Ngành thuốc lá “lobby” mạnh, EU mắc kẹt giữa thuế và mục tiêu y tế
TTrọng Hoàng
Chọn cỡ chữ
Ngành công nghiệp thuốc lá đang gia tăng mạnh hoạt động vận động hành lang tại Brussels, trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) thúc đẩy mục tiêu xây dựng “thế hệ không thuốc lá” vào năm 2040. Cuộc giằng co giữa lợi ích thương mại, các sản phẩm nicotine thế hệ mới và mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng đang khiến những cải cách quan trọng về thuế và kiểm soát thuốc lá của EU rơi vào thế khó...
Các nhà lập pháp EU ngày càng chịu ảnh hưởng từ sức ép của ngành thuốc lá. Ảnh: Canva
Hoạt động vận động hành lang của các
tập đoàn thuốc lá lớn đang ngày càng tạo dấu ấn rõ nét trong quá trình hoạch
định chính sách của EU. Hàng trăm cuộc gặp với các nghị sĩ châu Âu mỗi năm,
cùng nguồn ngân sách vận động lên tới hàng triệu euro, cho thấy ngành công
nghiệp này đang tìm cách định hình các quy định mới, đặc biệt liên quan đến
thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và túi nicotine.
Theo dữ liệu Integrity Watch của
Transparency International, số cuộc gặp giữa đại diện ngành thuốc lá và các
nghị sĩ Nghị viện châu Âu (MEP) đã tăng 57%, từ mức trung bình 14,7 cuộc mỗi
tháng lên 23 cuộc mỗi tháng vào tháng 6/2026.
Các tập đoàn như Philip Morris
International, British American Tobacco, Japan Tobacco International và
Imperial Brands, cùng các hiệp hội thương mại và nhóm vận động, đang tập trung
vào những vấn đề có thể tác động trực tiếp tới mô hình kinh doanh của ngành, từ
thuế tiêu thụ đặc biệt, quy định đối với sản phẩm nicotine mới đến kiểm soát
thị trường thuốc lá.
8-10
TRIỆU EURO MỖI NĂM CHO CUỘC CHIẾN VẬN ĐỘNG CHÍNH SÁCH
Ngành thuốc lá hiện được xem là một
trong những lực lượng vận động hành lang doanh nghiệp có nguồn lực tài chính
lớn tại Brussels. Theo các ước tính được trích dẫn trong báo cáo, các doanh
nghiệp trong ngành chi khoảng 8-10 triệu euro mỗi năm cho hoạt động vận động
trực tiếp đối với các thể chế EU.
Hơn 100 nhà vận động hành lang đã
đăng ký được cho là đang làm việc để gây ảnh hưởng tới quá trình xây dựng chính
sách. Tuy nhiên, con số thực tế có thể lớn hơn do chưa bao gồm các công ty quan
hệ công chúng, hãng luật, công ty tư vấn và các tổ chức nghiên cứu chính sách
được ngành thuốc lá hậu thuẫn.
Sự chênh lệch về khả năng tiếp cận
các nhà hoạch định chính sách đang khiến các tổ chức y tế công cộng lo ngại.
Trong một giai đoạn lập pháp quan trọng, các tổ chức phi chính phủ hoạt động
trong lĩnh vực y tế công cộng chỉ có 12 cuộc gặp với những MEP có ảnh hưởng,
trong khi riêng Philip Morris International đã tổ chức tới 121 cuộc gặp.
Raphaël Kergueno, chuyên gia chính
sách cấp cao tại Transparency International EU, cho rằng khi xem xét nhóm 20
đối tượng được ngành thuốc lá tập trung vận động nhiều nhất, hầu như không có
các tổ chức phi chính phủ trong danh sách này. Điều đó cho thấy sự khác biệt
đáng kể về khả năng tiếp cận giữa ngành công nghiệp và các tổ chức y tế công
cộng.
Đáng chú ý, hoạt động vận động không
chỉ tập trung vào thuốc lá truyền thống. Các sản phẩm nicotine thế hệ mới đang
trở thành một trong những chiến trường chính.
Các doanh nghiệp thuốc lá có xu
hướng ủng hộ mức thuế thấp hơn và quy định nhẹ hơn đối với thuốc lá điện tử,
thuốc lá nung nóng và túi nicotine. Ngược lại, các tổ chức y tế công cộng cảnh
báo việc tạo ra sự khác biệt quá lớn về chính sách có thể khiến các sản phẩm
mới trở nên hấp dẫn đối với người trẻ.
