Biến “thoả thuận xanh” của EU thành “bệ phóng” cho doanh nghiệp Việt Nam

Sau 5 năm thực thi, Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) đã trở thành một "bệ phóng" vững chắc, thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường EU tăng trưởng mạnh mẽ.

Bước sang năm thứ 6, với lộ trình cắt giảm thuế quan sâu rộng hơn, dự báo sẽ tạo thêm nhiều dư địa tăng trưởng cho hàng hóa Việt. Tuy nhiên, cùng lúc đó, EU đang áp dụng một cách tiếp cận mới về phát triển bền vững một cách toàn diện, dựa trên hệ thống nhiều quy định và tiêu chuẩn cao nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Tại toạ đàm “Cách tiếp cận mới của EU về phát triển bền vững: Chiến lược cho doanh nghiệp Việt”, ngày 28/10, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, chia sẻ giai đoạn hiện nay được đánh giá là thời điểm có nhiều lợi thế tối đa cho doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ nhất, về thuế quan, chỉ còn khoảng gần hai năm nữa, EU sẽ xóa bỏ gần như toàn bộ thuế quan (gần 100%) cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam theo cam kết EVFTA, giúp hàng hóa của chúng ta có lợi thế về giá và sức cạnh tranh so với đối thủ ngoại khối.

Thứ hai, các doanh nghiệp đã xuất khẩu sang EU có lợi thế của người đi trước, đã có khoảng 5 năm làm quen với tập quán, quy định, chính sách thị trường và xây dựng được đối tác, khách hàng, tạo ra một "vốn" rất lớn. Đáng chú ý, từ phía EU, nhu cầu đa dạng hóa thị trường nhập khẩu đang tăng lên do những biến động kinh tế thế giới.

TỪ "THỎA THUẬN XANH" ĐẾN "LA BÀN CẠNH TRANH"

Tuy nhiên, cơ hội lớn đi kèm với thách thức không nhỏ. Khi EVFTA có hiệu lực sâu rộng hơn, EU chịu sức ép từ chính các ngành kinh tế trong nước, dẫn đến việc gia tăng các chính sách bảo hộ phi thuế quan. Các biện pháp này ngày càng đa dạng, liên quan đến lao động, môi trường, và thậm chí là phòng vệ thương mại như tự vệ, chống bán phá giá hay áp đặt hạn ngạch thép. Đặc biệt, thị trường EU đang có xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ sang tiêu dùng xanh, sạch, đòi hỏi sản phẩm phải đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững về lao động, môi trường.

Cách tiếp cận mới của EU về phát triển bền vững đang có sự dịch chuyển rõ rệt. Trước đây, các chính sách như Thỏa thuận Xanh châu Âu có tính chất quyết liệt và bắt buộc từ cơ sở pháp lý. Hiện nay, EU đã chuyển sang hình thức tiếp cận linh hoạt hơn thông qua các chính sách như Chính sách La bàn cạnh tranh. Chính sách này nhằm áp dụng phát triển thị trường trên cơ sở độ thích ứng của doanh nghiệp, đảm bảo vừa đạt mục tiêu phát triển bền vững, vừa hỗ trợ mục tiêu phát triển của doanh nghiệp.

Mục đích của EU là hướng đến những ngành nghề có tác động nhiều hơn đối với môi trường và lao động. Đồng thời, các điều chỉnh cũng được thực hiện để đơn giản hóa thủ tục, ví dụ như trong chính sách chống phá rừng. Đặc biệt, các doanh nghiệp vừa và nhỏ được khuyến khích và tạo điều kiện để thực hiện các hiệp định phát triển bền vững trong chính sách tương lai.

Song điểm mới quan trọng nhất nằm ở chỗ doanh nghiệp EU đang là những người đi đầu và đẩy mạnh phát triển thương mại bền vững thông qua sáng tạo và đổi mới. Họ tập trung vào việc sử dụng hiệu quả các nguồn nguyên liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm thông qua thiết kế sinh thái và kinh tế tuần hoàn. Đây chính là lợi thế cạnh tranh cốt lõi của EU nhằm duy trì vai trò cạnh tranh khi không thể cạnh tranh về chi phí lao động truyền thống. Các ngành như dệt may, da giày, linh kiện điện tử, đồ gỗ của EU sẽ yêu cầu đối tác đẩy mạnh đổi mới sáng tạo trong thiết kế, tận dụng nguyên nhiên liệu và tái sử dụng sản phẩm.

