EU cảnh báo khủng hoảng năng lượng có thể trở thành khủng hoảng tài khóa

Giới chức Liên minh châu Âu (EU) đang kêu gọi các chính phủ thành viên hạn chế các biện pháp hỗ trợ quá mức khi ứng phó với giá năng lượng tăng cao, cảnh báo rằng cú sốc giá năng lượng do cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran có thể biến thành một cuộc khủng hoảng tài khóa ở khu vực này.

Theo tiết lộ của nguồn thạo tin với tờ báo Financial Times, trong các cuộc thảo luận với các quốc gia thành viên EU, Ủy ban châu Âu (EC) kêu gọi các biện pháp trợ cấp năng lượng, cắt giảm thuế và áp giá trần cần được giới hạn về thời gian và phạm vi. Những lời cảnh báo này cho thấy cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022 đã để lại những bài học đắt giá cho EU thông qua tốc độ lạm phát tăng vọt và thâm hụt ngân sách phình to.

Trao đổi với Financial Times, Ủy viên năng lượng EU Dan Jorgensen, nhấn mạnh: “Đây là nỗ lực chung của toàn ủy ban. Những gì xảy ra trong một lĩnh vực của nền kinh tế có thể lan rộng ra toàn xã hội”.

Một số quốc gia như Italy, Ba Lan và Tây Ban Nha đã cắt giảm thuế nhiên liệu, trong khi những nước khác kêu gọi nới lỏng các quy định về trợ cấp nhà nước của EU. Rome cũng đang thúc đẩy Brussels nới lỏng các hạn chế tài khóa để tạo thêm không gian cho các chính phủ ứng phó với cú sốc giá xăng dầu.

EU đang đưa ra “sự tư vấn kỹ thuật và giúp các quốc gia hình thành các công cụ chính sách mà họ muốn sử dụng trong khuôn khổ tài khóa mà họ có” - ông Jorgensen nói.

Cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran đã đẩy giá dầu và khí đốt châu Âu tăng khoảng 60%, làm dấy lên lo ngại về tình trạng thiếu hụt dầu diesel và nhiên liệu máy bay. Cuộc xung đột này “có nguy cơ dẫn đến lạm phát cao hơn với tất cả các tác động tiêu cực kèm theo”, theo ông Jorgensen.

EC đang kêu gọi sự phối hợp và thận trọng trong bất kỳ biện pháp nào mà các nước thành viên EU muốn áp dụng nhằm giảm bớt áp lực giá năng lượng - theo tiết lộ của nguồn thạo tin.

Giới chức EU lo ngại rằng cuộc xung đột hiện nay ở Vùng Vịnh sẽ kích hoạt cuộc khủng hoảng kinh tế thứ ba ở EU trong vòng chỉ 6 năm, sau đại dịch Covid-19 và cuộc chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra vào năm 2022. Cả hai cuộc khủng hoảng trước đều đã dẫn tới các chương trình kích thích kinh tế quy mô lớn làm tăng mạnh nợ công của các nước EU.

Tỷ lệ nợ công tổng thể của chính phủ thành viên EU so với tổng sản phẩm trong nước (GDP) đã tăng từ 77,8% vào cuối năm 2019 lên 82,1% vào quý 3/2025.

Phát biểu hồi tháng 3, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde cho rằng các chính sách có chọn lọc của chính phủ có thể giúp giảm nhẹ cú sốc giá năng lượng thông qua việc giảm nhu cầu năng lượng và bù đắp cho các hộ gia đình có thu nhập thấp.

Tuy nhiên, bà Lagarde cảnh báo rằng các biện pháp rộng rãi và không có thời hạn có thể phản tác dụng vì có thể kích thích nhu cầu quá mức và đẩy lạm phát lên cao. Bà kêu gọi các nhà hoạch định chính sách tập trung vào các hành động "tạm thời, có mục tiêu cụ thể và được tinh chỉnh".

Ủy viên kinh tế EU Valdis Dombrovskis đã nói với bộ trưởng tài chính các quốc gia thành viên rằng chỉ nên áp dụng các biện pháp khẩn cấp ngắn hạn và "nhất quán". Ông cảnh báo rằng chi tiêu quá mức sẽ "có những tác động tài khóa nghiêm trọng", vì các cuộc khủng hoảng Covid-19 và Ukraine, cùng với sự gia tăng chi tiêu quốc phòng từ năm 2022, đã khiến các chính phủ có ít dư địa tài khóa hơn.

Vào tuần trước, Bộ trưởng Tài chính Italy Giancarlo Giorgetti nhận định rằng Brussels sẽ khó tránh khỏi việc nới lỏng quy định hạn chế mức thâm hụt ngân sách của các quốc gia EU ở mức 3% GDP.

“Rõ ràng là trừ phi tình hình thay đổi, các cuộc thảo luận ở cấp độ EU về vấn đề này là không thể tránh khỏi”, ông Giorgetti nói.

Tuần trước, bộ trưởng tài chính của Đức, Tây Ban Nha, Italy, Bồ Đào Nha và Áo kêu gọi Brussels áp đặt thuế lợi nhuận bất thường trên toàn EU đối với các công ty năng lượng, nhằm giảm bớt "gánh nặng cho nền kinh tế châu Âu và công dân châu Âu".

Ba Lan đã cắt giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu, dẫn đến thiệt hại 1,6 tỷ zloty (370 triệu euro) mỗi tháng trong thu ngân sách từ thuế. Chính phủ Ba Lan có kế hoạch bù đắp mất mát này bằng một loại thuế lợi nhuận bất thường đối với các công ty năng lượng. Chi tiết về loại thuế mới đó chưa được công bố.

Trong lúc đang xem xét các biện pháp trợ cấp và các hình thức hỗ trợ nhà nước khác để hỗ trợ các ngành bị ảnh hưởng, các chính phủ EU cũng nhận được sự cảnh báo rằng họ vẫn phải tuân thủ các quy định của EU nhằm xanh hóa nền kinh tế và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

"Vấn đề trong một cuộc khủng hoảng như thế này là đôi khi chúng ta phải trợ cấp và hỗ trợ cho những thứ mà chúng ta thường không bao giờ nghĩ đến, nhưng việc này phải được làm ngay. Nếu không, người dân sẽ không có năng lượng và sản xuất sẽ rơi vào ngưng trệ”, ông Jorgensen nói.