Thương mại Nga - Trung Quốc: Năng lượng vẫn là trụ cột, hợp tác chuyển dần theo chiều sâu

Theo đại diện thương mại Nga tại Trung Quốc, đây không phải dấu hiệu trì trệ mà phản ánh lợi thế cạnh tranh của Nga, đồng thời mở ra dư địa mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại, thương mại quốc tế chịu tác động mạnh từ biến động địa chính trị, giá năng lượng và chi phí logistics, quan hệ thương mại Nga - Trung Quốc vẫn được duy trì trên nền tảng tương đối ổn định. Dù kim ngạch song phương có điều chỉnh sau năm đạt kỷ lục, Trung Quốc vẫn là một trong những thị trường quan trọng nhất đối với xuất khẩu của Nga, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và tài nguyên thiên nhiên.

NĂNG LƯỢNG TIẾP TỤC LÀ NỀN TẢNG CỦA QUAN HỆ THƯƠNG MẠI

Theo báo Pravda, ông Alexey Dakhnovsky, Đại diện thương mại Nga tại Trung Quốc, cho rằng việc dầu mỏ và khí đốt chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu sang Trung Quốc không nên được xem là hạn chế hay dấu hiệu của sự trì trệ trong quan hệ thương mại song phương. Trên thực tế, trữ lượng dồi dào các nguồn năng lượng sơ cấp chính là nền tảng tạo nên tiềm lực công nghiệp, xuất khẩu và ảnh hưởng kinh tế của bất kỳ nền kinh tế lớn nào.

Trung Quốc, với quy mô sản xuất công nghiệp hàng đầu thế giới, tiếp tục duy trì nhu cầu ổn định đối với các nguồn năng lượng và tài nguyên thiên nhiên từ Nga. Ngoài dầu mỏ và khí đốt, Trung Quốc còn quan tâm tới than đá, kim loại và các loại nguyên liệu phục vụ ngành công nghiệp hóa chất.

Nhu cầu này xuất phát từ yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, duy trì hoạt động của hệ thống sản xuất quy mô lớn và đa dạng hóa nguồn cung trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đối với Nga, thị trường Trung Quốc mang lại lợi thế về quy mô, tính ổn định của nhu cầu cũng như khả năng ký kết các hợp đồng dài hạn, góp phần giảm thiểu rủi ro biến động ngắn hạn của thị trường quốc tế.

DỊCH CHUYỂN TỪ XUẤT KHẨU TÀI NGUYÊN SANG SẢN PHẨM CHẾ BIẾN SÂU

Cùng với việc duy trì nền tảng xuất khẩu tài nguyên, thương mại Nga - Trung đang dần chuyển dịch theo hướng nâng cao chất lượng. Ông Dakhnovsky cho biết Nga đang chú trọng nâng mức độ chế biến và biên lợi nhuận của hàng hóa xuất khẩu, nhằm gia tăng giá trị gia tăng và cải thiện tính bền vững của nguồn thu ngoại thương.

Xu hướng này thể hiện qua sự gia tăng xuất khẩu các sản phẩm hóa chất, kim loại và phân bón - những nhóm hàng được xếp vào loại hàng hóa trung gian, có hàm lượng chế biến và giá trị gia tăng cao hơn so với nguyên liệu thô. Việc mở rộng các nhóm hàng này không chỉ giúp đa dạng hóa cơ cấu xuất khẩu mà còn giảm mức độ phụ thuộc vào biến động giá năng lượng.

Bên cạnh đó, Nga đang triển khai các dự án xây dựng nhà máy mới, tập trung sản xuất các sản phẩm có mức độ chế biến sâu phục vụ trực tiếp thị trường Trung Quốc. Những dự án này được kỳ vọng sẽ tạo tiền đề cho việc tăng cường hợp tác công nghiệp, từng bước nội địa hóa một số khâu trong chuỗi sản xuất và mở rộng sự hiện diện của doanh nghiệp Nga tại các phân khúc có yêu cầu cao về công nghệ và chất lượng sản phẩm.

ĐIỀU CHỈNH NGẮN HẠN KHÔNG LÀM THAY ĐỔI Ý NGHĨA CHIẾN LƯỢC

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc, năm 2025, tổng kim ngạch ngoại thương của nước này đạt mức kỷ lục 6,35 nghìn tỷ USD, tăng 3,2% so với năm trước. Trong đó, xuất khẩu tăng mạnh, trong khi nhập khẩu gần như đi ngang, khiến thặng dư thương mại của Trung Quốc gia tăng đáng kể.

Trong bối cảnh chung đó, kim ngạch thương mại Trung Quốc - Nga năm 2025 đạt 228,1 tỷ USD, giảm 6,9% so với mức kỷ lục của năm 2024. Sự sụt giảm này diễn ra ở cả hai chiều thương mại, song xuất khẩu của Trung Quốc sang Nga giảm mạnh hơn so với nhập khẩu hàng hóa từ Nga.

Đáng chú ý, thặng dư thương mại của Nga với Trung Quốc lại tăng hơn 55%, đạt 21,49 tỷ USD. Diễn biến này cho thấy các nguồn cung từ Nga vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế Trung Quốc, đồng thời phản ánh mức độ ổn định tương đối cao của xuất khẩu Nga trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động.

Việc kim ngạch thương mại song phương điều chỉnh sau giai đoạn tăng trưởng nóng không làm suy giảm ý nghĩa chiến lược của thị trường Trung Quốc đối với Nga. Ngược lại, sự kết hợp giữa các nguồn cung tài nguyên ổn định và việc từng bước mở rộng xuất khẩu các sản phẩm chế biến sâu được kỳ vọng sẽ tiếp tục làm sâu sắc quan hệ kinh tế Nga - Trung, nâng cao hàm lượng công nghệ và giảm mức độ nhạy cảm trước những biến động ngắn hạn của thương mại toàn cầu.