Trump siết điện gió ngoài khơi, Trung Quốc tăng tốc dẫn đầu

Diễn biến này xuất hiện đúng vào thời điểm ngành điện gió ngoài khơi của Mỹ được đánh giá đang đứng trước cơ hội tăng trưởng mạnh mẽ sau nhiều năm đầu tư và hoàn thiện chuỗi cung ứng. Đồng thời, khoảng cách giữa Mỹ với Trung Quốc và châu Âu trong cuộc đua năng lượng sạch toàn cầu đang ngày càng nới rộng.

TRUNG QUỐC DẪN ĐẦU THỊ TRƯỜNG ĐIỆN GIÓ NGOÀI KHƠI TOÀN CẦU

Điện gió ngoài khơi được xem là một trong những nguồn năng lượng sạch có tiềm năng lớn nhất hiện nay nhờ khả năng tạo ra sản lượng điện quy mô lớn tại các khu vực ven biển - nơi tập trung đông dân cư và nhu cầu tiêu thụ điện cao.

Không giống các nhà máy nhiệt điện sử dụng than đá, dầu mỏ hay khí đốt tự nhiên, turbine gió ngoài khơi tạo ra điện mà gần như không phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, qua đó góp phần giảm tốc độ nóng lên toàn cầu.

Theo Hội đồng Năng lượng Gió Toàn cầu (GWEC), hiện có 19 quốc gia và thị trường đang khai thác điện gió ngoài khơi. Trung Quốc hiện là quốc gia dẫn đầu thế giới xét cả về số lượng dự án lẫn tổng công suất lắp đặt, tiếp theo là Anh và Đức.

Ngoài ba thị trường lớn nói trên, nhiều quốc gia khác cũng đang tăng tốc đầu tư vào lĩnh vực này như Hà Lan, Đài Loan, Đan Mạch, Bỉ, Pháp, Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thụy Điển, Mỹ, Na Uy, Phần Lan, Italy, Bồ Đào Nha, Ireland và Tây Ban Nha.

Không chỉ dẫn đầu hiện tại, Trung Quốc còn được dự báo tiếp tục chi phối thị trường trong những năm tới. GWEC ước tính nước này sẽ chiếm khoảng 56% tổng công suất điện gió ngoài khơi mới được bổ sung trên toàn cầu trong giai đoạn 2026-2030. Trong khi đó, Liên minh châu Âu dự kiến chiếm khoảng 29%, còn Mỹ chỉ khoảng 5%.

Trên quy mô toàn cầu, công suất điện gió ngoài khơi bổ sung mới trong năm 2025 đạt gần 9,3 GW, tăng 16% so với năm trước. Theo tính toán của GWEC, lượng công suất mới này đủ cung cấp điện cho khoảng 10,2 triệu hộ gia đình.

Tổng công suất điện gió ngoài khơi hiện đã lắp đặt trên thế giới được cho là có thể tạo ra lượng điện tương đương nhu cầu sử dụng của khoảng 102 triệu hộ gia đình.

Sự tăng trưởng nhanh của điện gió ngoài khơi diễn ra trong bối cảnh nhu cầu điện toàn cầu tăng mạnh do quá trình điện hóa nền kinh tế, sự bùng nổ của xe điện, trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) và các ngành công nghiệp tiêu thụ điện lớn.

MỸ ĐANG TỤT LẠI TRONG CUỘC ĐUA NĂNG LƯỢNG SẠCH

Trong khi nhiều nền kinh tế lớn tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo, chính quyền Tổng thống Donald Trump lại có quan điểm hoàn toàn trái ngược đối với điện gió ngoài khơi.

Hiện Mỹ mới chỉ có ba trang trại điện gió ngoài khơi đi vào hoạt động, gồm Block Island Wind Farm ngoài khơi bang Rhode Island - dự án đầu tiên của nước này; dự án thí điểm Coastal Virginia Offshore Wind của Dominion Energy - dự án đầu tiên trong vùng biển liên bang; và South Fork Wind - trang trại điện gió ngoài khơi quy mô lớn đầu tiên cung cấp điện cho bang New York.

Ngoài ba dự án đang vận hành, Mỹ còn ba dự án khác đã bắt đầu phát điện trong quá trình hoàn thiện xây dựng hoặc thử nghiệm cuối cùng trước khi vận hành toàn diện, gồm Vineyard Wind tại Massachusetts, Revolution Wind tại Rhode Island và dự án Coastal Virginia Offshore Wind quy mô đầy đủ ngoài khơi Virginia Beach.

Trong số này, Vineyard Wind được xem là dự án phát triển nhanh nhất và dự kiến sẽ vận hành toàn bộ trong những tháng tới. Đây cũng là dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên hoàn thành xây dựng trong nhiệm kỳ của ông Trump. Theo giới chức bang Massachusetts, dự án đã góp phần kéo giảm giá điện trong mùa đông vừa qua khi liên tục chào giá thấp hơn nhiều nguồn điện khác trên thị trường bán buôn.

Tuy nhiên, tương lai của nhiều dự án điện gió ngoài khơi tại Mỹ đang trở nên bất định khi chính quyền Trump triển khai hàng loạt biện pháp siết chặt lĩnh vực này.

Theo Japan Today, hiện có hơn 40 hợp đồng thuê khu vực phát triển điện gió ngoài khơi cấp liên bang tại Mỹ. Chính quyền Trump đang tìm cách mua lại một số hợp đồng thuê, đồng thời chi trả cho các công ty năng lượng để họ rút khỏi lĩnh vực điện gió ngoài khơi.

Một trong những động thái gây tranh cãi là việc chính quyền Trump yêu cầu dừng thi công 5 dự án điện gió ngoài khơi bờ Đông của Mỹ đang được xây dựng, với lý do lo ngại an ninh quốc gia.

