Giá dầu tại Trung Quốc lập kỷ lục khi các nhà máy lọc dầu ráo riết tìm nguồn cung, giữa lúc nguy cơ gián đoạn các tuyến xuất khẩu dầu từ Trung Đông ngày càng lớn...

Trong phiên giao dịch ngày thứ Tư (16/9), giá hợp đồng tương lai dầu thô tại Thượng Hải được giao dịch ở mức 129 USD/thùng, vượt mức đỉnh 121,80 USD/thùng ghi nhận trong những tuần đầu của cuộc chiến Mỹ - Iran.

Mức giá này đã tăng 14% so với cuối tuần trước, sau khi đường ống Đông - Tây, tuyến vận chuyển dầu xuất khẩu chủ chốt của Saudi Arabia ra Biển Đỏ, bị các nhóm vũ trang thân Iran hoạt động tại Iraq tấn công, buộc nước này phải đóng cửa tuyến đường ống.

Việc đường ống dẫn dầu quan trọng này ngừng hoạt động đã đẩy giá dầu thô và các sản phẩm lọc dầu trên thị trường toàn cầu tăng mạnh. Theo hãng cung cấp dữ liệu giá hàng hóa Argus, giá dầu diesel có hàm lượng lưu huỳnh siêu thấp tại New York đã lập kỷ lục 221 USD/thùng trong tuần này.

“Ngay cả khi đường ống Đông - Tây được nhanh chóng sửa chữa trong vòng 2 tháng tới, Biển Đỏ giờ đây vẫn là một vùng chiến sự. Lượng dầu xuất khẩu qua Biển Đỏ sẽ không thể phục hồi hoàn toàn”, ông Michael Every, chuyên gia phân tích tại Rabobank, nhận định với tờ báo Financial Times.

Hợp đồng tương lai dầu thô tại Thượng Hải thường có giá gần với hợp đồng tương lai dầu Brent, chuẩn giá dầu quốc tế. Trong ngày 16/9, hợp đồng dầu Brent được giao dịch quanh mức 108 USD/thùng. Theo đó, giá hợp đồng tương lai dầu thô tại Thượng Hải cao hơn giá hợp đồng dầu Brent 21 USD/thùng, mức chênh lệch hiếm thấy.

NGUỒN CUNG DẦU TOÀN CẦU THẮT CHẶT

Thông thường, phần lớn dầu từ các nước Vùng Vịnh được vận chuyển về phía Đông qua eo biển Hormuz, tới Trung Quốc và các thị trường châu Á khác. Sau khi chiến tranh Mỹ - Iran khiến hoạt động vận tải qua eo biển này gần như đóng băng, Saudi Arabia đã chuyển hướng xuất khẩu dầu qua đường ống Đông - Tây. Tuyến đường ống chạy ngang bán đảo Arab, đưa dầu từ vùng Vịnh sang Biển Đỏ.

Tuy nhiên, các nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn tại Iraq đã tấn công đường ống này vào cuối tuần trước. Cùng lúc đó, lực lượng Houthi tại Yemen tiến về phía eo biển Bab al-Mandab, cửa ngõ nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương. Hai diễn biến này khiến giá dầu tại Trung Quốc và trên thế giới tăng vọt, đồng thời làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung toàn cầu.

Áp lực đặc biệt lớn trên thị trường giao ngay, nơi các nhà máy lọc dầu và khách mua đang ráo riết tìm nguồn dầu có thể giao ngay. Giá dầu Brent giao ngay đã tăng lên 146 USD/thùng trong ngày 16/9, cao hơn 25 USD so với cuối tuần trước.

Theo Argus, Saudi Arabia đã thông báo với một số nhà máy lọc dầu châu Âu rằng các lô dầu dự kiến được đưa lên tàu trong tháng này đã bị hủy hoặc trì hoãn. Một số chuyên gia cảnh báo nguồn dầu thô dành cho xuất khẩu của Saudi Arabia có thể cạn trong vài ngày tới.

Công ty tư vấn Energy Aspects nhận định thị trường dầu thô toàn cầu đang thắt chặt với “tốc độ đáng kinh ngạc”, khi khách mua đổ xô tìm nguồn thay thế cho lượng dầu Saudi Arabia bị gián đoạn. Công ty này ước tính nguồn cung dầu thô và nhiên liệu tinh chế đang thấp hơn nhu cầu khoảng 5 triệu thùng/ngày, đồng thời dự báo giá sẽ tiếp tục tăng mạnh.

Trong phần lớn thời gian từ đầu năm đến nay, Trung Quốc đã tìm cách giảm tác động của chiến tranh bằng cách cắt giảm nhập khẩu, sử dụng dầu dự trữ và tăng giá bán lẻ nhiên liệu để hạn chế nhu cầu. Việc Trung Quốc mua ít dầu hơn cũng góp phần ngăn giá dầu thế giới tăng cao hơn nữa. Tuy nhiên, nước này hiện đã phải quay lại thị trường.

