Đề xuất cho phép doanh nghiệp SMEs dùng tài sản số để vay vốn

Trong bối cảnh khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đang “khát vốn”, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) do Bộ Tài chính xây dựng đã đưa ra hướng tiếp cận đáng chú ý: nới lỏng và đa dạng hóa tài sản bảo đảm nhằm tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất trong tiếp cận tín dụng.

Cụ thể, Bộ Tài chính đề xuất khuyến khích các tổ chức tín dụng phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên cơ sở đa dạng hóa hình thức bảo đảm tiền vay.

Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào bất động sản hay các tài sản hữu hình, dự thảo cho phép doanh nghiệp sử dụng cả những giá trị chưa hiện hữu như tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, cũng như các loại tài sản số hay tài sản ảo.

Nguyên nhân này phần lớn xuất phát từ những hạn chế nội tại. Nhiều doanh nghiệp không có tài sản bảo đảm đạt chuẩn, quy mô vốn nhỏ, khả năng chống chịu rủi ro thấp, trong khi thông tin tài chính chưa thực sự minh bạch.

Ngay cả khi một số tổ chức tín dụng đã bắt đầu mở rộng cho vay không có tài sản bảo đảm, các yêu cầu về an toàn vốn vẫn khiến mức độ chấp nhận rủi ro đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa còn khá dè dặt, Bộ Tài chính cho biết.

Vì vậy, bên cạnh việc mở rộng tài sản thế chấp, dự thảo luật cũng định hướng lại phương thức cấp tín dụng.  

Theo đó, cơ quan soạn thảo khuyến khích tổ chức tín dụng cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, hiệu quả phương án sản xuất kinh doanh, kế hoạch mở rộng thị trường cũng như dòng tiền thực tế.

Đồng thời, các mô hình cho vay dựa trên dữ liệu, chuỗi giá trị hoặc tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản vô hình, tài sản số, tài sản ảo cũng được thúc đẩy nhằm đa dạng hóa kênh tiếp cận vốn.

Song song, doanh nghiệp nhỏ và vừa được hỗ trợ thông qua cơ chế bảo lãnh tín dụng và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trước đó, thực tế triển khai các công cụ này thời gian qua vẫn bộc lộ nhiều bất cập.

Đối với Quỹ Bảo lãnh tín dụng, quy định về bảo toàn vốn khiến hoạt động bảo lãnh mang tính thận trọng quá mức, thậm chí nhiều trường hợp vẫn yêu cầu doanh nghiệp phải có tài sản bảo đảm. Bên cạnh đó, cơ cấu tổ chức chưa đồng đều giữa các địa phương, nguồn vốn hạn chế và thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng cũng làm giảm hiệu quả chính sách.

Ở phía ngân hàng thương mại, thực tế cho thấy lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn ở mức thông thường, chưa có nhiều ưu đãi rõ rệt.

Một số ngân hàng vẫn yêu cầu tài sản bảo đảm ngay cả khi khoản vay đã được quỹ bảo lãnh, phần nào làm suy giảm ý nghĩa của cơ chế này. Ngoài ra, việc chưa thống nhất cách hiểu về bảo lãnh có điều kiện và vô điều kiện cũng dẫn đến không ít tranh chấp giữa ngân hàng và quỹ khi phát sinh nợ quá hạn, Bộ Tài chính nêu rõ.

Đối với Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, các vướng mắc còn rõ nét hơn khi phạm vi hỗ trợ còn hẹp, vốn điều lệ thực tế chỉ đạt khoảng một nửa kế hoạch với gần 1.000 tỷ đồng vào năm 2025. Trong khi đó, cơ chế vận hành chưa rõ ràng đối với mô hình doanh nghiệp 100% vốn nhà nước khiến quy trình phê duyệt và giải ngân kéo dài.

Bên cạnh các giải pháp về tín dụng, dự thảo luật cũng đề xuất loạt chính sách hỗ trợ về thuế và kế toán.

Cụ thể, doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn mức thuế suất thông thường theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Trước đó, quy định tại Nghị định 20/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Nghị quyết 198/2025/QH15 cũng làm rõ cơ chế miễn thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký lần đầu. Theo đó, doanh nghiệp này sẽ được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong ba năm liên tục kể từ năm được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Trường hợp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được cấp trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực thi hành mà còn thời gian áp dụng ưu đãi thì doanh nghiệp được hưởng ưu đãi cho thời gian còn lại.

Ông Nguyễn Biên Cương, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đam mê Kế toán Việt cho biết các doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận trong năm 2025 sẽ được hưởng trọn vẹn ba năm miễn thuế, bao gồm các năm 2025, 2026 và 2027, bất kể thời điểm nghị quyết có hiệu lực.

"Trong khi đó, các doanh nghiệp thành lập trước năm 2025 chỉ được hưởng ưu đãi cho thời gian còn lại, chẳng hạn doanh nghiệp thành lập năm 2024 sẽ được miễn thuế trong hai năm 2025 và 2026, còn doanh nghiệp thành lập từ năm 2023 chỉ còn được miễn trong năm 2025", Tổng giám đốc Công ty TNHH Đam mê Kế toán Việt cho biết.