Kế hoạch ban hành sắc lệnh hành pháp mới về trí tuệ nhân tạo (AI) của Tổng thống Donald Trump đã bất ngờ đổ vỡ vào phút chót, sau làn sóng phản đối từ các nhân vật quyền lực trong giới công nghệ Mỹ…

Vụ việc không chỉ phản ánh cuộc đối đầu ngày càng gay gắt giữa Washington và Thung lũng Silicon về tương lai quản trị AI, mà còn cho thấy nước Mỹ vẫn chưa thể xây dựng được một khung kiểm soát tối thiểu đối với công nghệ đang làm thay đổi toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

Theo nhiều nguồn tin truyền thông Mỹ, Nhà Trắng đã chuẩn bị ký một sắc lệnh hành pháp mới nhằm áp đặt các biện pháp an ninh mạng và giám sát đối với những mô hình AI mạnh nhất hiện nay. Tuy nhiên, chỉ vài giờ trước lễ ký, kế hoạch này đã bị hủy bỏ sau các cuộc gọi trực tiếp tới ông Trump từ những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong giới công nghệ.

Tâm điểm của vụ việc là ông David Sacks - nhà đầu tư mạo hiểm nổi tiếng tại Thung lũng Silicon và từng giữ vai trò “Sa hoàng AI và tiền số” trong đội ngũ của ông Trump. Theo Politico, ông Sacks đã gọi điện trực tiếp cho Tổng thống để cảnh báo rằng quy định mới có thể làm chậm đổi mới sáng tạo và khiến Mỹ mất lợi thế trong cuộc đua AI với Trung Quốc.

Trong khi đó, tờ Washington Post cho biết thêm rằng Elon Musk và Mark Zuckerberg cũng tham gia vận động nhằm ngăn chặn sắc lệnh này. Dù cả ông Musk lẫn Meta đều phủ nhận việc tác động trực tiếp đến quyết định cuối cùng của Nhà Trắng, vụ việc vẫn làm dấy lên tranh cãi lớn về ảnh hưởng ngày càng mạnh của các tập đoàn công nghệ đối với chính sách AI của Mỹ.

CUỘC CHIẾN GIỮA “TỐC ĐỘ ĐỔI MỚI” VÀ “AN TOÀN AI”

Theo bản dự thảo bị rò rỉ, sắc lệnh mà Nhà Trắng chuẩn bị ban hành không phải một biện pháp kiểm soát quá cứng rắn. Nội dung chủ yếu yêu cầu các công ty phát triển AI cho phép chính phủ tiếp cận những mô hình mạnh nhất tối đa 90 ngày trước khi phát hành công khai. Đồng thời, sắc lệnh cũng đề xuất xây dựng cơ chế phối hợp liên bang nhằm ứng phó với các nguy cơ AI có thể gây ra cho hệ thống ngân hàng, bệnh viện và hạ tầng trọng yếu.

Để giảm bớt lo ngại từ ngành công nghệ, dự thảo còn nhấn mạnh rằng đây không phải cơ chế cấp phép bắt buộc đối với AI. Nhà Trắng cũng khẳng định việc rà soát vẫn mang tính tự nguyện.

Tuy nhiên, ngay cả cách tiếp cận tương đối mềm mỏng này cũng vấp phải phản ứng dữ dội từ nhiều tập đoàn công nghệ và nhà đầu tư tại Thung lũng Silicon.

Theo The Information, các công ty AI lớn đã vận động để rút ngắn thời gian tiếp cận trước phát hành từ 90 ngày xuống chỉ còn 14 ngày. Với họ, việc chính phủ được xem xét trước các mô hình AI tiên tiến bị coi là nguy cơ làm rò rỉ bí mật công nghệ, làm chậm tốc độ triển khai sản phẩm và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh toàn cầu của Mỹ.

Đằng sau tranh cãi này là sự chia rẽ ngày càng rõ rệt trong nội bộ ngành công nghệ Mỹ. Một bên cho rằng AI đang phát triển quá nhanh và cần có các “hàng rào an toàn” trước khi vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người. Bên còn lại tin rằng mọi rào cản pháp lý đều có thể khiến Mỹ tụt lại trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc.

Trong nhiều năm qua, lập luận “nếu Mỹ chậm lại, Trung Quốc sẽ vượt lên” đã trở thành một trong những lý do quan trọng nhất giúp các công ty AI phản đối các quy định quản lý chặt chẽ hơn.

WASHINGTON VẪN LOAY HOAY VỚI BÀI TOÁN QUẢN TRỊ AI

Việc sắc lệnh bị hủy bỏ cho thấy Washington hiện vẫn chưa tìm được đồng thuận về cách quản lý AI, ngay cả ở mức cơ bản nhất.

