Phí dịch vụ cảng biển Việt Nam rất hấp dẫn so với khu vực, cơ hội cho doanh nghiệp ngành cảng biển

Chứng khoán Vietcap vừa có báo cáo cập nhật triển vọng ngành Cảng biển năm 2026 trong đó kỳ vọng tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong khu vực sẽ tiếp diễn trong suốt năm 2026, cùng với việc tăng giá phí các dịch vụ, sẽ hỗ trợ cho lợi nhuận doanh nghiệp trong ngành.

Tại thị trường miền Nam, gồm hai cụm cảng chính: Cái Mép - Thị Vải nơi tập trung các cảng nước sâu bao gồm Gemalink (GML) và cụm Tp.HCM cũ - Bình Dương - Đồng Nai nơi Phước Long ICD và Cảng Bình Dương của GMD đang hoạt động.

Trong năm 2026, Vietcap kỳ vọng mức độ cạnh tranh ở khu vực miền Nam sẽ không gia tăng đáng kể. Thứ nhất, nhu cầu vẫn tốt với triển vọng tăng trưởng xuất nhập khẩu khả quan. Thứ hai, sẽ không có công suất mới nào đi vào hoạt động trong năm 2026, trong khi hiệu suất hoạt động của khu vực đã đạt 101% vào năm 2025, cho thấy cầu đang vượt cung. Dự án mở rộng duy nhất là GML 2, dự kiến vào quý 3/2027.

Với bối cảnh này, kỳ vọng tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong khu vực sẽ tiếp diễn trong suốt năm 2026.

Trong ngắn hạn, GML đang hoạt động vượt công suất (129% vào năm 2025), nhưng cảng đã và đang hợp tác với các depot và cảng lân cận để mở rộng không gian bãi chứa container nhằm giảm bớt tình trạng quá tải trong thời gian tới. Dự phóng sản lượng năm 2026 của GML sẽ tăng 8% so với cùng kỳ, hiệu suất hoạt động 139%.

Vào ngày 31/12/2025, Bộ Xây dựng (cơ quan hiện chịu trách nhiệm quản lý phí xếp dỡ cảng biển tại Việt Nam sau đợt sáp nhập bộ vào năm 2025) đã phê duyệt quyết định tăng phí xếp dỡ tại các cảng nước sâu ở khu vực Lạch Huyện và Cái Mép – Thị Vải, có hiệu lực từ ngày 01/02/2026. Theo biểu phí mới, phí xếp dỡ được tăng khoảng 10% so với biểu giá trước.

Điều này mang lại lợi ích trực tiếp cho GML và tất cả các cảng nước sâu khác tại Lạch Huyện và Cái Mép - Thị Vải thông qua mức phí và doanh thu cao hơn, từ đó cải thiện biên lợi nhuận do các cảng thường có đòn bẩy hoạt động cao.

Trước đợt tăng phí này, phí xếp dỡ tại các cảng nước sâu của Việt Nam vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của khu vực — thường chỉ bằng một nửa hoặc thấp hơn mức phí tại các quốc gia như Singapore, Hồng Kông và Indonesia, cùng một số quốc gia khác.

Điều này diễn ra bất chấp thực tế là cơ sở hạ tầng, thiết bị và tiến trình chuyển đổi số của các cảng Việt Nam đều ngang tầm với nhiều quốc gia trong khu vực. Ngoài ra, tỷ lệ giữa phí xếp dỡ mà các hãng tàu trả cho nhà khai thác cảng trên phụ phí xếp dỡ tại cảng (gọi là "phí THC") thu từ khách hàng ở Việt Nam thấp hơn so với các thị trường tương đương trong khu vực. Đồng thời, nhu cầu vẫn duy trì mạnh mẽ, được củng cố bởi nền tảng thương mại vững chắc của Việt Nam, phản ánh qua tình trạng hoạt động vượt công suất kéo dài tại các cảng thuộc cụm Cái Mép – Thị Vải. 

Do đó, các nhà khai thác cảng tại Việt Nam đã kiến nghị Chính phủ tăng phí xếp dỡ. Việc tăng phí đã được phê duyệt vào ngày 31/12/2025. 

Chính phủ định hướng tăng dần phí xếp dỡ cảng nước sâu lên mức 70–80% so với các tiêu chuẩn trong khu vực nhằm khuyến khích đầu tư vào cảng biển, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng từ các hãng tàu toàn cầu. Phí cảng sông cũng sẽ tăng do chia sẻ cùng vấn đề với các cảng nước sâu, nhưng tốc độ sẽ chậm hơn do công suất dư thừa còn cao.

GMD cho rằng Việt Nam vẫn còn dư địa để tăng phí xếp dỡ thêm 20%-30% sau đợt tăng năm 2025, nhưng không nên kỳ vọng mức tăng 10% mỗi năm. Quyết định tăng phí xếp dỡ sẽ phụ thuộc vào cơ quan có thẩm quyền và điều kiện thị trường tại thời điểm đó.

Với Cụm TP.HCM (cũ) - Bình Dương - Đồng Nai, gần đây cũng đã tăng phí dịch vụ đáng kể. Chẳng hạn, Tân Cảng – Cát Lái tăng 15% cho năm 2026, Cảng Bình Dương tăng 30% phí bốc dỡ, các loại dịch vụ khác tăng 20-90%, ICD Phước Long Phí tăng 10% vào tháng 8/2025 (so với giữa năm 2023) và tiếp tục tăng 10% vào tháng 1/2026 (so với tháng 8/2025), tương ứng mức tăng trưởng cả năm 2026 khoảng 15–17% so với cùng kỳ năm 2025.

Các đợt tăng giá này phản ánh nhu cầu cao trong khu vực, khi các cảng hàng đầu đang hoạt động vượt mức 100% công suất. Trong bối cảnh này, Vietcap kỳ vọng Phước Long ICD và cảng Bình Dương sẽ duy trì được năng lực cạnh tranh bất chấp mức phí cao hơn, nhờ nhu cầu mạnh mẽ và nguồn cung khu vực hạn chế. Do đó, Vietcap vẫn dự báo sản lượng sẽ tiếp tục tăng trưởng trong năm 2026 tại các cảng này, tuy nhiên mức tăng chỉ ở mức 5% nhằm phản ánh những hạn chế tiềm tàng về công suất.

Từ những phân tích trên, Vietcap tiếp tục duy trì quan điểm tích cực về triển vọng tăng trưởng của GMD trong ngắn và trung hạn, được hỗ trợ bởi hệ thống cảng chất lượng cao, được quản lý tốt, và được đặt tại các vị trí đắc địa, nền tảng xuất nhập khẩu vững chắc của Việt Nam, và bối cảnh ngành cảng biển thuận lợi.  Tại miền Nam, nhu cầu lớn và nguồn cung hạn chế củng cố kỳ vọng về lợi nhuận cho các cảng miền Nam của GMD. Gemalink có vị thế tốt để đáp ứng nhu cầu gia tăng của khu vực thông qua kế hoạch mở rộng.