Các dự án bị ảnh hưởng gồm Vineyard Wind, Revolution Wind, Coastal Virginia Offshore Wind cùng hai dự án lớn của bang New York là Empire Wind và Sunrise Wind.

Sau đó, các bang và doanh nghiệp phát triển dự án đã khởi kiện lên tòa án liên bang. Các thẩm phán cuối cùng cho phép cả 5 dự án tiếp tục thi công khi cho rằng chính phủ chưa chứng minh được nguy cơ an ninh ở mức cấp bách để buộc phải dừng xây dựng.

Bên cạnh đó, Washington cũng dựng thêm nhiều rào cản pháp lý và hành chính đối với các dự án năng lượng tái tạo trên biển trong khi thúc đẩy mạnh khai thác dầu khí và than đá.

Một trong những động thái gây tranh cãi nhất là việc chính quyền Trump ra lệnh dừng thi công toàn bộ năm dự án điện gió ngoài khơi bờ Đông đang xây dựng vào tháng 12 với lý do lo ngại an ninh quốc gia.

Ngoài Vineyard Wind, Revolution Wind và Coastal Virginia Offshore Wind, quyết định này còn khiến hai dự án lớn của bang New York là Empire Wind và Sunrise Wind phải tạm dừng.

Các bang cùng doanh nghiệp phát triển dự án sau đó đã khởi kiện lên tòa án liên bang. Cuối cùng, các thẩm phán đã cho phép cả năm dự án tiếp tục thi công khi cho rằng chính phủ chưa chứng minh được nguy cơ an ninh ở mức cấp bách để buộc phải dừng xây dựng.

Giới quan sát cho rằng việc Mỹ chậm phát triển điện gió ngoài khơi có thể khiến nước này tụt lại phía sau trong cuộc đua công nghệ và chuỗi cung ứng năng lượng sạch toàn cầu - lĩnh vực đang thu hút hàng nghìn tỷ USD đầu tư trong nhiều thập kỷ tới.

NHỮNG DỰ ÁN KHỔNG LỒ VÀ KỲ VỌNG KINH TẾ

Theo Hiệp hội Năng lượng Sạch Mỹ, ngành điện gió ngoài khơi hiện hỗ trợ khoảng 18.000 việc làm tại Mỹ.

Không chỉ mang ý nghĩa môi trường, lĩnh vực này còn được xem là động lực thúc đẩy đầu tư công nghiệp, phát triển cảng biển, đóng tàu, sản xuất thép và nâng cấp hệ thống truyền tải điện.

Dự án Coastal Virginia Offshore Wind hiện là trang trại điện gió lớn nhất nước Mỹ với công suất 2,6 GW. Dự án đã bắt đầu hòa lưới điện từ tháng 3 năm nay và được kỳ vọng cung cấp đủ điện cho khoảng 660.000 hộ gia đình.

Theo tổ chức vận động điện gió ngoài khơi Turn Forward, dự án nằm ngoài khơi bang Virginia - nơi được xem là “thủ phủ” trung tâm dữ liệu của thế giới và cũng tập trung nhiều cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng của Mỹ.

Trong khi đó, Vineyard Wind được đánh giá là một trong những dự án có tác động kinh tế rõ nét nhất đối với người tiêu dùng. Theo văn phòng Thống đốc bang Massachusetts Maura Healey, dự án này có thể giúp khách hàng tại bang tiết kiệm khoảng 1,4 tỷ USD chi phí điện trong vòng 20 năm tới.

Trong mùa đông vừa qua, Vineyard Wind được cho là đã góp phần kéo giảm giá điện tại thị trường bán buôn khi liên tục chào giá thấp hơn nhiều nguồn điện khác. Đây cũng là dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên hoàn tất xây dựng trong nhiệm kỳ của Tổng thống Trump. Vineyard Wind có tổng cộng 62 turbine với công suất 800 MW, đủ cung cấp điện sạch cho khoảng 400.000 hộ gia đình.

Trong khi đó, Hornsea 2 của Anh hiện là trang trại điện gió ngoài khơi lớn nhất thế giới đang hoạt động. Dự án có 165 turbine, nằm trên Biển Bắc cách bờ biển Yorkshire khoảng 89 km và tạo ra đủ điện cho hơn 1,4 triệu hộ gia đình Anh. Trang trại điện gió này có diện tích khoảng 462 km² và một dự án khác của Anh đang xây dựng được cho là sẽ còn vượt qua quy mô của Hornsea 2.

Theo Oceantic Network - tổ chức phi lợi nhuận thúc đẩy lĩnh vực năng lượng ngoài khơi - ngành điện gió ngoài khơi đã thu hút khoảng 25,5 tỷ USD đầu tư vào các cảng biển Mỹ, ngành thép, hệ thống truyền tải điện, đóng tàu, đào tạo nhân lực và hoạt động nghiên cứu phát triển.

Chuỗi cung ứng của ngành hiện bao gồm hơn 1.000 doanh nghiệp tại ít nhất 40 bang của Mỹ.

Oceantic ước tính việc hủy bỏ một dự án điện gió ngoài khơi công suất 1 GW tại vùng Đông Bắc nước Mỹ có thể gây thiệt hại kinh tế gần 10 tỷ USD, chủ yếu do mất việc làm và đình trệ đầu tư.

Trong bối cảnh nhu cầu điện toàn cầu tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt từ các trung tâm dữ liệu AI và quá trình chuyển đổi năng lượng, nhiều chuyên gia cho rằng điện gió ngoài khơi sẽ tiếp tục là một trong những lĩnh vực cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn trong nhiều năm tới.