Theo ông Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy Group, giá dầu tăng vọt gần đây do Trung Quốc quay lại mua dầu trên thị trường, đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia bị đóng cửa và cuộc chiến Iran chưa có dấu hiệu sớm kết thúc.

Trước chiến tranh, Trung Quốc nhập khẩu hơn 12 triệu thùng dầu thô mỗi ngày. Lượng nhập khẩu giảm xuống còn 7,1 triệu thùng/ngày trong tháng 6, sau đó tăng trở lại mức 8,9 triệu thùng/ngày trong tháng 8 và được dự báo đạt khoảng 9 triệu thùng/ngày trong tháng 9.

Theo ông Guy Wolf, Giám đốc toàn cầu phụ trách phân tích thị trường tại Marex, giá hợp đồng dầu thô tại Thượng Hải phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu Trung Đông. Vì vậy, những biện pháp giúp Trung Quốc hạn chế tác động của giá dầu tăng đang dần mất hiệu quả.

“Thực tế là tình trạng này càng kéo dài, lượng dầu tồn kho Trung Quốc dùng làm nguồn dự phòng càng cạn dần”, ông Wolf nói với Financial Times.

TRUNG QUỐC CÓ THỂ GIẢM XUẤT KHẨU NHIÊN LIỆU

Theo các nhà phân tích, khi các nhà máy lọc dầu quốc doanh giảm nhập khẩu dầu thô, các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc đóng vai trò lớn hơn trong việc mua dầu từ nước ngoài.

Đây là nhóm chủ yếu nhập khẩu dầu Iran nhưng nguồn cung cũng ngày càng khan hiếm sau khi biện pháp phong tỏa của hải quân Mỹ tại vùng Vịnh làm giảm mạnh lượng dầu được vận chuyển.

Do đó, tồn kho xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay tại Trung Quốc đang giảm nhanh, làm dấy lên đồn đoán Bắc Kinh có thể tái áp đặt lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu.

Trung Quốc là một trong những nước sản xuất nhiên liệu tinh chế lớn nhất thế giới. Lệnh cấm xuất khẩu được Bắc Kinh áp dụng trong giai đoạn đầu chiến tranh Iran từng khiến các đối tác thương mại lo ngại và đẩy giá nhiên liệu toàn cầu tăng vọt.

“Dầu diesel vẫn là loại nhiên liệu có nguy cơ thiếu hụt cao nhất. Chỉ một gián đoạn nhỏ về nguồn cung cũng có thể đẩy thị trường từ tình trạng khan hiếm nghiêm trọng sang khủng hoảng thực sự”, ông Karim Fawaz, chuyên gia tại S&P Global Energy, cảnh báo.

Theo bà Ye Lin, chuyên gia phân tích thị trường dầu châu Á tại Rystad Energy, sản lượng lọc dầu của Trung Quốc trước đó được dự báo tăng do yếu tố mùa vụ. Tuy nhiên, Bắc Kinh giờ đây phải cân đối giữa mục tiêu bảo đảm an ninh kinh tế và áp lực tài chính ngày càng lớn đối với các tập đoàn dầu khí quốc doanh.

“Giờ đây, tình hình đã hoàn toàn khác”, bà Lin nhận định.

Bà Hu Min Min, chuyên gia phân tích trưởng phụ trách thị trường dầu thô, nhiên liệu và lọc dầu Trung Quốc tại S&P Global Energy, cho biết tồn kho các sản phẩm lọc dầu của nước này đã giảm rất nhanh trong 2 tháng qua.

“Chúng tôi cho rằng các nhà máy lọc dầu quốc doanh sẽ nỗ lực mua đủ các lô dầu cần thiết. Nếu không, Trung Quốc sẽ phải giảm xuất khẩu và sử dụng nhiều hơn lượng dầu tồn kho”, bà Hu nói.

Dự trữ dầu đã giúp Trung Quốc duy trì nguồn cung trong suốt hơn 6 tháng chiến tranh Iran. Tuy nhiên, Bắc Kinh công bố rất ít thông tin về quy mô kho dự trữ cũng như khả năng cho phép các doanh nghiệp nhà nước sử dụng nguồn dầu này.

Trong khi đó, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng tác động từ việc đóng cửa đường ống của Saudi Arabia sẽ không kéo dài.

“Đây chỉ là một sự gián đoạn ngắn và tạm thời, tính bằng ngày”, ông Wright nói với kênh CNBC ngày 15/9.

Tập đoàn dầu khí quốc doanh Saudi Aramco của Saudi Arabia hiện chưa thông báo cần bao lâu để sửa chữa và mở lại đường ống. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia dự báo tuyến đường ống này có thể ngừng hoạt động tới 1 tháng.