Việc triển khai mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp tại Ninh Bình không chỉ là giải pháp kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp mà còn là bước đi cụ thể hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị hạt gạo vùng Đồng bằng sông Hồng...

Ngày 24/2/2026, tại cánh đồng Hợp tác xã Nam Cường (xã Yên Cường), Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình khởi động mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp.

Đây là sự kiện thứ hai trong chuỗi mô hình triển khai tại khu vực Đồng bằng sông Hồng trong vụ Đông Xuân năm 2026, sau Hưng Yên và Hải Phòng. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050” và Dự án “Sử dụng phân bón đúng” (Fertilize Right) do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ tài trợ.

Kết quả từ các mô hình thí điểm sẽ là căn cứ quan trọng để Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương đánh giá, hoàn thiện quy trình và từng bước nhân rộng thực hành canh tác lúa giảm phát thải trong thời gian tới.

NỀN TẢNG CHO CHUYỂN ĐỔI NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG XANH

Theo ông Nguyễn Sinh Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Ninh Bình hiện là địa phương có diện tích trồng lúa lớn nhất vùng Đồng bằng sông Hồng với 135.000 ha. Quy mô sản xuất lớn tạo nền tảng quan trọng để phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa, đồng thời xây dựng và nâng tầm thương hiệu nông sản địa phương.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi thế, nông nghiệp Ninh Bình cũng đang phải đối mặt với những thách thức không nhỏ. Nông nghiệp Ninh Bình đang phải đối mặt với “thử thách kép”: vừa chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, vừa đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường đối với nông sản sạch, minh bạch nguồn gốc và thân thiện môi trường.

Trong bối cảnh đó, mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp và cơ giới hóa đồng bộ không chỉ đơn thuần là thay đổi phương thức sản xuất, mà còn thể hiện sự chuyển dịch về tư duy phát triển nông nghiệp. Thay vì chạy theo sản lượng, ngành nông nghiệp địa phương hướng tới giá trị gia tăng, giảm phát thải và tối ưu chi phí đầu vào.

Ông Nguyễn Sinh Tiến cho biết cơ giới hóa đồng bộ từ khâu làm đất, gieo cấy, bón phân đến thu hoạch giúp giảm chi phí, hạn chế thất thoát sau thu hoạch, đồng thời giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động nông thôn khi một bộ phận lớn lao động đã chuyển dịch sang lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ.

Quá trình này cũng góp phần từng bước thay đổi vai trò của người nông dân, từ sản xuất thủ công sang làm chủ máy móc, thiết bị, vận hành quy trình canh tác hiện đại. Nông dân không chỉ là người trồng lúa mà trở thành “công nhân nông nghiệp” với kỹ năng và tính chuyên nghiệp cao hơn.

GIẢM CHI PHÍ, TẬN DỤNG NGUỒN LỰC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ

Mô hình tại Hợp tác xã Nam Cường được triển khai trên diện tích 2,5 ha, sử dụng giống lúa Thiên Ưu 8 với lượng gieo sạ khoảng 45 kg/ha. Đây là mức giống thấp hơn so với tập quán canh tác truyền thống, góp phần tiết kiệm chi phí và giảm lượng vật tư đầu vào.

Ông Dương Quang Sáu, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed), cho biết giống Thiên Ưu 8 có đặc điểm nổi bật là không đòi hỏi mức độ thâm canh quá cao nhưng vẫn đảm bảo khả năng chống chịu tốt. Trong điều kiện sản xuất tại khu vực phía Bắc, nơi vụ mùa thường chịu tác động bất lợi của thời tiết, giống này có ưu thế về khả năng chống đổ, giúp ổn định năng suất và giảm rủi ro cho nông dân.

Năng suất trung bình của giống đạt khoảng 7 - 7,5 tấn/ha nhưng nếu thâm canh tốt có thể đạt 8 - 8,5 tấn/ha. Bên cạnh đó, giống dễ chăm sóc, chất lượng gạo ổn định, phù hợp định hướng sản xuất gắn với tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Ở góc độ quản lý chuyên ngành, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhận định việc áp dụng cơ giới hóa gieo sạ hàng kết hợp vùi phân, bón phân theo nguyên tắc “4 đúng” và quản lý nước theo phương pháp tưới ướt – khô xen kẽ là những giải pháp kỹ thuật quan trọng.

Các biện pháp này không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng giống, phân bón và nước tưới. Đặc biệt, phương thức gieo sạ hàng và vùi phân giúp giảm công lao động trong khâu cấy và dặm mạ, vốn là những công đoạn tốn nhiều nhân lực.

Từ phía Hợp tác xã Nam Cường, ông Nguyễn Văn Dự, Chủ tịch Hội đồng quản trị, chia sẻ rằng chi phí nhân công hiện nay ngày càng tăng trong khi việc thuê lao động nông nghiệp gặp nhiều khó khăn do lao động trẻ chuyển sang làm việc tại các nhà máy, khu công nghiệp.

Vì vậy, ông Dự cho rằng: "Việc ứng dụng cơ giới hóa và quy trình canh tác mới giúp rút ngắn thời gian sản xuất, giảm đáng kể chi phí, thậm chí thấp hơn nhiều so với phương thức truyền thống".