Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) vừa công bố kết luận điều tra và đề xuất áp thuế bổ sung lên tới 12,5% đối với hàng hóa từ 60 quốc gia, trong đó có Việt Nam, liên quan đến vấn đề lao động cưỡng bức...

Trước rủi ro thương mại nghiêm trọng này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã đưa ra những phân tích cụ thể về tác động vĩ mô, đồng thời khuyến nghị các giải pháp cấp bách nhằm bảo vệ quyền lợi cho cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu.

NGUY CƠ THUẾ CHỒNG THUẾ VÀ ÁP LỰC LÊN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHỦ LỰC

Theo thông tin từ Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế thuộc VCCI, ngày 2/6/2026, USTR đã chính thức công bố kết luận điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974. Cuộc điều tra này nhắm vào các nền kinh tế bị cáo buộc không ban hành và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Trong danh sách được công bố, Việt Nam bị xác định là một trong những nền kinh tế chịu tác động trực tiếp từ các biện pháp trừng phạt thương mại đề xuất.

Đáng chú ý, USTR đã phân loại Việt Nam vào nhóm 54 nền kinh tế bị kết luận là "không ban hành và không thực thi hiệu quả" lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Nhóm này bị phía Hoa Kỳ đánh giá là có mức độ thiếu hụt các biện pháp thực tế cao hơn hẳn so với nhóm 6 nền kinh tế chỉ bị kết luận "không thực thi hiệu quả" (gồm Canada, Ecuador, EU, Indonesia, Mexico và Pakistan) là những quốc gia vốn đã có lệnh cấm hoặc cam kết trong Thỏa thuận Thương mại với Hoa Kỳ.

VCCI cho biết dù kết luận điều tra có ghi nhận lập trường giải trình của Việt Nam vào ngày 14/4/2026 về các nỗ lực ngăn ngừa, xóa bỏ lao động cưỡng bức, nhưng phía Hoa Kỳ vẫn khẳng định Việt Nam chưa có một lệnh cấm mang tính pháp lý trực diện đối với hoạt động nhập khẩu mặt hàng này. Do đó, các chính sách của Việt Nam bị đối tác xem là bất hợp lý, gây gánh nặng cho thương mại Hoa Kỳ, tạo tiền đề để áp dụng các chế tài trừng phạt theo quy định tại Mục 301(b).

Về biện pháp xử lý, USTR đề xuất cấu trúc thuế trừng phạt bổ sung theo trị giá phân làm 2 bậc. Cụ thể, mức thuế suất 10%: Áp dụng cho các nền kinh tế đã ban hành lệnh cấm, đã có cam kết thông qua Thỏa thuận Thương mại có đi có lại hoặc áp dụng cơ chế kiểm soát bán phần. Mức thuế suất 12,5%: Áp dụng diện rộng cho tất cả các nền kinh tế còn lại, bao gồm Việt Nam.

Tuy nhiên, phía Hoa Kỳ dự kiến dành riêng một cơ chế đặc biệt cho ngành dệt may. Theo đó, một khối lượng quần áo và hàng dệt may nhất định sẽ được hưởng mức thuế Mục 301 ưu đãi, dựa trên tỷ lệ khối lượng bông thô và đầu vào sợi dệt nhập khẩu ngược lại từ chính Hoa Kỳ.

Phân tích về tác động kinh tế vĩ mô, VCCI cảnh báo biện pháp này đặt cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trước một tình thế rủi ro thương mại cực kỳ nghiêm trọng. Trong bối cảnh Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, việc bị áp thuế bổ sung 12,5% trên diện rộng sẽ làm suy giảm trực tiếp năng lực cạnh tranh và bào mòn biên lợi nhuận của các ngành công nghiệp chủ lực như dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử và thủy sản.

Rủi ro hệ thống càng hiển hiện rõ khi báo cáo của USTR chỉ đích danh hai chuỗi cung ứng cốt lõi có độ nhạy cảm cao là bông thô và polysilicon (đầu vào sản xuất pin năng lượng mặt trời) trong phần phân tích về hành vi lẩn tránh biện pháp trừng phạt.

HÀNH ĐỘNG KHẨN CẤP TRƯỚC "GIAI ĐOẠN VÀNG" 06/7/2026

Mặc dù tình hình chuyển biến tiêu cực, song VCCI nhận định toàn bộ các nội dung trên hiện mới dừng lại ở mức độ dự thảo đề xuất trong quy trình lấy ý kiến công khai của Ủy ban Điều 301, chưa phải là quyết định cuối cùng có hiệu lực thi hành.

Theo lộ trình của USTR, thời hạn nộp đăng ký phát biểu là ngày 22/6/2026, hạn nộp ý kiến bằng văn bản là ngày 6/7/2026, trước khi tổ chức điều trần công khai vào ngày 7/7/2026. "Việc Chính phủ Việt Nam tích cực tham gia các phiên tham vấn trước đó và sắp tới, chứng tỏ nước ta đang duy trì được không gian đối thoại chiến lược để bày tỏ quan điểm và vận động điều chỉnh", VCCI nhận định.

Từ cấu trúc trừng phạt phân bậc của Hoa Kỳ, VCCI gợi ý một hướng xử lý chính sách mang tính dài hạn: Do mức thuế 10% được dành cho các quốc gia đã có lệnh cấm hoặc cam kết thương mại song phương, Việt Nam cần chủ động nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức, hoặc đưa nội dung này vào nghị sự đàm phán thương mại song phương. Đây sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc để vận động Hoa Kỳ chuyển Việt Nam từ nhóm chịu thuế 12,5% xuống nhóm 10%.

VCCI nhấn mạnh khoảng thời gian bản lề từ nay đến trước ngày 6/7/2026 là giai đoạn vô cùng quan trọng. Các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp xuất khẩu cần nhanh chóng xây dựng, gửi văn bản bình luận và đăng ký tham gia phiên điều trần công khai. Mục tiêu tối cao là vận động phía đối tác mở rộng danh mục hàng hóa được loại trừ thuế (tại Phụ lục A) đối với các mặt hàng xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, đồng thời làm rõ các nỗ lực thực tế trong phòng, chống lao động cưỡng bức mà nước ta đang triển khai.

Ở góc độ nội lực, VCCI khuyến nghị các doanh nghiệp phải coi việc rà soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi cung ứng và triển khai quy trình truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào là yêu cầu cấp bách để triệt tiêu hoàn toàn các yếu tố liên quan đến cáo buộc của phía Hoa Kỳ.

Với chức năng đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho cộng đồng doanh nghiệp, VCCI khẳng định sẽ tiếp tục thu thập, tổng hợp và phân tích các đánh giá tác động thực tế từ các doanh nghiệp thành viên. Đây sẽ là nguồn dữ liệu thực chứng vững chắc để VCCI hoàn thiện dự thảo bản bình luận gửi tới USTR trước thời hạn ngày 6/7/2026.

VCCI kêu gọi các doanh nghiệp có nhu cầu phản ánh thông tin hoặc cần hỗ trợ liên quan đến vụ việc, chủ động liên hệ với Liên đoàn để được phối hợp tổng hợp và chuyển tải kịp thời, bảo vệ vị thế của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.