THUẾ
THUỐC LÁ TRỞ THÀNH ĐIỂM NÓNG CỦA CUỘC ĐẤU CHÍNH SÁCH
Một trong những cuộc tranh luận gay
gắt nhất hiện nay xoay quanh Chỉ thị về thuế thuốc lá (Tobacco Taxation
Directive - TTD). Ủy ban châu Âu đề xuất tăng 139% mức thuế tiêu thụ đặc biệt
tối thiểu đối với thuốc lá điếu, đồng thời lần đầu tiên áp dụng mức thuế tối
thiểu ở cấp EU đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và túi nicotine.
Mục tiêu là khiến các sản phẩm thuốc
lá trở nên đắt đỏ hơn, qua đó giảm mức tiêu thụ và hạn chế tác động đối với sức
khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, đề xuất này phải đối mặt với những tranh luận về mức
độ phù hợp của việc áp thuế đối với các sản phẩm nicotine mới.
Theo lập luận của các doanh nghiệp,
việc tăng thuế quá mạnh có thể thúc đẩy buôn lậu và thị trường hàng giả, đồng
thời làm giảm nguồn thu ngân sách từ thuế thuốc lá. Trong khi đó, các tổ chức y
tế công cộng cho rằng việc áp dụng mức thuế thấp hơn cho các sản phẩm nicotine
mới có thể tạo ra một “kẽ hở” chính sách, qua đó khuyến khích người tiêu dùng,
đặc biệt là giới trẻ, chuyển sang sử dụng những sản phẩm này.
Tranh cãi đã trở nên đặc biệt gay
gắt sau khi báo cáo của nghị sĩ Thomas Kubin được đưa vào quá trình xem xét
TTD. Báo cáo đề xuất những thay đổi đáng kể so với dự thảo ban đầu của Ủy ban
châu Âu, trong đó có cách tiếp cận được các tổ chức y tế công cộng mô tả là “ít
gây hại hơn, thuế thấp hơn”.
Sau nhiều tháng đàm phán, dự thảo
ban đầu đã bị sửa đổi theo hướng tăng thuế từng bước, đặc biệt đối với thuốc lá
điện tử, thuốc lá nung nóng và túi nicotine.
Ngày 17/6, Nghị viện châu Âu bác bỏ
TTD với 439 phiếu chống và 181 phiếu thuận. Việc bác bỏ khiến quá trình cải
cách thuế thuốc lá của EU rơi vào thế bế tắc.
Ủy ban châu Âu hiện đứng trước hai
lựa chọn: soạn thảo một đề xuất lập pháp mới hoặc chờ Hội đồng EU tìm cách khởi
động lại đàm phán trong một nhiệm kỳ chủ tịch EU tương lai.
“THẾ
HỆ KHÔNG THUỐC LÁ” ĐỐI MẶT VỚI THÁCH THỨC MỚI
Cuộc tranh luận về thuế thuốc lá
diễn ra trong bối cảnh EU đặt mục tiêu đầy tham vọng: xây dựng một “thế hệ
không thuốc lá” vào năm 2040.
Đây là một phần trong Kế hoạch Đánh
bại Ung thư của EU, với mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá xuống mức rất thấp
trong dân số. Tuy nhiên, bài toán đang trở nên phức tạp hơn khi thị trường
nicotine thay đổi nhanh chóng. Bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, người tiêu
dùng ngày càng có nhiều lựa chọn như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và
túi nicotine.
Khoảng 24% người dân châu Âu hiện
vẫn hút thuốc. Mỗi năm, khoảng 300 tỷ điếu thuốc được bán tại EU. Các bệnh liên
quan đến thuốc lá được cho là gây khoảng 700.000 ca tử vong mỗi năm và khiến hệ
thống y tế phải gánh khoảng 25 tỷ euro chi phí.
Đáng chú ý, nguy cơ không chỉ nằm ở
thuốc lá truyền thống. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 11,6% thanh
thiếu niên từ 13-15 tuổi tại khu vực châu Âu sử dụng các sản phẩm như thuốc lá
điện tử, thuốc lá nung nóng hoặc túi nicotine. Điều này khiến chính sách đối
với nicotine thế hệ mới trở thành một bài toán đặc biệt khó đối với các nhà
hoạch định chính sách châu Âu.
