Các lãnh đạo công nghệ tại Thung lũng Silicon đang trấn an người lao động rằng AI sẽ tạo ra cơ hội mới, nhưng đồng thời né tránh câu hỏi then chốt: trí tuệ nhân tạo sẽ lấy đi bao nhiêu việc làm. Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp viện dẫn AI để cắt giảm nhân sự, nỗi lo về một cuộc khủng hoảng việc làm đang hiện hữu rõ nét hơn bao giờ hết...

Tại HumanX - hội nghị công nghệ kéo dài bốn ngày ở San Francisco, quy tụ khoảng 6.500 nhà đầu tư, doanh nhân và lãnh đạo doanh nghiệp - bầu không khí được định hình ngay từ lối vào với dòng quảng cáo gây chú ý: “Ngừng tuyển con người.”

Trên sân khấu chính, bà May Habib, Giám đốc điều hành nền tảng AI Writer, cho biết các lãnh đạo doanh nghiệp trong danh sách Fortune 500 đang trải qua một “cơn hoảng loạn tập thể” trước làn sóng AI.

Nỗi lo này không phải vô căn cứ. Ngày càng nhiều công ty trực tiếp nhắc đến AI khi công bố cắt giảm nhân sự. Salesforce đã sa thải 4.000 nhân viên hỗ trợ khách hàng và cho biết AI hiện đảm nhận 50% khối lượng công việc của bộ phận này.

Trong khi đó, Jack Dorsey - lãnh đạo Block - cũng thông báo kế hoạch cắt giảm gần một nửa nhân sự công ty, viện dẫn các “công cụ trí tuệ” đã làm thay đổi căn bản cách doanh nghiệp vận hành.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với lập luận này. Một số nhà kinh tế cho rằng nhiều doanh nghiệp đang lấy AI làm cái cớ cho những đợt sa thải thực chất xuất phát từ tuyển dụng quá mức trong giai đoạn trước hoặc nhu cầu tiết giảm chi phí để chuẩn bị cho các khoản đầu tư lớn vào hạ tầng công nghệ.

Sam Altman, CEO OpenAI, từng gọi hiện tượng này là “AI-washing” - tức gắn mác AI để biện minh hoặc đánh bóng hình ảnh. Nhiều diễn giả tại HumanX cũng cho rằng AI đang bị sử dụng như một lý do thuận tiện cho cắt giảm lao động, dù chính họ vẫn dự báo làn sóng thay đổi lớn đang đến gần.

Ông Matt Garman, CEO Amazon Web Services, nhận định AI sẽ “thay đổi mọi công ty, mọi công việc và mọi cách thức con người làm việc”.

Cuộc tranh luận vì thế ngày càng gay gắt. Hai năm trước, CEO Nvidia Jensen Huang từng tuyên bố mục tiêu cuối cùng là khiến “không ai còn phải lập trình”.

Ông Andrew Ng, nhà sáng lập nền tảng đào tạo DeepLearning.AI, phản bác mạnh mẽ rằng đây có thể là “một trong những lời khuyên nghề nghiệp tệ nhất từng được đưa ra”. Theo ông, lập trình không hề lỗi thời, mà AI chỉ giúp nhiều người tiếp cận kỹ năng này dễ dàng hơn.

Một quan điểm khác cũng nổi lên tại Thung lũng Silicon: khi AI xử lý ngày càng nhiều công việc kỹ thuật, những kỹ năng mang tính con người sẽ trở nên giá trị hơn.

“Khi AI có thể làm nhiều phần việc hơn, yếu tố tạo khác biệt cho một nhân viên sẽ là kỹ năng con người - tư duy phản biện, giao tiếp và làm việc nhóm”, ông Greg Hart, CEO Coursera, cho biết. Theo ông, số người đăng ký các khóa học về tư duy phản biện trên nền tảng này đã tăng gấp ba trong năm qua.

Ông Florian Douetteau, CEO Dataiku - công ty Pháp chuyên về AI doanh nghiệp - cũng cho rằng giá trị cốt lõi con người mang lại là “khả năng phán đoán”. Ông hình dung một mô hình làm việc mới, trong đó AI làm việc suốt đêm, con người kiểm tra kết quả vào buổi sáng rồi hệ thống tiếp tục tự vận hành trong ngày.

Dù vậy, ông vẫn bày tỏ lo ngại: “Chúng ta sẽ có một thế hệ chưa từng tự viết hoàn chỉnh bất cứ điều gì từ đầu đến cuối trong cả cuộc đời. Điều đó khá đáng lo ngại.”

Thực tế, những lời khuyên lạc quan này có thể trở nên xa vời với lớp lao động trẻ đang chật vật tìm công việc đầu tiên. AI đã tự động hóa nhiều nhiệm vụ đầu vào vốn từng là bước đệm đào tạo tại nơi làm việc.

Cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore cảnh báo thế giới cần chuẩn bị cho nguy cơ mất việc trong nhiều nhóm ngành lao động trí óc. Ông kêu gọi xây dựng kế hoạch hành động cụ thể nhằm xác định các nghề nghiệp bị đe dọa và hỗ trợ người lao động chuyển đổi nghề nghiệp, tránh lặp lại sai lầm của thời kỳ toàn cầu hóa.

“Theo tôi, sai lầm không phải là toàn cầu hóa. Sai lầm là chúng ta đã không chuẩn bị cho những hệ quả của toàn cầu hóa”, ông nói, liên hệ tới làn sóng phi công nghiệp hóa sau xu hướng dịch chuyển sản xuất ra nước ngoài trong những năm 2000.

Ông cũng cho rằng nhiều người né tránh cuộc thảo luận này vì lo ngại nó có thể làm giảm sự hào hứng đối với công nghệ AI.

AI có thể mở ra kỷ nguyên năng suất mới cho doanh nghiệp, nhưng cũng đang buộc thị trường lao động bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng. Khi “ngừng tuyển con người” không còn chỉ là khẩu hiệu gây sốc, tranh luận về việc làm trong thời đại AI có lẽ mới chỉ bắt đầu.