Một thẩm phán liên bang Mỹ đã tuyên bố sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump - đóng băng toàn bộ dự án điện gió mới - là trái luật. Quyết định này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ thế bế tắc kéo dài gần một năm, khơi thông hàng tỷ USD đầu tư và tạo động lực mới cho ngành năng lượng tái tạo tại Mỹ lẫn toàn cầu.

Sau gần 12 tháng bị “đóng băng”, hàng loạt dự án điện gió ngoài khơi dọc bờ Đông nước Mỹ rơi vào trạng thái đình trệ, kéo theo tác động dây chuyền lên chuỗi cung ứng, giao thông hàng hải, tài chính - ngân hàng và ngành đóng tàu quốc tế.

Trong bối cảnh thế giới đang tăng tốc chuyển dịch năng lượng để đáp ứng mục tiêu phát thải ròng bằng 0, phán quyết của tòa án liên bang Mỹ được xem là tín hiệu quan trọng có thể làm thay đổi cục diện ngành điện gió toàn cầu.

PHÁN QUYẾT CỦA TÒA ÁN VÀ TÁC ĐỘNG NGAY LẬP TỨC

Ngày 8/12, Thẩm phán Patti Saris của Tòa án Quận liên bang Mỹ khẳng định sắc lệnh hành pháp mà ông Trump ký hồi tháng 1 là “tùy tiện, thất thường và trái luật”. Sắc lệnh này yêu cầu tạm dừng phê duyệt tất cả dự án điện gió trên đất và ngoài khơi để chờ rà soát pháp lý, khiến toàn bộ thị trường phát triển năng lượng sạch của Mỹ rơi vào trạng thái chờ đợi kéo dài.

Theo thống kê của các hiệp hội năng lượng tái tạo, ít nhất 35 dự án điện gió bị đình trệ, chiếm hơn 70 GW công suất tiềm năng - tương đương sản lượng điện đủ để cung cấp cho hàng chục triệu hộ gia đình. Trong đó, các dự án trọng điểm như Empire Wind, Ocean Wind hay South Fork đều phải tạm dừng, gây thiệt hại không nhỏ cho hàng loạt nhà đầu tư trong nước và quốc tế.

Tác động của sắc lệnh nhanh chóng lan ra thị trường toàn cầu. Tháng 10 vừa qua, tập đoàn Maersk (Đan Mạch) buộc phải hủy hợp đồng trị giá 475 triệu USD với Seatrium - doanh nghiệp đóng tàu niêm yết tại Singapore - cho dự án đóng tàu chuyên dụng lắp đặt tua-bin khổng lồ phục vụ Empire Wind ngoài khơi New York. Việc hủy hợp đồng được đánh giá là “cú sốc” với ngành đóng tàu đang kỳ vọng vào làn sóng điện gió ngoài khơi của Mỹ.

Các nhà phát triển dự án cảnh báo chuỗi cung ứng có nguy cơ gián đoạn lâu dài, công nhân mất việc và doanh nghiệp có nguy cơ phá sản nếu các dự án không được tái khởi động. Nhiều nhà tài trợ tài chính cũng bắt đầu xem xét lại mức độ rủi ro của các khoản đầu tư vào thị trường Mỹ - nơi chính sách thay đổi mạnh mẽ theo chu kỳ bầu cử.

CUỘC ĐỐI ĐẦU CHÍNH SÁCH GIỮA HAI THỜI TỔNG THỐNG

Trong khi chính quyền Joe Biden theo đuổi chiến lược xanh hóa nền kinh tế, thúc đẩy thị trường điện gió để đạt mục tiêu 30 GW điện gió ngoài khơi vào năm 2030, thì ông Trump lại nhiều lần chỉ trích năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Ông cho rằng các tua-bin “xấu xí”, gây ô nhiễm tiếng ồn và hủy hoại cảnh quan thiên nhiên.

