Kinh tế Nga tăng trưởng vượt dự báo trong quý 2, nhưng nguồn thu dầu khí suy giảm, thâm hụt ngân sách và lạm phát vẫn gây nhiều sức ép...

Sau hơn 4 năm xung đột với Ukraine, kinh tế Nga đang có sự phân hóa rõ rệt: các ngành nhận được nhiều đơn đặt hàng và hỗ trợ từ chính phủ tiếp tục tăng trưởng, trong khi một số lĩnh vực dân sự phải đối mặt với nhu cầu suy yếu, lạm phát và lãi suất cao.

Những biến động gần đây trên thị trường năng lượng cùng các diễn biến liên quan đến cơ sở lọc hóa dầu càng thu hút sự chú ý tới khả năng chống chịu của nền kinh tế Nga.

TĂNG TRƯỞNG PHỤC HỒI NHƯNG ÁP LỰC NGÂN SÁCH GIA TĂNG

Số liệu mới nhất cho thấy kinh tế nước này vẫn duy trì tăng trưởng, trái với một số dự báo trước đó. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng kết quả này phụ thuộc đáng kể vào chi tiêu công, nguồn thu năng lượng và tín dụng ưu đãi dành cho một số ngành.

Ông Alex Kolyandr, Giám đốc phụ trách châu Âu tại công ty tư vấn Eurasia Group, cho rằng những ngành gắn với chi tiêu quốc phòng đang có điều kiện thuận lợi hơn, trong khi khu vực kinh tế dân sự chịu nhiều sức ép từ chi phí vay vốn và nhu cầu tiêu dùng chậm lại. Theo ông, những khó khăn này thể hiện qua lạm phát, lãi suất cao và tốc độ tăng trưởng không đồng đều giữa các lĩnh vực.

Ông Kolyandr cho rằng Điện Kremlin có thể dùng một số biện pháp điều chỉnh sổ sách để cân đối ngân sách, nhưng các vấn đề kinh tế sẽ không biến mất mà vẫn tiếp tục gia tăng.

Trong quý 2/2026, kinh tế Nga tăng trưởng trở lại lần đầu tiên kể từ năm 2023. Theo số liệu chính thức mới công bố, tổng sản phẩm trong nước (GDP) của  nước này trong quý tăng 1,3% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn dự báo của chính phủ và Ngân hàng Trung ương Nga (CBR). Tính chung nửa đầu năm 2026, kinh tế nước này tăng 0,6%.

Kết quả này cho thấy chi tiêu của chính phủ dành cho công nghiệp và quốc phòng, cùng đà phục hồi gần đây của giá dầu khí, tiếp tục hỗ trợ hoạt động kinh tế tại Nga.

Tuy nhiên, ông Charles Lichfield, Giám đốc phụ trách dự báo và phân tích kinh tế tại Trung tâm Địa kinh tế thuộc Atlantic Council, cho rằng thâm hụt ngân sách và lạm phát là hai chỉ số cần được theo dõi sát.

“Thâm hụt ngân sách Nga năm 2026 có thể tăng gấp đôi so với năm 2025, trong khi mức thâm hụt của năm 2025 vốn đã cao gấp đôi năm 2024. Một trong những nguyên nhân chính là nguồn thu năng lượng giảm so với những năm trước”, ông Lichfield nhận xét với kênh CNBC.

Trong nửa đầu năm 2026, nguồn thu từ dầu khí của Nga chỉ bằng 64% cùng kỳ hai năm trước. Hoạt động của một số nhà máy lọc dầu cũng chịu ảnh hưởng từ diễn biến xung đột, trong khi các biện pháp hạn chế của phương Tây đối với hoạt động xuất khẩu và vận chuyển dầu tiếp tục gây thêm sức ép.

Lạm phát là một thách thức khác. Theo ông Lichfield, Nga đã đưa lạm phát về gần mục tiêu 4% vào cuối năm ngoái, một kết quả đáng chú ý trong bối cảnh chịu nhiều sức ép từ cả trong và ngoài nước. Tuy nhiên, đà tăng giá có dấu hiệu quay trở lại, khiến khả năng duy trì mức lạm phát thấp trở nên khó khăn hơn.

Lạm phát cao cũng buộc CBR duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt, làm tăng chi phí vay vốn của doanh nghiệp và hộ gia đình. Điều này tác động mạnh hơn tới các ngành không được hưởng tín dụng ưu đãi hoặc hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách.

GIÁ DẦU VẪN LÀ BIẾN SỐ QUAN TRỌNG

Theo các nhà phân tích, để giảm bớt áp lực ngân sách, Chính phủ Nga có thể tăng nguồn thu từ các công ty dầu khí, tìm kiếm thêm nguồn vay hoặc sử dụng một phần dự trữ của ngân hàng trung ương chưa chịu ảnh hưởng từ các biện pháp trừng phạt.

Sau khi xung đột Ukraine bùng phát, khoảng 300 tỷ USD dự trữ của CBR ở nước ngoài đã bị đóng băng. Tuy nhiên, CBR được cho là vẫn còn khoảng 300 tỷ USD dự trữ có thể sử dụng, được nắm giữ trong nước hoặc tại những quốc gia và vùng lãnh thổ không áp đặt lệnh trừng phạt.

Theo ông Lichfield, một phần nguồn lực này có thể được sử dụng để bù đắp thiếu hụt ngân sách. Tuy nhiên, việc huy động dự trữ cần được cân nhắc thận trọng vì có thể ảnh hưởng đến niềm tin vào chính sách tiền tệ và nỗ lực kiểm soát lạm phát.

Một số nhà phân tích cho rằng những sức ép hiện nay chưa đủ lớn để làm thay đổi đáng kể định hướng chính sách của Nga, đặc biệt khi giá dầu được hỗ trợ bởi căng thẳng tại Trung Đông.

Bà Elina Ribakova, chuyên gia cấp cao tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), nhận định tình hình kinh tế sẽ phải khó khăn hơn đáng kể mới có thể trở thành yếu tố mang tính quyết định.

“Nếu giá dầu duy trì ở mức 35-40 USD/thùng trong suốt năm tới, sức ép kinh tế có thể tác động đáng kể đến quyết định của Nga về cuộc chiến. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, đặc biệt trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ- Israel và Iran, khả năng này khó xảy ra”, bà Ribakova nhận xét với CNBC.

Theo bà Ribakova, hồi tháng 1 và tháng 2, sức ép kinh tế đối với Nga được đánh giá là nghiêm trọng hơn do giá dầu thấp hơn nhiều so với thời điểm hiện tại. Chính phủ Nga khi đó đã phải cân nhắc điều chỉnh ngân sách năm 2026 dù vừa bắt đầu năm mới, cho thấy tình hình tài chính gặp nhiều khó khăn.

Tuy nhiên, giá năng lượng tăng mạnh sau khi chiến tranh Iran nổ ra đã tạo thêm nguồn thu và giúp Nga có nhiều dư địa hơn để duy trì chi tiêu. Vì vậy, triển vọng kinh tế nước này trong thời gian tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào giá dầu, khả năng kiểm soát lạm phát và cách chính phủ cân đối giữa chi tiêu quốc phòng với các lĩnh vực dân sự.