Trung Quốc đang cho thấy có thể đồng thời phát triển AI ở tuyến đầu và nhanh chóng đưa công nghệ này vào ứng dụng trong nền kinh tế thực. Với châu Á, khả năng AI được triển khai rộng rãi và với chi phí thấp có thể quan trọng hơn việc quốc gia nào sở hữu mô hình thông minh nhất...

Cuộc cạnh tranh AI Mỹ - Trung thường được nhìn nhận như một cuộc đua về những mô hình ngày càng mạnh và những con chip ngày càng tiên tiến. Tuy nhiên, một hướng cạnh tranh khác đang nổi lên: ai có thể đưa AI vào nền kinh tế nhanh hơn và trên quy mô rộng hơn.

Theo Diana Choyleva, chuyên gia kinh tế trưởng của Enodo Economics, đây có thể mới là yếu tố có ý nghĩa chiến lược lớn đối với châu Á trong những năm tới.

Tuy nhiên, bước tiến đáng chú ý nhất của Trung Quốc trong những tuần gần đây có thể không nằm ở một mô hình ngôn ngữ lớn mới, mà ở một cỗ máy sản xuất chip tại Thượng Hải.

Cuối tháng 7, một công ty được nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn được cho là đã bắt đầu sản xuất những máy quang khắc tử ngoại sâu (DUV) ngâm đầu tiên do nước này tự phát triển. Đây chưa phải công nghệ tiên tiến nhất, nhưng có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào thiết bị nước ngoài.

KHÔNG NHẤT THIẾT LÀ AI THÔNG MINH NHẤT, MÀ LÀ AI ĐƯỢC TRIỂN KHAI RỘNG NHẤT

Trung Quốc hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào thiết bị nước ngoài để sản xuất chip tiên tiến. Công nghệ DUV ngâm của nước này vẫn đứng dưới các hệ thống quang khắc tử ngoại cực tím (EUV) tiên tiến nhất do ASML của Hà Lan sản xuất - công nghệ vẫn đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất những chip bán dẫn tiên tiến nhất.

Các hệ thống EUV đã không được cung cấp cho Trung Quốc trong nhiều năm, sau khi Hà Lan hạn chế cấp giấy phép xuất khẩu trong bối cảnh sức ép từ Mỹ. Trong cuộc đua AI, điều này khiến Trung Quốc gặp bất lợi về khả năng tiếp cận những loại chip tính toán tiên tiến nhất. Nhưng thay vì chỉ tập trung vào việc vượt qua Mỹ ở tuyến đầu, Bắc Kinh dường như đang đặt trọng tâm lớn hơn vào khả năng phổ cập AI. Mục tiêu không nhất thiết phải là tạo ra mô hình thông minh nhất thế giới, mà là tạo ra một hệ thống AI đủ tốt, đủ rẻ và đủ phổ biến để có thể được triển khai ở mọi nơi.

Mỹ và Trung Quốc đang có những trọng tâm khác nhau trong AI. Mỹ tập trung nhiều hơn vào tuyến đầu, với những mô hình ngày càng mạnh được đào tạo và vận hành trên khối lượng khổng lồ năng lực tính toán tiên tiến.

Trung Quốc, trong điều kiện bị hạn chế tiếp cận các loại chip tốt nhất, lại có động lực mạnh để thúc đẩy quá trình “khuếch tán” AI vào nền kinh tế. Nếu một mô hình AI đủ năng lực nhưng có chi phí rất thấp, nó có thể được tích hợp vào hệ thống nhà máy, logistics, robot, phương tiện giao thông và hàng nghìn quy trình kinh doanh thông thường - những lĩnh vực vốn không xuất hiện trên các bảng xếp hạng AI.

Khi chi phí giảm mạnh, AI không còn chỉ dành cho những công ty công nghệ lớn hay các trung tâm dữ liệu khổng lồ. Nó có thể đi vào các dây chuyền sản xuất, nhà kho, trang trại, phương tiện vận tải và nhiều hoạt động mà người dùng cuối thậm chí không nhận biết rằng AI đang được sử dụng.

Một ví dụ khá điển hình là việc các nhà nghiên cứu gần đây thử nghiệm một robot tại một trang trại nuôi lợn ở Hà Bắc. Robot sử dụng thị giác máy tính để xác định chính xác vị trí gần đuôi lợn và thực hiện tiêm vaccine không dùng kim, đạt tỷ lệ thành công 93,3%.

Tiêm vaccine cho lợn chắc chắn không phải hình ảnh quen thuộc khi nói về đỉnh cao của AI. Nhưng chính những ứng dụng rất đời thường như vậy mới có thể tạo ra tác động kinh tế lớn khi được triển khai trên quy mô hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu đơn vị.

AI bắt đầu thực sự có ý nghĩa kinh tế khi nó không còn là một công nghệ đặc biệt, mà trở thành một phần bình thường của hoạt động sản xuất.

Để AI được phổ cập rộng rãi, không nhất thiết mọi con chip đều phải được sản xuất ở trình độ tiên tiến nhất thế giới. Điều cần thiết là một nguồn cung chip lớn, ổn định và đủ tốt để vận hành AI trong thiết bị công nghiệp, phương tiện giao thông, hệ thống liên lạc và nhiều loại máy móc khác.

Đó là lý do cỗ máy quang khắc đang được phát triển tại Thượng Hải có ý nghĩa vượt ra ngoài câu chuyện công nghệ. Trung Quốc hiện đã có thể sản xuất chip tiên tiến bằng thiết bị DUV nhập khẩu. Tuy nhiên, máy móc trong nước vẫn phải chứng minh được độ chính xác, năng suất và tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn mà các nhà máy sản xuất chip thương mại đòi hỏi.

Đây là một thách thức không nhỏ. Nhưng nếu vượt qua được, Trung Quốc sẽ giảm được một trong những điểm dễ tổn thương nhất trong chiến lược công nghệ của mình: sự phụ thuộc vào các công cụ sản xuất chip của nước ngoài.

Cùng với đó, Trung Quốc đang nhanh chóng xây dựng hệ sinh thái sản xuất chip nội địa. CXMT, nhà sản xuất chip nhớ DRAM hàng đầu Trung Quốc, đã huy động 8,6 tỷ USD trong đợt IPO tại Thượng Hải hồi tháng 7 và đang cân nhắc xây dựng thêm một nhà máy sản xuất chip tại Bắc Kinh. Các dự án đang được triển khai tại nhiều thành phố có thể giúp công suất sản xuất của doanh nghiệp tăng hơn gấp đôi.

Nếu năng lực sản xuất chip nội địa tiếp tục được mở rộng, Trung Quốc sẽ có thêm nền tảng để đưa AI vào nhiều lĩnh vực mà không nhất thiết phải sở hữu những con chip tiên tiến nhất thế giới. Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng trong cách tiếp cận của hai nước.

Đối với AI tuyến đầu, số lượng “nút thắt cổ chai” tương đối hạn chế: một số nhà thiết kế GPU, nhà sản xuất bán dẫn và nhà cung cấp thiết bị then chốt. Nhưng với AI phổ cập, danh sách này rộng hơn rất nhiều. Khi AI lan vào nền kinh tế, nhu cầu không chỉ nằm ở GPU mà còn bao gồm thiết bị mạng, bộ thu phát quang học, robot, cảm biến, hệ thống lưu trữ, phần mềm, trung tâm dữ liệu và hàng loạt thiết bị công nghiệp. Điều đó khiến việc kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng trở nên khó khăn hơn nhiều.

“BỨC TƯỜNG CÔNG NGHỆ” CỦA MỸ PHẢI MỞ RỘNG ĐẾN ĐÂU?

Washington đã nhận thấy vấn đề này và đang tìm cách mở rộng các biện pháp kiểm soát đối với Trung Quốc. Các hạn chế của Mỹ không còn chỉ tập trung vào chip và thiết bị sản xuất chip. Trong tháng 7, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã tiến tới ngăn chặn các robot hình người và robot bốn chân mới do nước ngoài sản xuất tiếp cận thị trường Mỹ. Biện pháp này được dự báo sẽ tác động tới công ty robot Trung Quốc Unitree.

Washington cũng đang chuẩn bị các hạn chế đối với bộ thu phát quang học của Trung Quốc - những thiết bị cần thiết để truyền lượng dữ liệu khổng lồ giữa các máy chủ trong các trung tâm dữ liệu AI. Zhongji Innolight của Trung Quốc hiện được ước tính chiếm khoảng 27% thị trường toàn cầu đối với các mô-đun quang học này.

Điều đó cho thấy một nghịch lý trong chiến lược kiểm soát công nghệ. Khi tập trung vào AI tuyến đầu, Mỹ chỉ cần kiểm soát một số điểm then chốt. Nhưng khi mục tiêu chuyển sang ngăn chặn việc phổ cập AI, số lượng điểm cần kiểm soát tăng lên nhanh chóng.

AI càng được triển khai rộng rãi thì danh sách phần cứng, cơ sở hạ tầng và phần mềm cần kiểm soát càng dài. Và khi các sản phẩm thay thế của Trung Quốc ngày càng hoàn thiện, việc dựng một “bức tường công nghệ” bao phủ toàn bộ hệ sinh thái càng trở nên khó khăn.

Điều này không có nghĩa các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã thất bại. Những biện pháp này đã làm tăng chi phí, hạn chế khả năng tiếp cận năng lực tính toán tiên tiến và gần như chắc chắn khiến Trung Quốc chậm hơn trong cuộc đua AI ở tuyến đầu.

Mỹ cũng không bỏ qua việc phổ cập AI. Microsoft, Google, Amazon và Nvidia đều đang chạy đua đưa AI vào ngày càng nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Việc Washington liên tục mở rộng các biện pháp hạn chế cho thấy các nhà hoạch định chính sách Mỹ cũng ngày càng coi khả năng triển khai AI là một yếu tố chiến lược.

Nhưng vấn đề đặt ra là bức tường đó có thể mở rộng nhanh đến đâu khi AI không còn chỉ nằm trong các trung tâm dữ liệu mà đã được tích hợp vào hàng triệu sản phẩm và quy trình sản xuất?

AI TRUNG QUỐC CÓ THỂ ĐẾN CHÂU Á QUA NHÀ MÁY

Đối với châu Á, đây có thể là câu hỏi quan trọng hơn việc mô hình AI nào đứng đầu bảng xếp hạng tiếp theo. AI Trung Quốc có thể không đến với người dùng thông qua một nút “tải xuống”, mà xuất hiện ngay trên sàn nhà máy - được tích hợp vào robot, hệ thống thị giác máy tính hoặc dây chuyền sản xuất do một nhà cung cấp Trung Quốc đưa vào thị trường.

Xu hướng này đã bắt đầu xuất hiện tại Đông Nam Á. Ở Singapore, các phương tiện tự hành của WeRide và Pony.ai đã được sử dụng để vận chuyển hành khách. Tại Việt Nam, Yingshen Intelligence cho biết đã ký thỏa thuận triển khai robot AI trong các nhà máy sản xuất giày dép. Còn tại Malaysia, ZTE là một trong những đối tác công nghệ đứng sau một kho hàng ứng dụng AI ở Selangor.

Đối với các nền kinh tế mới nổi, sức hấp dẫn của AI có thể không nằm ở việc một mô hình Trung Quốc vượt qua hệ thống tốt nhất của Mỹ vài điểm trên một bài kiểm tra chuẩn hóa. Điều quan trọng hơn có thể là AI đó thực hiện được nhiệm vụ cần thiết với chi phí chỉ bằng 1/10, thậm chí 1/100, so với những giải pháp tiên tiến nhất. Hai cường quốc vì thế đang cạnh tranh trên những trục khác nhau.

Washington xây dựng “bức tường công nghệ” xung quanh những công nghệ mà sự khan hiếm tạo ra sức mạnh. Trung Quốc đáp lại bằng cách tìm cách biến AI ngày càng có năng lực thành một nguồn lực dồi dào và phổ biến. Và sự dồi dào cũng tạo ra một dạng đòn bẩy quyền lực riêng. Một công nghệ đã được phổ cập rộng rãi sẽ khó bị trừng phạt bằng các biện pháp hạn chế và thậm chí khó đảo ngược hơn.

Bức tường công nghệ của Mỹ chưa sụp đổ. Nhưng nếu Trung Quốc có thể đưa AI vào nhà máy, robot, logistics và các hoạt động kinh tế với tốc độ ngày càng nhanh, chiến lược phổ cập AI của Bắc Kinh có thể đang lan rộng nhanh hơn tốc độ mà bức tường đó có thể mở rộng.