Một mặt, EU muốn hạn chế việc tiếp
cận nicotine của giới trẻ và giảm tổng thể các tác hại liên quan đến thuốc lá.
Mặt khác, ngành công nghiệp lập luận rằng các sản phẩm mới có thể được xem là
những lựa chọn thay thế cho thuốc lá truyền thống và không nên bị đánh thuế
hoặc quản lý giống hoàn toàn thuốc lá điếu.
Chính sự khác biệt này đã tạo ra một
cuộc tranh luận lớn về khái niệm “giảm tác hại”. Các doanh nghiệp muốn
quy định phản ánh sự khác biệt về mức độ rủi ro giữa các sản phẩm, trong khi
các tổ chức y tế công cộng lo ngại cách tiếp cận này có thể bị ngành công
nghiệp sử dụng để làm suy yếu các biện pháp kiểm soát nicotine.
Trong bối cảnh đó, hoạt động vận
động hành lang trở thành một yếu tố quan trọng trong cuộc chiến định hình chính
sách. Vấn đề không chỉ nằm ở việc EU sẽ đánh thuế thuốc lá ở mức nào, mà còn là
cách EU phân loại và quản lý cả một hệ sinh thái sản phẩm nicotine đang thay
đổi nhanh chóng.
Nếu TTD được khởi động lại, các nhà
lập pháp châu Âu sẽ phải tìm được điểm cân bằng giữa ba mục tiêu: tăng thuế
để giảm tiêu dùng, ngăn chặn sự gia tăng của các sản phẩm nicotine trong giới
trẻ và hạn chế thị trường bất hợp pháp.
Đây cũng là phép thử đối với cam kết
của EU về một “thế hệ không thuốc lá” vào năm 2040. Bởi trong cuộc chiến này,
ngành thuốc lá không chỉ đang bảo vệ thị trường truyền thống mà còn tích cực
định hình tương lai của thị trường nicotine mới.
EU vẫn chưa kiểm soát hiệu quả nhóm hóa chất PFAS, dù đã cam kết loại bỏ những mục đích sử dụng không thiết yếu từ sáu năm trước. Những khoảng trống trong quản lý đang làm gia tăng nguy cơ phơi nhiễm đối với người dân…
Gần 40 năm gắn bó với ngành y, PGS.TS.BSCC Hà Hữu Tùng - Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Quốc tế MEDLATEC (MIH) từng đảm nhiệm nhiều vai trò, từ bác sĩ lâm sàng, nhà quản lý bệnh viện, nhà khoa học và giảng viên.
Kháng thuốc kháng vi sinh vật (AMR) đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Tình trạng này xảy ra khi các vi sinh vật như vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng không còn đáp ứng với những loại thuốc vốn được sử dụng để phòng ngừa, điều trị bệnh truyền nhiễm…
Ở người cao tuổi, hệ xương dần suy yếu, dễ dẫn tới loãng xương. Khi cấu trúc xương bị giảm độ chắc, chỉ cần một va chạm như trượt ngã cũng có thể gây gãy cổ xương đùi hoặc lún xẹp đốt sống…
Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao, cùng với những tiến bộ nhanh chóng của khoa học và công nghệ y học, việc tăng cường kết nối quốc tế có ý nghĩa đặc biệt thiết thực. Tuần lễ Y tế Toàn cầu Việt Nam 2027 tạo điều kiện thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ, thu hút đầu tư, cũng như giới thiệu những thành tựu và tiềm năng của ngành y tế Việt Nam với thế giới…
Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp
cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.
Vào thời điểm này hàng năm, rươi nổi lên đỏ rực cả vùng nước lớn. Rươi từ lâu đã được coi là món đặc sản “trời ban” và chỉ có tại vài tỉnh miền Bắc, trong đó rươi Tứ Kỳ thường mang một hương vị riêng mà không nơi nào có được.
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...
Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...
Nhìn lại di sản và thành tựu của Thời báo Kinh tế Việt Nam - Tạp chí Kinh tế Việt Nam trong 35 năm qua, giá trị lớn nhất không chỉ đo bằng lượng thông tin phục vụ bạn đọc hàng ngày, hàng giờ, cũng...
Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...