Ngay trong ngày đầu tiên trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã hủy bỏ sắc lệnh giám sát AI do người tiền nhiệm Joe Biden ký năm 2023. Sắc lệnh của ông Biden trước đó yêu cầu các công ty AI chia sẻ kết quả thử nghiệm an toàn với chính phủ và áp dụng một số cam kết tự nguyện nhằm hạn chế rủi ro.

Tuy nhiên, ngay cả chính sách tương đối “nhẹ tay” này cũng bị giới bảo thủ và nhiều doanh nghiệp công nghệ chỉ trích là tạo gánh nặng hành chính cho đổi mới sáng tạo.

Sự bế tắc hiện nay khiến Mỹ trở thành một trong những nền kinh tế lớn hiếm hoi chưa xây dựng được khung pháp lý toàn diện cho AI, trong khi châu Âu và nhiều nước châu Á đang tăng tốc rất nhanh.

Năm 2024, EU đã chính thức đưa Đạo luật AI (AI Act) vào thực thi. Đây được xem là bộ quy định toàn diện đầu tiên trên thế giới dành cho AI, với các yêu cầu ràng buộc về minh bạch, đánh giá rủi ro, thử nghiệm an toàn và báo cáo sự cố đối với các mô hình AI có nguy cơ cao.

Trong khi đó, nhiều quốc gia châu Á như Singapore, Nhật Bản hay Hàn Quốc cũng đang thúc đẩy các bộ quy tắc quản trị AI riêng nhằm cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát rủi ro.

Sự chậm trễ của Washington làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ - quốc gia dẫn đầu thế giới về công nghệ AI - lại đang tụt hậu về năng lực quản trị.

NỖI LO “AI MẤT KIỂM SOÁT” NGÀY CÀNG LỚN

Một trong những nguyên nhân thúc đẩy Nhà Trắng xây dựng sắc lệnh mới là các lo ngại liên quan đến mô hình Mythos của công ty AI Anthropic.

Theo nhiều nguồn tin, Anthropic đã từ chối phát hành công khai mô hình này vì quan ngại về mức độ nguy hiểm tiềm tàng. Đây được xem là ví dụ mới nhất cho thấy ngay cả các công ty phát triển AI cũng bắt đầu lo ngại về tốc độ tiến hóa của công nghệ mà họ tạo ra.

Trong giới nghiên cứu AI, ngày càng có nhiều cảnh báo rằng các mô hình tiên tiến có thể bị lợi dụng để thực hiện tấn công mạng, phát triển vũ khí sinh học, thao túng thông tin hoặc phá hoại hạ tầng trọng yếu.

Một số chuyên gia thậm chí cảnh báo rằng AI đang tiến gần tới ngưỡng mà các hệ thống có thể hoạt động vượt ngoài khả năng dự đoán của con người. Dù vậy, ngành công nghệ Mỹ vẫn đang chia rẽ sâu sắc về cách ứng phó.

Một số doanh nghiệp như Anthropic hay OpenAI từng nhiều lần kêu gọi xây dựng cơ chế giám sát an toàn ở cấp quốc gia. Trong khi đó, nhiều nhà đầu tư và tập đoàn lớn khác lại cho rằng quản lý quá sớm sẽ làm giảm động lực đổi mới.

Vụ việc cũng làm nổi bật vai trò ngày càng lớn của các tỷ phú công nghệ trong việc định hình chính sách quốc gia.

Trong nhiều năm qua, các công ty AI và Big Tech đã trở thành một trong những nhóm vận động hành lang mạnh nhất tại Washington. Khi AI ngày càng được xem là nền tảng chiến lược mới của kinh tế và an ninh quốc gia, ảnh hưởng chính trị của giới công nghệ cũng gia tăng tương ứng.

Việc một sắc lệnh AI của Nhà Trắng có thể bị hủy chỉ sau vài cuộc gọi từ các nhân vật quyền lực ở Thung lũng Silicon khiến nhiều chuyên gia lo ngại rằng chính phủ Mỹ đang ngày càng phụ thuộc vào các tập đoàn công nghệ trong quá trình xây dựng chính sách.

Điều này tạo ra nghịch lý lớn: Mỹ muốn dẫn đầu cuộc đua AI toàn cầu, nhưng đồng thời lại thiếu sự đồng thuận chính trị để xây dựng các quy tắc quản trị tối thiểu cho công nghệ có khả năng tác động sâu rộng tới kinh tế, an ninh và xã hội.

Trong bối cảnh AI tiếp tục phát triển với tốc độ chưa từng có, khoảng trống chính sách tại Washington có thể sẽ còn trở thành chủ đề gây tranh cãi gay gắt hơn trong thời gian tới.