Đột phá khoa học công nghệ tạo nền tảng phát triển ngành chăn nuôi Việt Nam

Từ ngày 27-28/3/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị khoa học, công nghệ chăn nuôi và thú y toàn quốc lần thứ nhất với sự tham dự của lãnh đạo các cơ quan của Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, các bộ, ngành liên quan; các cơ quan quản lý, các liên hiệp hội, hội, doanh nghiệp, các nhà khoa học ngành chăn nuôi và thú y trên phạm vi toàn quốc. Hội nghị tập hợp tới 700 đại biểu là các nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và đại diện các địa phương trên cả nước.

“CHÌA KHÓA” NÂNG TẦM NGÀNH CHĂN NUÔI

Phát biểu khai mạc hội nghị sáng 28/3, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết chăn nuôi là một trong những trụ cột của nông nghiệp Việt Nam, với quy mô khoảng 33 tỷ USD, chiếm 27-28% GDP toàn ngành. Trong thập kỷ qua, ngành chăn nuôi duy trì tốc độ tăng trưởng 4,5-6% mỗi năm, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có quy mô lớn trên thế giới, với đàn lợn đứng thứ 5 và gia cầm đứng thứ 9. Năm 2025, tổng sản lượng đạt 8,68 triệu tấn thịt, 21,4 tỷ quả trứng và 1,3 triệu tấn sữa tươi.

Tuy nhiên, ngành vẫn đối mặt nhiều thách thức khi dư địa phát triển còn lớn nhưng đi kèm áp lực chuyển đổi. Biến động địa chính trị, biến đổi khí hậu, dịch bệnh phức tạp và đặc thù sản xuất nhỏ lẻ buộc ngành phải chuyển mạnh sang mô hình bền vững, đảm bảo an toàn sinh học và thân thiện môi trường. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đột phá khoa học công nghệ trở nên cấp thiết, thậm chí mang tính quyết định.

Đáng chú ý, xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và công nghệ môi trường đang mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả quản lý, truy xuất nguồn gốc và tối ưu chuỗi giá trị. Đây được xem là yếu tố then chốt để ngành chăn nuôi và thú y nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết hiện lĩnh vực chăn nuôi có 5 đề án trọng điểm đang được triển khai, đó là tập trung vào tái cơ cấu ngành; phát triển giống; sản xuất vaccine, kiểm soát dịch bệnh; chăn nuôi an toàn sinh học.

Trong giai đoạn tới, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và chiến lược phát triển chăn nuôi đến năm 2030, tầm nhìn 2045 tiếp tục nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Dự kiến gần 100.000 tỷ đồng sẽ được đầu tư cho lĩnh vực này, tạo cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao đối với các nhà khoa học và cơ sở nghiên cứu trong việc phát triển các công nghệ tiên tiến như công nghệ gen, tế bào - phôi và vi sinh nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn của ngành.

NHIỀU THÀNH TỰU ĐỘT PHÁ VỀ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ

Thông tin tại hội nghị, ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết giai đoạn 2021-2025, thông qua các đề tài nghiên cứu và dự án sản xuất thử nghiệm, ngành chăn nuôi đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Các nhà khoa học đã chọn tạo và đưa vào sản xuất nhiều dòng, giống vật nuôi mới có giá trị kinh tế cao. Bộ đã công nhận 31 tiến bộ kỹ thuật, gồm 6 dòng, giống lợn; 15 dòng, giống gia cầm; 2 tiến bộ kỹ thuật về dinh dưỡng; 5 tiến bộ kỹ thuật thú y và 3 tiến bộ kỹ thuật về xử lý môi trường chăn nuôi.

Với những đóng góp nổi bật, ngành chăn nuôi đã được trao tặng 2 Giải thưởng Hồ Chí Minh và 3 Giải thưởng Nhà nước. Các công trình tiêu biểu gồm phát triển chăn nuôi thủy cầm; lai tạo các giống gà Minh Dư Bình Định; chọn tạo giống gà lông màu; bảo tồn nguồn gen vật nuôi bản địa; và nghiên cứu sản xuất vaccine phòng bệnh trên lợn.

Trong lĩnh vực chọn tạo giống, hầu hết các giống vật nuôi năng suất, chất lượng cao trên thế giới đã được nhập nội và phát triển tại Việt Nam. Các công nghệ tiên tiến cũng được ứng dụng mạnh mẽ, các chip gen chứa từ 60.000 đến 500.000 SNP đã được áp dụng trong chọn giống lợn, bò và gia cầm, giúp nâng cao độ chính xác trong chọn lọc các tính trạng như chất lượng thịt, khả năng sinh sản và sức kháng bệnh.

Trong lĩnh vực công nghệ sinh học, nhiều đột phá đã được ghi nhận. Việt Nam đã nhân bản thành công đàn lợn ỉ lần đầu tiên; làm chủ kỹ thuật cấy phôi, thụ tinh trong ống nghiệm và xác định giới tính phôi trong chọn tạo giống.

Trong nghiên cứu thức ăn chăn nuôi, các nhà khoa học đã xây dựng cơ sở dữ liệu về thành phần và giá trị dinh dưỡng của hầu hết nguyên liệu thức ăn trong nước, các chương trình nghiên cứu cân bằng dinh dưỡng, đã giúp giảm đáng kể chi phí thức ăn. Cụ thể, mức tiêu tốn thức ăn của lợn giảm từ 3,0-3,2 kg xuống còn 2,4-2,5 kg cho mỗi kg tăng trọng; đối với gà giảm xuống còn khoảng 2,4-2,6 kg thức ăn cho mỗi kg thịt gà.

Đáng chú ý, các giải pháp thay thế kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi như probiotic, axit hữu cơ và thảo dược đã được nghiên cứu và ứng dụng.

Trong lĩnh vực thú y, nhiều kết quả nghiên cứu quan trọng đã được công bố. Việt Nam đã giải trình tự toàn bộ gen của 7 chủng vi rút dịch tả lợn châu Phi và công bố trên ngân hàng gen quốc tế. Đồng thời, chế tạo thành công nhiều loại vaccine: Vaccine dịch tả lợn châu Phi; vaccine tái tổ hợp phòng tụ huyết trùng, vaccine tứ liên và vaccine tam giá cho gia cầm.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, lĩnh vực chăn nuôi và thú y vẫn còn không ít hạn chế. Chất lượng giống một số vật nuôi chưa đáp ứng yêu cầu thị trường; chi phí thức ăn vẫn cao; việc ứng dụng công nghệ cao trong chọn giống còn hạn chế. Đồng thời, thiếu các nghiên cứu tích hợp đồng bộ giữa giống, dinh dưỡng, kỹ thuật nuôi và thú y; việc chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc còn chậm.