Áp lực chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn chưa đủ mạnh

Tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng năng lượng tái tạo là 16% dù 36% doanh nghiệp có những công trình về năng lượng tái tạo nhưng họ không sử dụng vào quá trình sản xuất, chỉ phục vụ giải quyết vấn đề môi trường hay bán điện đi để mang lại lợi nhuận.

 

Chính sách vẫn chưa quyết liệt

Nhiều doanh nghiệp nhỏ chưa nhận thức được vấn đề này. EPR và nền kinh tế tuần hoàn là khái niệm rất mới, do đó mới được đưa vào văn kiện Đại hội Đảng và cuối năm ngoái lần đầu tiên được đưa vào Luật Bảo vệ môi trường.

Ngành nhựa năm ngoái nhập khoảng 6 triệu tấn nhựa nguyên sinh tương đương 9 tỷ USD. Tính toán, chúng ta tiêu thụ 41 kg nhựa/người, tương đương 3,6 triệu tấn nhựa. Nếu 3,6 triệu tấn chỉ cần tái chế khoảng 2,5 triệu tấn thì mỗi năm chúng ta tiết kiệm được 3 tỷ USD tương đương con số xuất khẩu gạo mỗi năm. Trong khi với 3 tỷ USD chúng ta tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người và tạo ra một môi trường lành mạnh - đây là tính quan trọng của ngành tái chế.

Tuần hoàn là vòng tròn không tự chạy mà có cơ chế chính sách, quy định. EPR đã trình Bộ Tư pháp để thẩm định, song còn nhiều ý kiến tranh cãi. Chẳng hạn thời hạn thực hiện EPR trước đây Bộ Tài nguyên và Môi trường để năm 2023, giờ lùi xuống 2024, nhiều doanh nghiệp còn xin lùi đến 2025, ô tô xe máy lùi tận 2027.

Trách nhiệm nhà sản xuất đã được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường từ năm 2005 nhưng đến bây giờ đã qua 16 năm vẫn chưa được thực hiện. Nếu kéo dài nữa có vẻ chính sách “hơi đùa” vì khi đưa ra rồi có thể 5 năm nữa lại sửa Luật Môi trường khi chưa kịp thực hiện. Do đó, nên suy nghĩ đưa lộ trình khuyến khích làm từ từ để doanh nghiệp học hỏi làm dần.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ chưa nhận thức được vấn đề này. EPR và nền kinh tế tuần hoàn là khái niệm rất mới, do đó mới được đưa vào văn kiện Đại hội Đảng và cuối năm ngoái lần đầu tiên được đưa vào Luật Bảo vệ môi trường. Ngành nhựa năm ngoái nhập khoảng 6 triệu tấn nhựa nguyên sinh tương đương 9 tỷ USD. Tính toán, chúng ta tiêu thụ 41 kg nhựa/người, tương đương 3,6 triệu tấn nhựa. Nếu 3,6 triệu tấn chỉ cần tái chế khoảng 2,5 triệu tấn thì mỗi năm chúng ta tiết kiệm được 3 tỷ USD tương đương con số xuất khẩu gạo mỗi năm. Trong khi với 3 tỷ USD chúng ta tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người và tạo ra một môi trường lành mạnh - đây là tính quan trọng của ngành tái chế. Tuần hoàn là vòng tròn không tự chạy mà có cơ chế chính sách, quy định. EPR đã trình Bộ Tư pháp để thẩm định, song còn nhiều ý kiến tranh cãi. Chẳng hạn thời hạn thực hiện EPR trước đây Bộ Tài nguyên và Môi trường để năm 2023, giờ lùi xuống 2024, nhiều doanh nghiệp còn xin lùi đến 2025, ô tô xe máy lùi tận 2027. Trách nhiệm nhà sản xuất đã được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường từ năm 2005 nhưng đến bây giờ đã qua 16 năm vẫn chưa được thực hiện. Nếu kéo dài nữa có vẻ chính sách “hơi đùa” vì khi đưa ra rồi có thể 5 năm nữa lại sửa Luật Môi trường khi chưa kịp thực hiện. Do đó, nên suy nghĩ đưa lộ trình khuyến khích làm từ từ để doanh nghiệp học hỏi làm dần.

