Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất nâng mức phụ cấp nghề nghiệp lên đến 70% nhằm thu hút nhân lực chất lượng cao cho ngành điện hạt nhân tại Việt Nam...

Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chế độ phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp đối với người làm việc trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, năng lượng nguyên tử là ngành công nghệ cao, đặc biệt là điện hạt nhân, đòi hỏi đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn sâu, có kinh nghiệm thực tiễn. Trên thị trường lao động, đây là nguồn lao động còn khan hiếm và không thể thay thế trong thời gian ngắn bằng lực lượng sinh viên mới tốt nghiệp hoặc nhân lực trẻ chưa có kinh nghiệm.

CƠ CHẾ ĐÃI NGỘ THEO THÔNG LỆ QUỐC TẾ

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia không sử dụng thuật ngữ “phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp” nhưng có áp dụng cơ chế đãi ngộ đặc thù đối với người lao động làm việc trong môi trường bức xạ, hạt nhân hoặc thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân.

Các cơ chế này được thiết kế nhằm bù đắp cho ba yếu tố chính gồm: mức độ nguy hiểm, độc hại do bức xạ ion hóa; trách nhiệm đặc biệt liên quan đến an toàn hạt nhân; yêu cầu trình độ chuyên môn sâu, đào tạo dài hạn và nguồn nhân lực khan hiếm.

Tại các quốc gia có ngành công nghiệp hạt nhân phát triển như Hoa Kỳ, Pháp, Nga, Hàn Quốc, cơ chế đãi ngộ thường được phân hóa theo nhóm vị trí việc làm và mức độ trách nhiệm nghề nghiệp.

Còn ở các quốc gia mới phát triển điện hạt nhân như Bangladesh, Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Ai Cập, xu hướng chung là áp dụng cơ chế lương và phụ cấp tách biệt hoàn toàn khỏi hệ thống công chức thông thường nhằm “giữ chân" nhân lực chất lượng cao và thu hút chuyên gia quốc tế. Thông thường, các chế độ đãi ngộ thường bao gồm: phụ cấp đào tạo tại nước ngoài, hỗ trợ về nhà ở và sinh hoạt, cùng với cơ chế thăng tiến nhanh chóng.

Thậm chí trong một số trường hợp, mức thu nhập của kỹ sư hạt nhân có thể cao gấp nhiều lần mức lương hành chính thông thường để bảo đảm khả năng cạnh tranh giai đoạn xây dựng chương trình điện hạt nhân quốc gia.

XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THEO HƯỚNG TIẾP CẬN MỚI

Tại Việt Nam, sau 12 năm triển khai Quyết định số 45/2014/QĐ-TTg ngày 15/8/2014 của Thủ tướng Chính phủ về chế độ phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp đối với người làm việc trong các đơn vị thuộc lĩnh vực năng lượng nguyên tử của Bộ Khoa học và Công nghệ, chính sách phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp đã trở thành một trong những công cụ quan trọng góp phần bù đắp một phần đặc thù nghề nghiệp. Chính sách này cũng tạo động lực cho người lao động yên tâm công tác, hạn chế tình trạng dịch chuyển nhân lực sang lĩnh vực khác.

Theo thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ, mặc dù nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử hiện nay khá đông, nhưng chủ yếu tập trung vào các ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ.

Trong khi đó, nhân lực phục vụ cho phát triển điện hạt nhân vẫn còn mỏng và chưa đồng bộ về mặt cơ cấu chuyên môn cũng như trình độ. Điều này đặc biệt rõ rệt trong các lĩnh vực phân tích và đánh giá an toàn, cấp phép, thanh tra, kiểm tra, cũng như hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu.

Trong bối cảnh mới, Quyết định số 45/2014/QĐ-TTg đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập như phạm vi và đối tượng hẹp hơn so với quy định tại khoản 1 Điều 16 Nghị định số 331/2025/NĐ-CP, nhất là trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Ngoài ra, tiêu chí xác định đối tượng chủ yếu dựa trên các yếu tố như "thường xuyên tiếp xúc với nguồn bức xạ", "làm việc tại các cơ sở có nguy cơ nhiễm xạ" và "gián tiếp, không thường xuyên tiếp xúc với nguồn bức xạ".

