Trung Quốc đang tăng tốc đưa trí tuệ nhân tạo vào ngành năng lượng, với kỳ vọng nâng cao hiệu quả vận hành, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo lợi thế cạnh tranh mới trong cuộc đua AI toàn cầu…

Trung Quốc đang tăng tốc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào mọi khâu của ngành năng lượng, từ quản lý lưới điện, phát triển năng lượng tái tạo đến khai thác dầu khí và sản xuất điện. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nước này vừa phải đáp ứng nhu cầu điện ngày càng lớn từ nền kinh tế số, vừa theo đuổi mục tiêu hiện đại hóa công nghiệp và bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn.

Theo kế hoạch hành động mới được Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA) ban hành, đến năm 2030, năng lực cung cấp điện sạch cho hạ tầng điện toán phục vụ AI sẽ được nâng lên đáng kể, đồng thời mức độ ứng dụng AI trong toàn ngành năng lượng cũng sẽ được cải thiện rõ rệt.

Kế hoạch không chỉ tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu điện cho các trung tâm dữ liệu và hệ thống điện toán hiệu năng cao mà còn hướng tới mở rộng các kịch bản ứng dụng AI có giá trị gia tăng lớn trong lĩnh vực năng lượng.

Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đặt mục tiêu khai thác hiệu quả hơn nguồn dữ liệu khổng lồ mà ngành năng lượng đang nắm giữ, đồng thời thúc đẩy đổi mới các mô hình AI chuyên biệt phục vụ riêng cho lĩnh vực này.

Những mục tiêu trên phản ánh cách tiếp cận mới của Trung Quốc đối với AI. Nếu trước đây ngành năng lượng chủ yếu đóng vai trò cung cấp điện cho sự phát triển của công nghệ số, thì nay AI đang được xem là công cụ để tái cấu trúc chính ngành năng lượng, từ đó hình thành mối quan hệ tương hỗ và tích hợp sâu giữa hai lĩnh vực.

Theo số liệu của NEA, chỉ riêng trong năm 2025, Trung Quốc đã xây dựng 42 cụm điện toán thông minh quy mô lớn. Sự mở rộng nhanh chóng của hạ tầng điện toán đã đẩy tổng mức tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu trên toàn quốc lên khoảng 170 tỷ kWh.

Xu hướng này không chỉ diễn ra tại Trung Quốc. Trên phạm vi toàn cầu, nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu được dự báo sẽ gần như tăng gấp đôi vào năm 2030 so với năm 2025 khi các ứng dụng AI ngày càng được triển khai rộng rãi.

Theo ông Lin Boqiang, Giám đốc Viện Nghiên cứu Chính sách Năng lượng Trung Quốc thuộc Đại học Hạ Môn, sự gia tăng mạnh về nhu cầu điện đang tạo ra áp lực đáng kể đối với hệ thống điện ở nhiều quốc gia. Tuy nhiên, Trung Quốc có lợi thế riêng nhờ sở hữu cơ sở hạ tầng năng lượng tương đối hoàn chỉnh cùng tốc độ mở rộng công suất năng lượng tái tạo thuộc nhóm nhanh nhất thế giới.

Theo ông Lin, điều này có thể giúp Trung Quốc biến thách thức về nhu cầu điện của AI thành lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Ông cho rằng mối quan hệ giữa AI và ngành năng lượng hiện đã chuyển từ giai đoạn hỗ trợ một chiều sang giai đoạn tích hợp sâu rộng. Sự kết hợp này đang trở thành một trong những con đường quan trọng nhất để Trung Quốc phát triển các lực lượng sản xuất chất lượng mới và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng cường quốc năng lượng.

Trong những năm gần đây, để đáp ứng nhu cầu quản lý hệ thống năng lượng ngày càng phức tạp, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý tại Trung Quốc đã đẩy mạnh phát triển các mô hình AI quy mô lớn chuyên biệt cho từng lĩnh vực.

Khác với các mô hình AI đa năng phục vụ người dùng phổ thông, những hệ thống này được huấn luyện trên khối lượng lớn dữ liệu kỹ thuật chuyên ngành, cho phép xử lý các bài toán phức tạp liên quan đến sản xuất, vận hành và quản lý tài sản năng lượng. Một trong những ví dụ tiêu biểu cho xu hướng này là mô hình AI "Kunlun" của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC).

Ngày 29/5, CNPC công bố phiên bản nâng cấp mới nhất của Kunlun, đánh dấu bước tiến đáng chú ý trong quá trình ứng dụng AI vào hoạt động sản xuất công nghiệp.

Theo tập đoàn này, Kunlun không còn chỉ thực hiện các chức năng hỏi - đáp hay hỗ trợ ra quyết định đơn thuần mà đã tiến tới giai đoạn "trí tuệ chủ động". Hệ thống có khả năng tự xây dựng kế hoạch công việc, điều phối các công cụ cần thiết, phân tích dữ liệu và thực hiện nhiều tác vụ trong chuỗi sản xuất mà không cần sự can thiệp liên tục của con người.

CNPC cho biết đây là mô hình AI quy mô lớn đầu tiên trong ngành năng lượng và hóa chất Trung Quốc đạt mức ứng dụng toàn chuỗi trên quy mô lớn. Hiện hệ thống đã được triển khai trong 152 kịch bản sản xuất và vận hành khác nhau.

Những kết quả thực tế bước đầu cho thấy AI đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với các quy trình công nghiệp truyền thống.

Theo CNPC, Kunlun đã giúp rút ngắn thời gian xử lý dữ liệu nghịch đảo sóng âm ba chiều - một công đoạn quan trọng trong hoạt động thăm dò dầu khí - từ 20 ngày xuống còn 3 ngày. Đồng thời, chi phí thực hiện công việc này cũng giảm hơn 30%.

Bên cạnh đó, hệ thống cảnh báo rủi ro khoan do AI hỗ trợ hiện đạt độ chính xác trên 85%. Trong sáu tháng gần đây, hệ thống đã phát đi hơn 300 cảnh báo sớm, góp phần giảm thiểu nguy cơ xảy ra các sự cố trong quá trình khoan và khai thác.

Những kết quả này cho thấy AI không chỉ đóng vai trò hỗ trợ phân tích dữ liệu mà đang dần trở thành một công cụ vận hành thực tế trong các lĩnh vực công nghiệp nặng vốn có yêu cầu rất cao về độ chính xác, độ an toàn và hiệu quả kinh tế.

Ông Lin Boqiang cho rằng quá trình chuyển đổi từ mô hình quản lý dựa chủ yếu vào giám sát thủ công sang mô hình vận hành chủ động nhờ AI đang tạo ra sự thay đổi sâu sắc trong ngành năng lượng Trung Quốc.

Theo ông, quá trình này sẽ giúp xây dựng một hệ thống năng lượng có khả năng chống chịu cao hơn, vận hành hiệu quả hơn và an toàn hơn. Đây cũng được xem là nền tảng quan trọng để hỗ trợ sự phát triển của nền kinh tế số và tham vọng dẫn đầu trong lĩnh vực AI của Trung Quốc trong những năm tới.