BIẾN ÁP LỰC THÀNH ĐỘNG LỰC

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc đáp ứng các quy định về phát triển bền vững của EU là điều kiện không thể tách rời để tiếp cận thị trường và tận dụng lợi thế thuế quan từ EVFTA.

Trao đổi về chiến lược thích ứng, ông Ngô Chung Khanh đề xuất một lộ trình mang tính hành động cao, doanh nghiệp Việt cần áp dụng chiến lược “5 Hơn”. Đó là phải dũng cảm hơn, tự tin hơn để “chơi” được với thị trường EU; phải có chiến lược rõ ràng hơn trong tiếp cận thị trường; tìm hiểu thật cụ thể và chi tiết hơn về các quy định; chủ động hơn trong việc tìm kiếm thông tin; và cuối cùng là phải mạnh mẽ hơn trong việc đầu tư nâng cao năng lực, sẵn sàng chi tiền thuê chuyên gia tư vấn để đảm bảo ra quyết định chính xác.

Chiến lược này đã được chứng minh tính hiệu quả từ những doanh nghiệp tiên phong. Bà Hoàng Thị Thanh Tâm, Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Sáng tạo Đông Dương, chia sẻ về kinh nghiệm thực tiễn giúp công ty đạt mức tăng trưởng xuất khẩu trên 20% vào EU trong ba năm gần đây.

Bà Tâm cho biết khi đối diện với hàng loạt quy định nghiêm ngặt về tiêu chuẩn, điều quan trọng nhất là phải dũng cảm hơn, bước ra khỏi vùng an toàn. “Công ty chúng tôi không coi những yêu cầu, quy định của EU là rào cản, mà là một hàng rào bảo vệ giúp chúng tôi cạnh tranh với các doanh nghiệp ngoại khối. Chúng tôi đã mất tới hai năm chỉ để chuẩn bị các chứng chỉ, chứng nhận về nhà máy, sản phẩm, thiết kế nhằm đáp ứng yêu cầu của đối tác lớn tại Châu Âu. EVFTA vừa giúp ích về thuế quan, vừa thúc đẩy doanh nghiệp hoàn thiện tốt hơn hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn Châu Âu”.

Bài học từ những người đi trước cho thấy mấu chốt nằm ở tư duy dấn thân và tính kiên trì đầu tư. Sự chuẩn bị này không chỉ dừng lại ở kỹ thuật mà còn là tầm nhìn dài hạn về thị trường.

Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU Trần Ngọc Quân nhấn mạnh sự cần thiết của một kế hoạch chiến lược: "Doanh nghiệp phải xác định rõ ràng rằng, EU không phải là thị trường “giải cứu” cho hàng hóa Việt Nam. Đây là thị trường làm ăn bài bản, có nguyên tắc, và chúng ta phải có kế hoạch dài hạn, bền vững để thâm nhập. Hướng đi chiến lược là phải kết nối rất chặt chẽ với các đối tác EU, chủ động tham gia vào chuỗi đổi mới sáng tạo của họ. Nếu doanh nghiệp đợi phía bạn định hình xong tất cả công nghệ và chuỗi cung ứng, chúng ta sẽ rất khó tham gia vào một chuỗi vốn sẽ rất chặt chẽ và kén chọn trong thời kỳ mới”.

Ông cũng khuyến nghị doanh nghiệp tăng cường sự hiện diện thương mại tại thị trường EU thông qua nhiều hình thức, thậm chí là một nhóm công ty cùng thuê đại diện để nắm bắt và tìm hiểu thị trường kịp thời. Bởi lẽ, các nhà nhập khẩu EU có rất nhiều đối tác, nếu doanh nghiệp Việt Nam vẫn đợi như cách làm truyền thống thì sẽ bị chậm chân.

Về mặt chính sách hỗ trợ trong nước, cần có sự kết nối giữa "người cần" và "người có." Các bộ ngành, địa phương cần xây dựng các chương trình hỗ trợ riêng, đi sâu vào từng hiệp định như EVFTA để giải quyết các vướng mắc cụ thể của doanh nghiệp về phát triển bền vững và tiêu chuẩn.