Chú trọng ưu tiên nguồn lực cho môi trường, thúc đẩy hạ tầng xanh

Tại Hội thảo đóng góp ý kiến của cử tri trí thức gửi tới Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức ngày 17/3, cử tri trí thức khoa học công nghệ bày tỏ băn khoăn, lo lắng về tình trạng ô nhiễm môi trường tại một số khu vực đô thị, khu công nghiệp và lưu vực sông vẫn chưa được khắc phục triệt để.

LO NGẠI VẤN ĐỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ, RÁC THẢI

Theo ông Nguyễn Văn Vẻ, Hội nước và Môi trường Việt Nam, chất lượng không khí tại một số thành phố lớn có thời điểm xuống mức đáng lo ngại; tình trạng ô nhiễm nguồn nước, rác thải sinh hoạt, rác thải nhựa và chất thải công nghiệp còn diễn biến phức tạp. Công tác quản lý, xử lý chất thải ở một số địa phương còn bất cập, hạ tầng xử lý rác thải chưa đáp ứng yêu cầu phát triển…

Tình trạng khai thác tài nguyên thiếu bền vững, sạt lở bờ sông, bờ biển và suy thoái hệ sinh thái ở một số khu vực cũng đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ môi trường…

Chia sẻ điều này, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam nhận thấy một số vấn đề cần được tiếp tục quan tâm trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách. Trước hết, tình trạng ô nhiễm môi trường tại nhiều đô thị lớn, đặc biệt là ô nhiễm không khí tại Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc, đang có xu hướng gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân.

Bên cạnh đó, vấn đề rác thải sinh hoạt, rác thải nhựa và ô nhiễm nguồn nước tại nhiều khu vực nông thôn và ven đô vẫn còn tồn tại, trong khi hạ tầng xử lý chất thải tại nhiều địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu của quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế xã hội.

Hội cũng đặc biệt quan tâm tới thực trạng suy giảm đa dạng sinh học và những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, đòi hỏi phải có những giải pháp chính sách mạnh mẽ, đồng bộ và mang tính dài hạn.

Những tồn tại hạn chế trên cũng được Hội Thủy lợi Việt Nam chỉ rõ: mặc dù khung pháp lý đã khá hoàn thiện nhưng việc tổ chức thực hiện vẫn còn hạn chế. Ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, đang trở thành vấn đề bức xúc tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh, với chỉ số AQI nhiều thời điểm chạm ngưỡng "Nguy hại".

Cùng với đó, hạ tầng kỹ thuật về bảo vệ môi trường vẫn còn thiếu và lạc hậu; đặc biệt là hệ thống thu gom và xử lý nước thải đô thị khi chỉ có khoảng 18% lượng nước thải được xử lý trước khi xả ra môi trường. Tình trạng ô nhiễm tại các lưu vực sông Cầu, sông Nhuệ- Đáy và hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải diễn biến phức tạp và chậm được cải thiện.

Theo PGS.TS Hoàng Thái Đại, Hội Thủy lợi Việt Nam, một trong những nguyên nhân là do sự thiếu đồng bộ giữa tốc độ đô thị hóa và khả năng đầu tư cho hạ tầng môi trường. Ngoài ra, ý thức của một số doanh nghiệp và địa phương vẫn còn hạn chế, coi bảo vệ môi trường là chi phí phát sinh thay vì là trách nhiệm và nền tảng cho sự phát triển lâu dài…

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ RỦI RO THIÊN TAI LÀ THÁCH THỨC LỚN

Bên cạnh môi trường, các chuyên gia cũng chỉ rõ những biến động phức tạp của khí hậu toàn cầu, sự gia tăng tần suất của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lũ, hạn hán và xâm nhập mặn, đang tạo ra những thách thức.

Biến đổi khí hậu và rủi ro thiên tai được nhìn nhận như thách thức sống còn trong thập kỷ tới. Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu.

Theo PGS.TS. Hoàng Thái Đại, những tác động này không còn là dự báo xa mà đã hiện hữu thông qua các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với cường độ và tần suất ngày càng lớn, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu người dân. Ước tính tổng thiệt hại kinh tế do thiên tai trong năm 2025 ở mức 53.809 tỷ đồng.

Liên quan đến vấn đề này, ông Vẻ cho biết cử tri trí thức bày tỏ lo lắng trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu đối với sự phát triển bền vững của đất nước, nhất là nguy cơ nước biển dâng, xâm nhập mặn và sụt lún đất tại đồng bằng sông Cửu Long; tình trạng hạn hán và thiếu nước tại miền Trung và Tây Nguyên; cũng như những biến động bất thường của khí hậu ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân.

Có ý kiến lo ngại trước xu hướng gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão mạnh, mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất và hạn hán kéo dài. Đáng chú ý gần đây, thiên tai xảy ra với tần suất và cường độ ngày càng lớn, gây thiệt hại đáng kể về người, tài sản và hạ tầng kinh tế xã hội, đặc biệt tại các khu vực miền núi, ven biển và đồng bằng…

XÂY DỰNG NỀN TẢNG PHÁP LÝ ĐỒNG BỘ CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Từ thực tế trên, cử tri và Nhân dân mong muốn các cấp, ngành tiếp tục có những giải pháp quyết liệt hơn nhằm bảo vệ môi trường sống, chủ động phòng ngừa thiên tai và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước trong thời gian tới.

Ông Vẻ kiến nghị Bộ Nông nghiệp và môi trường cần tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả việc thực thi chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi gây ô nhiễm môi trường. Đẩy mạnh đầu tư hạ tầng xử lý chất thải, quản lý rác thải và cải thiện chất lượng môi trường tại các đô thị và khu công nghiệp. Cùng với đó có giải pháp hữu hiệu giảm thiểu ô nhiễm không khí khu vực đô thị, khu công nghiệp như Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh…

Chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm thiên tai, tăng cường các giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra…

Về phía Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam kiến nghị tiếp tục và kiên trì hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật về phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi năng lượng, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ và ổn định cho quá trình phát triển bền vững.

Đơn vị này cho rằng cần chú trọng tăng cường đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực môi trường, tài nguyên và khí hậu; có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp và cộng đồng tham gia tích cực hơn vào các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xanh. Tiếp tục quan tâm đầu tư cho các chương trình bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; lồng ghép mục tiêu bảo tồn vào các chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế- xã hội…

Kiến nghị đề xuất giải pháp cho vấn đề này, ông Đại cho rằng cần tập trung thúc đẩy việc áp dụng các công cụ kinh tế để quản lý môi trường; chuyển đổi quan điểm từ việc coi bảo vệ môi trường là "chi phí" sang "đầu tư cho phát triển bền vững".

Quốc hội khóa XVI cần rà soát lại Luật Thuế bảo vệ môi trường và các quy định về phí để đảm bảo nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải chi trả" được thực hiện triệt để. Các công cụ tài chính như trái phiếu xanh, tín dụng xanh cũng cần được hoàn thiện về khung pháp lý để thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế vào các dự án hạ tầng xanh.

Cùng với hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực giám sát, Hội Thủy Lợi Việt Nam nhấn mạnh việc ưu tiên nguồn lực và thúc đẩy hạ tầng xanh. Cụ thể, cần nâng tỷ lệ chi cho sự nghiệp môi trường cao hơn mức 1,12%, đảm bảo nguồn vốn cho các công trình hạ tầng thiết yếu. Ngoài ra, cần thúc đẩy phát triển thị trường tài chính xanh, tạo cơ chế khuyến khích ngân hàng cho vay ưu đãi với các dự án kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo…