Quản trị biển hiện đại, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế biển bền vững

Thông tin này được cơ quan soạn thảo dự án luật đưa ra tại hội thảo quốc gia về “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững” chiều ngày 5/6. Hội thảo do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và UBND tỉnh Nghệ An tổ chức là một trong những hoạt động hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Ngày Đại dương thế giới (8/6) và Tháng hành động vì môi trường năm 2026.

Đây cũng là diễn đàn để các cơ quan quản lý, nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, nhà khoa học, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trao đổi, góp phần nhận diện rõ các yêu cầu mới đối với thể chế phát triển kinh tế biển, đồng thời cung cấp thêm cơ sở khoa học, thực tiễn cho quá trình hoàn thiện dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo là cơ hội để đổi mới tư duy quản trị biển theo hướng tổng hợp, thống nhất, hiện đại và hiệu quả hơn.

THÁO GỠ CÁC ĐIỂM NGHẼN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN

Nhấn mạnh những bất cập hiện nay khiến quá trình triển khai các dự án kinh tế biển gặp khó khăn, phát sinh thủ tục và tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo là yêu cầu cấp thiết. Điều này nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho các lĩnh vực kinh tế biển mới như điện gió ngoài khơi, nuôi trồng thủy sản biển, khai thác tài nguyên biển sâu và phát triển du lịch biển.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định 4 chính sách lớn trong định hướng sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo. Các chính sách này hướng tới hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý tổng hợp tài nguyên, không gian biển và bảo vệ môi trường biển, hải đảo; đồng thời tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, ổn định để thúc đẩy phát triển kinh tế biển nhanh, bền vững, gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và lợi ích quốc gia trên biển.

Dự thảo Luật Tài nguyên và Môi trường biển, hải đảo sửa đổi đang được xây dựng theo hướng vừa siết chặt bảo tồn, bảo vệ môi trường biển, vừa mở rộng dư địa cho doanh nghiệp đầu tư vào kinh tế biển bằng các cơ chế linh hoạt hơn về thủ tục và chi phí sử dụng biển.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường mong muốn quá trình sửa luật không chỉ dừng ở hoàn thiện văn bản pháp lý mà phải giải quyết được các vướng mắc thực tiễn, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế biển bền vững trong thời gian tới.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo luật là thay đổi cách tiếp cận trong quản lý tài nguyên biển. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu nằm ở quản lý hành chính và cấp phép, thì dự thảo mới hướng đến quản trị dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hệ thống dữ liệu dùng chung.

Các lĩnh vực như khí tượng thủy văn, môi trường biển, nuôi trồng thủy sản hay hoạt động khai thác trên biển sẽ được tích hợp dữ liệu để phục vụ quản lý đồng bộ. Ông Điệp nhấn mạnh “dữ liệu sẽ trở thành nền tảng cho quản trị tài nguyên biển trong giai đoạn tới”.

Dự thảo luật cũng đặt mục tiêu tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển kinh tế biển. Trong đó, cơ chế cho thuê biển được đề xuất theo hướng chi phí hợp lý hơn, thủ tục đơn giản hơn để tăng khả năng thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nuôi biển công nghệ cao, năng lượng tái tạo ngoài khơi và các ngành kinh tế biển mới.

Cùng với đó, quy hoạch biển được yêu cầu xây dựng theo hướng thống nhất, tránh chồng chéo giữa các ngành và địa phương. Theo định hướng được nêu tại Hội thảo, sẽ có một cơ quan quản lý chung về biển, trong khi các bộ, ngành khác đóng vai trò tham mưu và hỗ trợ chuyên môn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết dự kiến dự thảo luật sẽ trình Quốc hội vào tháng 10/2026.

Theo ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, dự thảo sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sẽ sớm được Quốc hội cho ý kiến và thông qua. Việc sửa đổi Luật diễn ra trong bối cảnh Trung ương đang tổng kết Nghị quyết 36 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam và dự kiến ban hành nghị quyết mới. Đây sẽ là cơ sở chính trị quan trọng để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật.

Ông Thi nhấn mạnh vấn đề trọng tâm là thể chế hóa hơn các quan điểm phát triển kinh tế biển xanh, bảo đảm phát triển trong giới hạn và lấy hệ sinh thái làm nền tảng. Theo đó, dự thảo luật cần thúc đẩy chuyển đổi từ tư duy quản lý đơn ngành sang quản lý tổng hợp, liên ngành và dựa trên hệ sinh thái, nhằm giải quyết hiệu quả các xung đột, chồng chéo lợi ích trong khai thác, sử dụng không gian biển và tài nguyên biển.

Một trong những yêu cầu khác là hoàn thiện cơ chế điều phối liên ngành trong quản lý và phát triển kinh tế biển, khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các lĩnh vực như hàng hải, du lịch, dầu khí và các ngành kinh tế biển khác. Vì vậy, việc phân cấp cho địa phương phải gắn với năng lực thực thi và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

CHUYỂN TỪ TƯ DUY QUẢN LÝ SANG QUẢN TRỊ TỔNG HỢP TÀI NGUYÊN, KHÔNG GIAN, MÔI TRƯỜNG BIỂN

Theo ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo được kỳ vọng tạo ra khuôn khổ pháp lý mới cho quản trị biển hiện đại, khơi thông nguồn lực đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững.

Nêu một số nội dung lớn trong dự thảo sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam cho biết một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo luật là mở rộng phạm vi điều chỉnh từ quản lý tài nguyên, môi trường biển sang quản trị tổng hợp tài nguyên, không gian biển và môi trường biển.

Dự thảo luật cũng bổ sung cơ chế quản lý, phân bổ và điều phối không gian biển theo hướng phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia. Cơ chế xử lý chồng chéo trong sử dụng biển được xem là nội dung nền tảng, bởi cùng một khu vực hiện có thể phát sinh nhiều nhu cầu như điện gió ngoài khơi, giao thông hàng hải, nuôi biển, du lịch hay bảo tồn sinh thái.

Một thay đổi lớn khác là hoàn thiện chế định giao, cho thuê và đăng ký sử dụng khu vực biển. Dự thảo luật lần đầu tiên nghiên cứu bổ sung các cơ chế như đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và hồ sơ hải chính.

Ông Toản cho rằng điều này nhằm hạn chế cơ chế “xin- cho”, tăng tính minh bạch và tạo môi trường pháp lý ổn định cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, dự thảo luật đề xuất cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đặc thù cho các ngành kinh tế biển mới như năng lượng tái tạo ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics biển, hạ tầng biển dùng chung hay các mô hình kinh tế biển xanh, kinh tế carbon thấp.

Dự thảo cũng định hướng cải cách thủ tục hành chính theo hướng liên thông, giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp đầu tư trên biển.

Dự thảo luật cũng chuyển mạnh từ tư duy xử lý ô nhiễm sau sự cố sang phòng ngừa từ sớm, từ nguồn. Các nội dung mới tập trung vào kiểm soát rác thải biển, rác thải nhựa đại dương, ô nhiễm xuyên biên giới và phục hồi hệ sinh thái biển. Đồng thời, dự thảo tăng cường ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, AI và quan trắc thông minh phục vụ quản trị biển hiện đại.

Cũng theo Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, những sửa đổi luật lần này thể hiện sự chuyển đổi lớn trong tư duy quản trị biển của Việt Nam, từ quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp, từ kiểm soát đơn thuần sang vừa quản lý chặt chẽ vừa kiến tạo phát triển kinh tế biển bền vững.