Thủ tướng yêu cầu tăng cường quản lý, kinh doanh than trong tình hình mới

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn vừa ký Chỉ thị số 30/CT-TTg ngày 6/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh than và cung cấp than cho sản xuất điện trong tình hình mới. Chỉ thị này được ban hành trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển kinh tế-xã hội đã thay đổi đáng kể, đặt ra những thách thức lớn đối với ngành than.

ĐẢM BẢO AN NINH NĂNG LƯỢNG CHO CÁC MỤC TIÊU LỚN

Chỉ thị số 30/CT-TTg ghi nhận những chuyển biến tích cực trong công tác quản lý sản xuất, kinh doanh than sau Chỉ thị số 29/CT-TTg năm 2019. Cụ thể, hoạt động sản xuất, kinh doanh than tại các địa phương đã được kiểm soát, tuân thủ pháp luật, đảm bảo an ninh trật tự và tài nguyên ranh giới mỏ. Công tác bảo vệ khoáng sản than, bảo vệ môi trường và kiểm soát vận chuyển, kinh doanh than bất hợp pháp đã có nhiều tiến bộ, góp phần ổn định sản xuất và tăng nguồn thu ngân sách. Việc cung cấp than cho sản xuất điện cũng được thực hiện đồng bộ, hiệu quả, đóng góp tích cực vào an ninh năng lượng quốc gia và phát triển kinh tế-xã hội.

Thời gian tới, các điều kiện và yêu cầu phát triển kinh tế xã hội trong tình hình mới đặt ra mục tiêu cao hơn rất nhiều so với thời gian qua, như: mục tiêu tăng trưởng kinh tế cả nước năm 2025 phấn đấu đạt trên mức 8% và giai đoạn 2026 - 2030 ở mức 2 con số (tương ứng tốc độ tăng trưởng điện năng gấp khoảng 1,2 - 1,5 lần tốc độ tăng trưởng kinh tế); việc thực hiện cam kết của Việt Nam phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050; việc chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất kinh doanh; việc bảo đảm an ninh cho các mỏ than (nhất là các mỏ than nội địa). Đây là những thách thức rất lớn đối với công tác quản lý, tổ chức thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh than và cung cấp than cho điện.

Để đạt được những mục tiêu này, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp liên quan thực hiện đồng bộ các giải pháp đã được đề ra trong Nghị quyết số 03/NQ-CP ngày 9/1/2025 ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh than và cung cấp, sử dụng than cho sản xuất điện.

Điểm nhấn quan trọng trong Chỉ thị 30 là tiếp tục tăng cường công tác kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi thăm dò, khai thác, vận chuyển, chế biến, kinh doanh than trái phép; kiên quyết xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có hành vi tiếp tay, bao che cho hoạt động sản xuất, kinh doanh than trái phép. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên khoáng sản mà còn đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng.

NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ ĐỂ CUNG ỨNG ĐỦ THAN CHO SẢN XUẤT ĐIỆN

Về nhiệm vụ cụ thể, Thủ tướng giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tổ chức kiểm tra hoạt động chế biến và cung cấp than cho sản xuất điện; chủ động dự báo nhu cầu sử dụng than và khả năng cung ứng than cho sản xuất điện đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2025 và giai đoạn 2026 – 2030.

Đồng thời, đôn đốc, chỉ đạo, hướng dẫn các doanh nghiệp ngành Than, chủ đầu tư nhà máy điện than áp dụng các chính sách ưu đãi, khuyến khích đầu tư cho hoạt động chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nghiên cứu, ứng dụng khoa học, đổi mới công nghệ để nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, quản trị doanh nghiệp…; tăng cường khả năng giám sát, dự báo, quản lý chuỗi cung ứng than và góp phần thực hiện cam kết của Việt Nam trong chuyển đổi năng lượng bền vững, công bằng.

Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo, hướng dẫn các cơ quan, địa phương, tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện nhanh, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính trong việc điều chỉnh, bổ sung nội dung Giấy phép hoạt động khoáng sản để gia tăng tối đa sản lượng than khai thác trong nước đảm bảo an toàn, bảo vệ môi trường.

Tiếp tục rà soát thủ tục, quy trình, quy định và đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khoa học, đổi mới công nghệ trong việc cấp phép hoạt động khoáng sản than…

Thực hiện kiểm tra, hậu kiểm hoạt động thăm dò, đánh giá trữ lượng và tài nguyên than, cấp phép khai thác than tại các mỏ trên toàn quốc, không để xảy ra tình trạng cấp phép thấp hơn trữ lượng thực tế. Kiên quyết thu hồi, chấm dứt hiệu lực theo đúng quy trình, quy định của pháp luật các Giấy phép hoạt động khoáng sản đã cấp đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về khoáng sản và pháp luật khác liên quan.

NGĂN CHẶN GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THAN

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ngăn chặn gian lận thương mại trong hoạt động kinh doanh than, Thủ tướng giao Bộ Tài chính chỉ đạo, giám sát, đôn đốc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đẩy mạnh khai thác than trong nước tối đa nhằm đáp ứng đủ nhiên liệu than và có dự phòng cho sản xuất điện, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2025 và giai đoạn 2026 - 2030, phù hợp với các điều kiện và yêu cầu phát triển kinh tế xã hội trong tình hình mới, trong đó khai thác than tăng từ 20% - 25% so với năm 2024; đẩy mạnh việc nghiên cứu, áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả về tài chính (hóa đơn, thuế, phí, lệ phí,...), thủ tục hải quan,... theo hướng ứng dụng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khoa học và đổi mới công nghệ để giảm thủ tục hành chính và ngăn chặn hiệu quả việc gian lận thương mại trong hoạt động kinh doanh than.

Trong bối cảnh mới, các lực lượng chức năng như Cảnh sát biển Việt Nam, Bộ đội Biên phòng và Công an cũng được yêu cầu tăng cường kiểm tra, kiểm soát các tuyến biên giới, vùng biển và hải đảo để ngăn chặn hoạt động buôn lậu, kinh doanh than trái phép.

Đối với các địa phương có hoạt động sản xuất, kinh doanh than, Thủ tướng yêu cầu khẩn trương hoàn thành việc sắp xếp các vị trí bến cảng, kho bãi kinh doanh than. Đồng thời, hỗ trợ các đơn vị sản xuất, sử dụng than đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ để nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, Binh đoàn 19 (Tổng công ty Đông Bắc) và các đơn vị được phép khai thác, kinh doanh than đẩy mạnh khai thác than trong nước tối đa nhằm đáp ứng đủ nhiên liệu than và có dự phòng cho sản xuất điện.

Đồng thời, thường xuyên kiểm tra, quản lý chặt chẽ ranh giới mỏ/dự án được giao để kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý theo quy định các hoạt động khai thác, kinh doanh than trái phép; tăng cường quản lý, giám sát chặt chẽ than từ nơi khai thác, chế biến, trên đường vận chuyển đến các kho bãi, cảng/vị trí giao nhận than; quản lý chặt chẽ đất đá thải mỏ, đất đá sau sàng tuyển than...

Chủ đầu tư nhà máy nhiệt điện than chịu trách nhiệm thu xếp nguồn than hợp pháp để vận hành nhà máy an toàn, ổn định, tin cậy, đảm bảo hiệu quả kinh tế và môi trường trong suốt thời gian tồn tại. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng thiếu than cho sản xuất điện; chịu trách nhiệm toàn diện nếu để xảy ra thiếu than cho sản xuất điện của nhà máy theo kế hoạch huy động của hệ thống điện quốc gia; luôn duy trì sẵn sàng lượng than dự trữ trong kho phù hợp với định mức (nếu có), nhu cầu tiếp nhận, sử dụng than và có tính đến dự phòng đảm bảo ứng phó với các tình huống cực đoan.