Hiện tại vẫn chưa có quy định cụ thể về cách tính phụ cấp, dẫn đến sự thiếu thống nhất trong cách hiểu và tổ chức thực hiện. Mức phụ cấp chưa phản ánh đầy đủ tính đặc thù nghề nghiệp, nhất là các công việc then chốt nhưng không trực tiếp tiếp xúc với nguồn bức xạ.

Từ nay đến năm 2035, lĩnh vực năng lượng nguyên tử phải thực hiện khối lượng lớn các nhiệm vụ mang tính chiến lược. Do đó, việc ban hành cơ chế để thu hút, sử dụng và giữ chân nhân lực có trình độ cao trong lĩnh vực này là phù hợp và thống nhất với quy định của Luật Năng lượng nguyên tử 2025 và Nghị định số 331/2025/NĐ-CP.

ĐỀ XUẤT NĂNG MỨC PHỤ CẤP LÊN ĐẾN 70%

Tại dự thảo tờ trình, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất nâng mức phụ cấp từ 50% lên 70% đối với người thực hiện công tác thẩm định, cấp phép; thanh tra, kiểm tra chuyên ngành, giám sát việc bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân; người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trực tiếp phụ trách công tác này.

Cơ quan soạn thảo xác định, đây là công tác cốt lõi cần được thu hút, trọng dụng; người thực hiện công tác này làm việc trong môi trường có nguồn bức xạ (khoản 2 Điều 3 Quyết định số 45/2014/QĐ-TTg); chịu trách nhiệm cao trong việc tham mưu, đề xuất các quyết định cho lò phản ứng nghiên cứu, nhà máy điện hạt nhân.

Ngoài ra, đối tượng được hưởng mức phụ cấp ưu đãi 70% là người làm công tác hỗ trợ kỹ thuật cho quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân, người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trực tiếp phụ trách công tác này....

Bộ Khoa học và Công nghệ xác định kinh phí thực hiện chế độ phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp được bảo đảm từ ngân sách nhà nước.

Góp ý dự thảo, Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng đề nghị nghiên cứu, xác định đối tượng áp dụng và mức phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp tương ứng trên cơ sở mức độ trực tiếp, thường xuyên tiếp xúc với nguồn bức xạ hoặc nguy cơ nhiễm xạ.

Theo cơ quan soạn thảo, dự thảo đã rà soát, xác định đối tượng và mức phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp trên cơ sở mức độ trực tiếp, thường xuyên tiếp xúc với nguồn bức xạ hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ nhiễm xạ đối với các nhóm công việc có yếu tố bức xạ, độc hại, nguy hiểm.

Cụ thể người trực tiếp, thường xuyên làm việc với nguồn bức xạ là người được bố trí vào vị trí việc làm hoặc được phân công thường xuyên nghiên cứu, vận hành, sử dụng, sản xuất, chế tạo, kiểm định, hiệu chuẩn, bảo dưỡng, sửa chữa, vận chuyển, lưu giữ, xử lý nguồn phóng xạ, thiết bị bức xạ, vật liệu phóng xạ, nhiên liệu hạt nhân hoặc chất thải phóng xạ.

Người làm việc trong môi trường có nguy cơ bị chiếu xạ hoặc nhiễm bẩn phóng xạ là người thường xuyên làm việc tại khu vực có nguồn bức xạ, vật liệu phóng xạ, thiết bị hạt nhân hoặc chất thải phóng xạ.

Đối với các công việc không trực tiếp tiếp xúc với nguồn bức xạ, việc xác định đối tượng và mức hưởng được căn cứ vào yêu cầu chuyên môn sâu, mức độ phức tạp, trách nhiệm, áp lực công việc và yêu cầu thu hút, giữ chân nguồn nhân lực.

Vì vậy, theo cơ quan soạn thảo,mức độ tiếp xúc với nguồn bức xạ hoặc nguy cơ nhiễm xạ là một trong các căn cứ xác định đối tượng và mức hưởng nhưng không phải là căn cứ duy nhất áp dụng cho toàn bộ các nhóm công việc quy định tại dự thảo.