Ứng dụng công nghệ trong phục hồi khả năng vận động

Theo Bộ Y tế, nhu cầu phục hồi chức năng tại Việt Nam rất lớn do dân số đang già hóa, tỉ lệ khuyết tật lớn; mô hình bệnh tật thay đổi cần phục hồi chức năng như bệnh không lây nhiễm (tim mạch, đột quỵ) tăng, tai nạn thương tích tăng.

Ước tính cả nước có hơn 30 triệu người cần được phục hồi chức năng, trong đó tỉ lệ nữ cao hơn nam, tập trung nhiều ở độ tuổi 50 - 59 và nhiều nhất thuộc nhóm mắc bệnh rối loạn cơ xương khớp... Tuy nhiên, chỉ hơn 40% người tiếp cận phục hồi chức năng. Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ nâng tỉ lệ này lên 80%.

Hiện nay, các kết quả nghiên cứu, ứng dụng cho thấy nhiều công nghệ hiện đại hỗ trợ điều trị và phục hồi đã đem lại hiệu quả tích cực, đặc biệt là độ chính xác, phục hồi chuẩn theo chức năng cơ thể của con người.

Mới đây, một vết thương ở gót chân tưởng chừng đơn giản đã đẩy một bệnh nhân nữ 49 tuổi đến nguy cơ mất khả năng đi lại vĩnh viễn. Nhờ kỹ thuật vi phẫu tiên tiến, các bác sỹ tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã tái tạo gần như hoàn toàn gân gót - bộ phận quan trọng quyết định khả năng vận động - giúp bệnh nhân lấy lại 80 - 90% chức năng đi lại.

Điểm đặc biệt của ca mổ là sử dụng gân từ cơ căng mạc đùi - loại gân dày, chắc, có độ đàn hồi và sức chịu tải phù hợp - để tái tạo gân gót. Đồng thời, một vạt da kèm mạch máu được chuyển xuống để che phủ vùng khuyết da rộng. Cả hai vạt được nuôi sống bằng kỹ thuật vi phẫu nối mạch máu dưới kính hiển vi hiện đại, với độ phóng đại lên tới 40 lần, đảm bảo thao tác chính xác trên các mao mạch nhỏ hơn sợi tóc.

Ca phẫu thuật không chỉ đòi hỏi trình độ kỹ thuật vi phẫu cao cấp mà còn là một bài toán phức hợp: kiểm soát nhiễm trùng, phân biệt mô sống và mô hoại tử, lựa chọn vật liệu thay thế có độ tương đồng cơ sinh học cao.

Hệ thống kính hiển vi vi phẫu hiện đại đóng vai trò then chốt, giúp tăng độ phóng đại hình ảnh từ 4,5 lần (kính lúp thông thường) lên 40 lần, cho phép quan sát chi tiết mao mạch, giảm thiểu nguy cơ tắc mạch hoặc hoại tử vạt ghép.

Một trường hợp khác, bệnh nhân nữ 59 tuổi, quê tỉnh Cà Mau, đã chịu đựng những cơn đau lưng kéo dài, lan xuống cả hai chân, khiến việc đi lại ngày càng khó khăn.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn (TP.HCM), kết quả chẩn đoán hình ảnh MRI cho thấy bệnh nhân bị thoái hóa cột sống kèm thoát vị đĩa đệm đa tầng tại các vị trí L4-L5, gây chèn ép rễ thần kinh L4 hai bên và thoát vị L5-S1, chèn ép rễ thần kinh S1 bên phải.

“Nếu để lâu, người bệnh có thể đối mặt với biến chứng đau mạn tính, teo cơ, thậm chí tàn phế”, BSCKI. Nguyễn Hải Tâm, khoa Ngoại Thần kinh - Cột sống, nhận định. Sau khi đánh giá toàn diện tình trạng bệnh nhân, ê-kíp bác sĩ đã lựa chọn phương pháp TLIF (cố định cột sống và hàn khớp liên thân đốt qua lỗ liên hợp).

