Phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa: Mục tiêu đến 2030 đạt tổng giá trị 16.000 tỷ đồng

Hội nghị “Phát triển nuôi trồng thuỷ sản các tỉnh phía Bắc năm 2026 và triển khai Đề án phát triển nuôi trồng thuỷ sản hồ chứa giai đoạn 2026-2030” sẽ được tổ chức vào chiều 3/4/2026 tại tỉnh Lào Cai.  Thông tin tại họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 1/4, ông Nhữ Văn Cẩn, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết đây là hoạt động nhằm cụ thể hóa nhiệm vụ của Chương trình quốc gia phát triển nuôi trồng thủy sản, đồng thời đánh giá kết quả năm 2025 và định hướng cho năm 2026. Hội nghị sẽ tập trung nhìn nhận toàn diện thực trạng nuôi trồng thủy sản khu vực phía Bắc, từ đó đề ra các giải pháp phát triển phù hợp trong bối cảnh mới.

NHIỀU “ĐIỂM NGHẼN” CẦN THÁO GỠ

Theo ông Nhữ Văn Cẩn, trong những năm gần đây, nuôi trồng thủy sản các tỉnh phía Bắc (từ Thừa Thiên Huế trở ra) duy trì đà tăng trưởng ổn định. Năm 2025, diện tích nuôi đạt khoảng 309 nghìn ha, chiếm 23% cả nước, với sản lượng khoảng 1,3 triệu tấn, tương đương 21% tổng sản lượng nuôi trồng thủy sản toàn quốc.

Dù tỷ trọng xuất khẩu chưa lớn, ngành vẫn giữ vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh thực phẩm, phục vụ tiêu dùng nội địa và tạo sinh kế cho người dân. Các đối tượng nuôi chủ yếu gồm tôm nước lợ, cá nước ngọt như rô phi và cá truyền thống, cùng một số loài đặc sản, cá nước lạnh (cá tầm, cá hồi) và các đối tượng nuôi biển như cá song, cá vược, cá chim vây vàng, hàu, tu hài, ngao.

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nuôi trồng thủy sản khu vực phía Bắc đang trong quá trình chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa. Tuy nhiên, quá trình này gặp nhiều khó khăn. Trước hết là tình trạng sản xuất phân tán, quy mô nhỏ, chủ yếu do các hộ cá thể thực hiện, thiếu liên kết chuỗi giá trị. Điều này khiến năng suất và giá trị sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng. Nuôi biển bước đầu hình thành nhưng quy mô còn khiêm tốn, công nghệ chưa đồng bộ. Sản phẩm nổi bật là các loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ như ngao, hàu tại một số địa phương ven biển.

Bên cạnh đó, hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ còn thiếu và yếu, từ giao thông, hệ thống cấp thoát nước đến dịch vụ giống, thức ăn và tiêu thụ sản phẩm. Chuỗi cung ứng chưa đồng bộ làm tăng chi phí và giảm hiệu quả sản xuất. Công tác quản lý cũng còn nhiều bất cập, đặc biệt là thiếu cơ sở dữ liệu về phân vùng nuôi và đánh giá sức tải môi trường. Sự chồng chéo trong quản lý giữa các ngành gây khó khăn cho tổ chức sản xuất và thu hút đầu tư.

DƯ ĐỊA LỚN TỪ HỆ THỐNG HỒ CHỨA

Đáng chú ý, tiềm năng lớn nhất hiện nay lại chưa được khai thác hiệu quả, đó là nuôi trồng thủy sản trên các hồ chứa. Việt Nam hiện có hệ thống hồ chứa rất lớn, với khoảng 6.750 hồ thủy lợi đang hoạt động, tổng dung tích khoảng 14,5 tỷ m³, cùng hơn 700 hồ thủy điện. Trong đó, có 13 hồ có diện tích mặt nước trên 5.000 ha, nâng tổng dung tích toàn hệ thống lên hơn 50 tỷ m³.

Các hồ chứa phân bố rộng khắp, tập trung nhiều ở miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên. Ngoài chức năng phát điện, cấp nước và điều tiết lũ, các hồ còn là nơi lưu giữ nguồn lợi thủy sản phong phú, có tiềm năng lớn để phát triển nuôi trồng, du lịch sinh thái và các dịch vụ liên quan. Tuy vậy, việc khai thác mặt nước hồ chứa cho nuôi trồng thủy sản hiện vẫn còn hạn chế, chủ yếu mang tính tự phát, thiếu quy hoạch và kiểm soát.

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng này, ngày 2/3/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa giai đoạn 2026-2030 tại Quyết định số 707/QĐ-BNNMT.

Song song với đó, hơn 50% cơ sở nuôi thuỷ sản hồ chứa sẽ tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã hoặc chuỗi liên kết; 100% cơ sở cập nhật thông tin trên cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản. Một phần cơ sở nuôi lồng bè sẽ áp dụng quy trình thực hành tốt (VietGAP hoặc tương đương), sử dụng vật liệu thân thiện môi trường.

HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG, ĐA GIÁ TRỊ

Đề án xác định phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa theo hướng hiệu quả, bền vững và hài hòa với các mục tiêu sử dụng nước khác như thủy lợi, thủy điện và bảo vệ môi trường. Việc khai thác mặt nước sẽ gắn với ứng dụng khoa học công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.

Một trọng tâm quan trọng là phát triển chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ nuôi trồng, khai thác đến chế biến và tiêu thụ, hướng tới sản xuất hàng hóa hiện đại, có khả năng cạnh tranh cao. Đồng thời, phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý và phát triển, tạo sinh kế bền vững cho người dân ven hồ.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Đề án đưa ra nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Trước hết là phát triển các hình thức nuôi phù hợp với điều kiện sinh thái từng loại hồ, như nuôi lồng bè, nuôi thả trực tiếp và nuôi sinh thái. Cùng với đó là xây dựng hệ thống sản xuất và cung ứng giống, thức ăn, vật tư ngay tại chỗ, ưu tiên các loài bản địa và gắn với liên kết chuỗi. Hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ cũng sẽ được đầu tư, đặc biệt tại các vùng có tiềm năng sản xuất tập trung.

Phát triển thị trường và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm thủy sản hồ chứa là một hướng đi quan trọng, thông qua áp dụng tiêu chuẩn chất lượng, chỉ dẫn địa lý và tăng cường hoạt động quảng bá. Đề án cũng nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường quản lý nhà nước, phân vùng nuôi hợp lý và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.