nhất hiện tại của vương quốc này.

Một cố vấn năng lượng của Chính phủ Iraq nói với Reuters rằng cuộc khủng hoảng đã làm sụp đổ niềm tin vào các tuyến cung ứng và phơi bày điểm yếu của khu vực trong việc bảo vệ hệ thống năng lượng của mình. Việc khắc phục có thể sẽ mất thời gian nhiều tháng và chi phí bảo hiểm cho các chuyến hàng sẽ đắt đỏ hơn và khan hiếm hơn do mức độ rủi ro cao hơn.