Đây là một trong những kỹ thuật cao của phẫu thuật cột sống, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có chuyên môn vững vàng, kinh nghiệm dày dạn và thao tác chính xác tuyệt đối. Với đường mổ dài khoảng 12cm, kỹ thuật TLIF cho phép bác sĩ tiếp cận trực tiếp vùng đĩa đệm thoát vị từ phía sau một cách thuận lợi và an toàn.

Ê-kíp đã lấy thành công nhân nhầy đĩa đệm thoát vị, giải phóng rễ thần kinh bị chèn ép. Đồng thời, 6 vít chân cung và 2 miếng ghép nhân tạo kết hợp xương tự thân cũng được đặt vào khoảng trống đĩa đệm. Chỉ 2 ngày sau phẫu thuật, bênh nhân đã có thể tự ngồi dậy, tập đi lại với dụng cụ hỗ trợ và bắt đầu chương trình phục hồi chức năng.

Tương tự, một năm sau tai nạn khiến cổ xương đùi gãy nặng, bé gái 12 tuổi từng đứng trước nguy cơ vẹo cột sống vĩnh viễn, đi lại khập khiễng cả đời. Một ca phẫu thuật đặc biệt ứng dụng công nghệ in 3D và thiết bị định vị PSI cá thể hóa tại bệnh viện Vinmec Times City đã giúp em phục hồi khả năng vận động.

Theo BSCKII. Phạm Trung Hiếu, Trưởng khoa Phẫu thuật khớp háng và khung chậu Vinmec Times City, trên y văn thế giới, mới chỉ ghi nhận hai ca trẻ 10 và 11 tuổi được thay khớp háng toàn phần. Còn tại Việt Nam, đây là ca đầu tiên.

Sau nhiều cuộc hội chẩn chuyên sâu, các bác sỹ của Vinmec quyết định thực hiện phẫu thuật thay toàn bộ khớp háng bằng vật liệu hợp kim Titan, ứng dụng công nghệ in 3D kết hợp PSI cá thể hóa (Patient-Specific Instrument).

Song song với đó, Vinmec còn áp dụng công nghệ cảm biến vận động để đánh giá chính xác nhóm cơ yếu trước phẫu thuật, từ đó xây dựng phác đồ phục hồi chức năng riêng biệt. Chỉ sau 24 giờ, bệnh nhi đã có thể tự ngồi dậy và tập đi với khung hỗ trợ. Sau hai tháng phục hồi, bệnh nhi đã có thể đi lại hoàn toàn bình thường, dáng đi cân đối và tự nhiên.

Có thể thấy, công nghệ hiện đại cùng tay nghề của đội ngũ bác sĩ Việt đã tạo nên những ca điều trị “lội ngược dòng” ngoạn mục, mang lại hy vọng trở lại cuộc sống bình thường cho bệnh nhân.

Bên cạnh đó, các hệ thống cảm biến, robot hỗ trợ phục hồi và phần mềm theo dõi tự động cũng đã hiện diện ngay trong các phòng tập trị liệu, giúp bác sĩ và kỹ thuật viên hiểu rõ hơn cơ thể người bệnh, tối ưu hóa bài tập và rút ngắn quá trình hồi phục.

Tại hội nghị Khoa học Phục hồi chức năng toàn quốc năm 2025 mới đây, PGS.TS Trần Trọng Hải, Chủ tịch Hội Phục hồi chức năng Việt Nam, cho biết trong bối cảnh nhu cầu phục hồi chức năng ngày càng tăng cao, vai trò của chuyên ngành này càng trở nên quan trọng.

"Việc đưa công nghệ vào phục hồi chức năng không thay thế con người mà giúp mở rộng năng lực chuyên môn, nâng cao hiệu quả điều trị. Sự năng động và sáng tạo của đội ngũ cán bộ trẻ đang góp phần làm mới diện mạo ngành phục hồi chức năng Việt Nam, hướng tới hiện đại hóa, nhân văn và hội nhập quốc tế," PGS Hải nói.

Tại hội nghị, nhiều báo cáo có tính thực tiễn cao đã được trình bày. Trong đó nổi bật là các chủ đề ứng dụng robot trong phục hồi chức năng, tiến bộ trong phẫu thuật cột sống ít xâm lấn... Các nội dung này thể hiện sự phát triển mạnh mẽ của chuyên ngành phục hồi chức năng Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế.