Cuộc chiến Mỹ - Iran và tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz đang tạo ra làn sóng đặt mua tàu chở dầu, qua đó thúc đẩy ngành đóng tàu Trung Quốc tăng trưởng mạnh…

Theo Hiệp hội Công nghiệp Đóng tàu Quốc gia Trung Quốc, tổng lượng đơn hàng đóng tàu mới của nước này trong nửa đầu năm 2026 đạt 121,06 triệu tấn trọng tải (DWT), cao gấp 2,7 lần cùng kỳ năm trước.

Trung Quốc hiện chiếm 82% thị trường đóng tàu toàn cầu, tăng 14 điểm phần trăm so với một năm trước.

Các doanh nghiệp đóng tàu lớn của Trung Quốc đều ghi nhận đơn hàng tăng mạnh trong nửa đầu năm. Tính theo trọng tải, Tập đoàn Đóng tàu Nhà nước Trung Quốc (CSSC), doanh nghiệp đóng tàu lớn nhất thế giới, nhận được lượng đơn hàng mới tương đương 22,45 triệu DWT, cao gấp hơn hai lần cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, xét theo số tàu, doanh nghiệp tư nhân Hengli Heavy Industries nhận đơn đóng 207 chiếc, gần gấp 1,8 lần tổng số đơn hàng của cả năm 2025.

Việc eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa trong nhiều tháng của nửa đầu năm nay khiến một số tàu không thể rời Vịnh Ba Tư. Tình trạng này đã thúc đẩy làn sóng đặt mua tàu chở dầu và các loại tàu cỡ lớn tại những nền kinh tế châu Á phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ Trung Đông.

Các doanh nghiệp lo ngại nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, họ sẽ phải nhập dầu thô từ những khu vực xa hơn ngoài Trung Đông. Hành trình vận chuyển kéo dài sẽ làm tăng nhu cầu sử dụng tàu và có thể gây thiếu hụt năng lực vận tải biển.

Theo Hiệp hội Vận tải biển BIMCO của Đan Mạch, tính đến tháng 7, số hợp đồng đóng tàu chở dầu trên toàn cầu đã lập kỷ lục mới.

Nhu cầu đối với tàu chở khí và tàu chở hàng rời cũng gia tăng. Theo ông Stephen Gordon thuộc Clarksons Research, công ty nghiên cứu vận tải biển và đóng tàu của Anh, tình hình địa chính trị ngày càng phức tạp buộc các doanh nghiệp phải chủ động tăng năng lực vận chuyển.

Làn sóng đơn hàng mới đang giúp Trung Quốc củng cố vị thế thống trị trên thị trường đóng tàu toàn cầu, trong khi chính quyền Tổng thống Donald Trump muốn hạn chế ảnh hưởng của ngành đóng tàu nước này và khôi phục năng lực sản xuất của Mỹ.

Mỹ từng là một trong những quốc gia đóng tàu hàng đầu thế giới, nhưng dần bị Nhật Bản, Hàn Quốc và sau đó là Trung Quốc vượt qua trong những thập kỷ sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Theo Văn phòng Tình báo Hải quân Mỹ (ONI), năng lực đóng tàu của Mỹ hiện chưa bằng 0,5% so với Trung Quốc.

“Để củng cố nền tảng công nghiệp quốc phòng, chúng ta cũng sẽ khôi phục ngành đóng tàu Mỹ, bao gồm cả đóng tàu thương mại và tàu quân sự”, Tổng thống Trump tuyên bố trong Thông điệp Liên bang năm ngoái.

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) sau đó công bố các biện pháp hạn chế đối với tàu đóng tại Trung Quốc. Theo kế hoạch ban đầu, từ mùa thu năm 2025, các hãng vận tải khai thác tàu do Trung Quốc chế tạo sẽ phải trả thêm phí khi cập cảng Mỹ.

Thông báo này khiến đơn hàng tại các nhà máy đóng tàu Trung Quốc sụt giảm trong một thời gian. Tuy nhiên, vào mùa thu năm 2025, chính quyền Tổng thống Trump quyết định hoãn thu phí trong một năm, sau khi Bắc Kinh gây sức ép bằng nhiều biện pháp, trong đó có hạn chế xuất khẩu đất hiếm.

Sau khi Mỹ hoãn áp phí, các hãng vận tải từng trì hoãn đặt tàu để chờ diễn biến chính sách đã nối lại việc ký hợp đồng với các nhà máy đóng tàu Trung Quốc vào cuối năm 2025.

Hàn Quốc và Nhật Bản cũng có năng lực đóng tàu cỡ lớn. Tuy nhiên, theo nguồn tin của tờ báo Nikkei Asia từ ngành đóng tàu Nhật Bản, nhiều nhà máy đã thu hẹp đáng kể công suất trong các giai đoạn suy thoái trước đây, nên không thể nhanh chóng đáp ứng nhu cầu đang tăng vọt.

Ngược lại, từ khoảng năm 2024, Trung Quốc đã đẩy mạnh mở rộng công suất đóng tàu để đón đầu nhu cầu đối với các loại tàu đáp ứng tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt. Nhờ năng lực sản xuất được bổ sung, các nhà máy Trung Quốc có thể nhanh chóng đáp ứng làn sóng đơn hàng mới khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang.

Báo cáo tài chính của một công ty thành viên niêm yết thuộc CSSC cho biết tốc độ đặt hàng tàu mới trên toàn cầu đã chậm lại trong nửa đầu năm 2025. Tuy nhiên, đến nửa đầu năm 2026, thị trường đã bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, được thúc đẩy bởi biến động địa chính trị và những thay đổi chính sách.

Theo các nhà phân tích, đóng tàu có thể là một trong những chủ đề được thảo luận tại cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ở Washington vào cuối tháng này. Thỏa thuận hoãn thu phí đối với tàu đóng tại Trung Quốc khi cập cảng Mỹ sẽ hết hiệu lực vào mùa thu năm nay.

Tính đến cuối tháng 6, ngành đóng tàu Trung Quốc còn lượng đơn hàng tương đương 363,25 triệu DWT chưa hoàn thành. So với khối lượng tàu được bàn giao trong năm 2025, số đơn hàng tồn đọng này đủ bảo đảm việc làm cho các nhà máy đóng tàu Trung Quốc trong khoảng 7 năm.