Bên cạnh đó, chính quyền Trump đặt ưu tiên vào việc tăng sản lượng của các nguồn năng lượng truyền thống như khí tự nhiên, than đá và điện hạt nhân - những nguồn có khả năng cung cấp điện ổn định 24/7 trong bối cảnh nhu cầu tăng mạnh từ các trung tâm dữ liệu AI và điện toán đám mây.

Khi ban hành sắc lệnh, ông Trump khẳng định việc tạm dừng phê duyệt là cần thiết để “khắc phục thiếu sót pháp lý” trong quy trình xem xét đánh giá tác động môi trường của các dự án điện gió. Chính quyền của ông cũng cho biết có thể thu hồi giấy phép của nhiều dự án ngoài khơi từ Massachusetts đến Maryland, khiến thị trường rơi vào trạng thái bất định.

Sau phán quyết, Nhà Trắng vẫn bảo vệ quan điểm rằng điện gió đã được “ưu ái quá mức” dưới thời ông Biden. Người phát ngôn Taylor Rogers cho rằng “phần còn lại của ngành năng lượng bị trói buộc bởi các quy định nặng nề”, trong khi các dự án điện gió được hưởng lợi từ sự hỗ trợ chính sách không công bằng.

Ngược lại, các tổ chức môi trường như Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên (NRDC) ca ngợi đây là “chiến thắng lịch sử” giúp mở đường cho thị trường năng lượng tái tạo. Họ kêu gọi chính quyền dừng các hành động bị xem là “cản trở trái pháp luật” và khuyến khích phát triển năng lượng sạch để Mỹ không tụt lại trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.

NGÀNH ĐIỆN GIÓ MỸ CÓ THỂ PHỤC HỒI RA SAO?

Theo các chuyên gia, phán quyết của tòa án mới chỉ là bước đầu. Để các dự án bị đình trệ có thể quay trở lại quỹ đạo, Mỹ cần nhanh chóng khôi phục tiến trình phê duyệt, giải quyết các điểm nghẽn pháp lý và tạo sự ổn định chính sách cho các nhà đầu tư quốc tế.

Ngành điện gió ngoài khơi của Mỹ hiện mới chỉ phát triển ở giai đoạn đầu, với quy mô nhỏ hơn nhiều so với châu Âu và Trung Quốc. Tuy nhiên, thị trường này được dự báo có thể đạt giá trị hàng trăm tỷ USD trong thập kỷ tới. Việc Mỹ chậm trễ sẽ khiến cơ hội chuyển giao công nghệ và thu hút đầu tư trôi vào tay các quốc gia khác.

Ngoài ra, sự thiếu nhất quán trong chính sách giữa hai nhiệm kỳ tổng thống liên tiếp khiến nhà đầu tư lo ngại rủi ro chính trị. Nhiều quỹ đầu tư năng lượng sạch đang yêu cầu Washington đưa ra cơ chế bảo lãnh hoặc lộ trình chính sách ổn định hơn kéo dài ít nhất 10-15 năm.

Dù vậy, giới công nghiệp vẫn bày tỏ sự lạc quan thận trọng. Nhiều nhà phát triển điện gió cho rằng chỉ cần tiến trình phê duyệt được khôi phục, thị trường sẽ nhanh chóng tăng tốc trở lại nhờ nhu cầu điện sạch rất lớn từ các công ty công nghệ, trung tâm dữ liệu và các chương trình giảm phát thải của doanh nghiệp Mỹ.

Phán quyết bác bỏ lệnh cấm điện gió của ông Trump được xem là bước ngoặt lớn đối với ngành năng lượng tái tạo của Mỹ. Dù còn nhiều rủi ro chính sách và tranh cãi chính trị phía trước, cơ hội tái khởi động các dự án điện gió trị giá hàng chục tỷ USD đang mở ra trở lại.

Việc Mỹ có thể tận dụng thời điểm này để củng cố chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư quốc tế và khẳng định vai trò trong cuộc chuyển dịch năng lượng toàn cầu hay không sẽ phụ thuộc vào sự ổn định trong điều hành và quyết tâm của chính quyền hiện tại.