Tạo ra một môi trường bình đẳng trong mô hình EPR

Để có một cơ chế EPR thực sự hiệu quả, cần xây dựng được chuỗi logistics bao bì (từ lúc bao bì được sản xuất cho đến giai đoạn sau sử dụng) với sự tham gia của tất cả các bên liên quan, gồm nhà sản xuất, nhà bán lẻ, người tiêu dùng, đơn vị thu gom rác thải và doanh nghiệp tái chế.

Một khi chuỗi này được kiểm soát tốt, sẽ đảm bảo chất lượng rác thải, từ đó bao bì sau sử dụng mới có thể trở thành nguyên liệu có giá trị cao, tiếp tục quay trở lại vòng sản xuất thay vì thải ra môi trường, tạo nên một mô hình kinh tế tuần hoàn.

Hệ thống EPR cần sự tham gia của tất cả các bên liên quan nên cũng sẽ đặt ra thách thức lớn cho La Vie cũng như các doanh nghiệp khác khi thực hiện. Vì thế, chúng tôi cho rằng cơ quan chức năng cần tạo ra một môi trường bình đẳng cho tất cả các bên liên quan trong mô hình EPR và đưa ra các quy định rõ ràng.

Đồng thời, thực hiện vai trò “trọng tài” cũng như kiểm toán để tránh các ưu đãi lẫn chế tài không chính đáng đối với một số nguyên liệu sản xuất, đảm bảo sự nhất quán từ trung ương đến cấp địa phương. Đây là những điều kiện cần thiết để hệ thống EPR có thể hoạt động tốt.

Đầu năm nay, La Vie trở thành thương hiệu nước khoáng đầu tiên tại Việt Nam sử dụng chai làm từ nhựa tái chế đạt tiêu chuẩn bao bì thực phẩm, khuyến khích doanh nghiệp trong nước đầu tư sản xuất nhựa tái chế để đẩy nhanh hơn nữa mô hình kinh tế tuần hoàn, tạo cơ hội tái sinh cho vỏ chai.

Để có một cơ chế EPR thực sự hiệu quả, cần xây dựng được chuỗi logistics bao bì (từ lúc bao bì được sản xuất cho đến giai đoạn sau sử dụng) với sự tham gia của tất cả các bên liên quan, gồm nhà sản xuất, nhà bán lẻ, người tiêu dùng, đơn vị thu gom rác thải và doanh nghiệp tái chế. Một khi chuỗi này được kiểm soát tốt, sẽ đảm bảo chất lượng rác thải, từ đó bao bì sau sử dụng mới có thể trở thành nguyên liệu có giá trị cao, tiếp tục quay trở lại vòng sản xuất thay vì thải ra môi trường, tạo nên một mô hình kinh tế tuần hoàn. Hệ thống EPR cần sự tham gia của tất cả các bên liên quan nên cũng sẽ đặt ra thách thức lớn cho La Vie cũng như các doanh nghiệp khác khi thực hiện. Vì thế, chúng tôi cho rằng cơ quan chức năng cần tạo ra một môi trường bình đẳng cho tất cả các bên liên quan trong mô hình EPR và đưa ra các quy định rõ ràng. Đồng thời, thực hiện vai trò “trọng tài” cũng như kiểm toán để tránh các ưu đãi lẫn chế tài không chính đáng đối với một số nguyên liệu sản xuất, đảm bảo sự nhất quán từ trung ương đến cấp địa phương. Đây là những điều kiện cần thiết để hệ thống EPR có thể hoạt động tốt. Đầu năm nay, La Vie trở thành thương hiệu nước khoáng đầu tiên tại Việt Nam sử dụng chai làm từ nhựa tái chế đạt tiêu chuẩn bao bì thực phẩm, khuyến khích doanh nghiệp trong nước đầu tư sản xuất nhựa tái chế để đẩy nhanh hơn nữa mô hình kinh tế tuần hoàn, tạo cơ hội tái sinh cho vỏ chai.