Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) kế thừa đầy đủ các nguyên tắc quản lý, sử dụng không gian ngầm đã được quy định tại khoản 1 Điều 19 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, đồng thời mở rộng phạm vi điều chỉnh để bao quát thêm "không gian tầm thấp", nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý, phát triển đô thị hiện đại của Thủ đô trong giai đoạn mới…

Trong hồ sơ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ Tư pháp cho biết tại khoản 1 Điều 19 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 quy định việc quản lý, sử dụng không gian ngầm phải được thực hiện trên cơ sở đánh giá đầy đủ về điều kiện tự nhiên, địa chất, địa mạo, thủy văn; phù hợp với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch có liên quan.

Ngoài ra, hoạt động quản lý, khai thác không gian ngầm cũng phải bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh; ưu tiên những công trình có tính lưỡng dụng, sẵn sàng chuyển đổi phục vụ nhu cầu quốc phòng, an ninh; gắn với bảo tồn không gian văn hóa, cảnh quan môi trường, di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh; bảo đảm kết nối đồng bộ giữa không gian trên mặt đất với các công trình ngầm có liên quan. Song song là việc xây dựng công trình ngầm, bao gồm cả phần móng, cọc và phần ngầm của công trình trên mặt đất, phải được thực hiện theo dự án đầu tư xây dựng, hạng mục của dự án, hoặc giấy phép xây dựng theo quy định của pháp luật về xây dựng.

Trên cơ sở đó, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) kế thừa đầy đủ các nguyên tắc quản lý, sử dụng không gian ngầm đã được quy định, đồng thời mở rộng phạm vi điều chỉnh để bao quát thêm không gian tầm thấp, nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý và phát triển đô thị hiện đại của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Cụ thể, điểm mới là việc bổ sung phạm vi điều chỉnh đối với không gian tầm thấp bên cạnh không gian ngầm. Đây là bộ phận không gian có mối quan hệ trực tiếp, chặt chẽ với cả không gian ngầm và không gian trên mặt đất, thường được sử dụng cho các công trình, hạ tầng kỹ thuật, giao thông, không gian công cộng, quảng cáo, logistics đô thị, thiết bị kỹ thuật đô thị và nhiều hoạt động kinh tế – xã hội khác. Trong thực tiễn quản lý đô thị, việc khai thác, sử dụng không gian tầm thấp ngày càng phổ biến, có tác động lớn đến an toàn, cảnh quan, môi trường, quốc phòng – an ninh và chất lượng sống của người dân, tuy nhiên, hiện chưa được điều chỉnh đầy đủ, đồng bộ trong Luật Thủ đô.

Vì vậy, bổ sung không gian tầm thấp vào phạm vi điều chỉnh sẽ thống nhất cách tiếp cận quản lý không gian theo chiều đứng, bảo đảm sự liên thông, đồng bộ giữa không gian trên mặt đất, không gian tầm thấp và không gian ngầm; khắc phục tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo hoặc bỏ trống pháp lý với loại hình không gian này. Hơn nữa, việc mở rộng không làm thay đổi bản chất các nguyên tắc quản lý đã được quy định trong Luật Thủ đô năm 2024, mà chỉ mở rộng đối tượng áp dụng cho phù hợp với yêu cầu phát triển mới của Thủ đô.

Đối với khoản 2 Điều 19 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, pháp luật hiện hành quy định không gian ngầm phải được phân vùng chức năng để quản lý, khai thác, sử dụng. Người sử dụng đất thuộc địa bàn Thành phố được sử dụng lòng đất theo chiều thẳng đứng trong phạm vi ranh giới thửa đất, tính từ mặt đất đến mức giới hạn độ sâu theo quy định của Chính phủ phù hợp với quy hoạch. Trường hợp sử dụng lòng đất vượt quá giới hạn do Chính phủ quy định phải được cấp phép phù hợp với quy hoạch đã được phê duyệt. Đồng thời, tổ chức, cá nhân được Nhà nước cho phép sử dụng lòng đất ngoài giới hạn độ sâu do Chính phủ quy định để xây dựng công trình ngầm phải trả tiền sử dụng không gian ngầm, trừ trường hợp được miễn, giảm đối với công trình không nhằm mục đích kinh doanh, thuộc danh mục khuyến khích đầu tư xây dựng hoặc trường hợp khác do Chính phủ quy định.

Theo Bộ Tư pháp, trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), quy định nêu trên tiếp tục được kế thừa cả về nội dung và tinh thần. Tuy nhiên, điều chỉnh thẩm quyền theo hướng tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động cho chính quyền Thành phố, phù hợp với yêu cầu quản lý, phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.

Ngoài giới hạn độ sâu, quy định về nghĩa vụ tài chính đối với việc sử dụng không gian ngầm cũng được kế thừa đầy đủ từ Luật Thủ đô hiện hành, theo đó, tổ chức, cá nhân được Nhà nước cho phép sử dụng lòng đất để xây dựng công trình ngầm phải trả tiền sử dụng không gian ngầm, trừ các trường hợp được miễn, giảm đối với công trình không nhằm mục đích kinh doanh, thuộc danh mục khuyến khích đầu tư xây dựng hoặc các trường hợp khác. Tuy nhiên, điểm điều chỉnh là trao thẩm quyền cho HĐND Thành phố quy định cụ thể những trường hợp miễn, giảm, thay vì Chính phủ, nhằm bảo đảm sự linh hoạt, phù hợp với định hướng phát triển và khả năng cân đối nguồn lực của Thủ đô.