Chia sẻ với hãng tin Bloomberg, ông Alejandro Lamas cho biết
không phải ai cũng hình dung được những tờ USD cất dưới đệm suốt nhiều năm có
thể ẩm mốc và ám mùi đến mức nào. Sau nhiều năm bán xe cũ cho khách hàng
Argentina, ông đã quá quen với việc nhận những xấp tiền mặt như vậy. Kinh nghiệm
này giúp ông gần như nhận ra ngay tiền giả chỉ sau một lần chạm tay.
Kỹ năng này đến nay vẫn cần thiết với ông Lamas, giống như
khi ông bán chiếc xe cũ đầu tiên tại thủ đô Buenos Aires cách đây 4 thập kỷ. Và
có lẽ ông sẽ còn phải dùng đến kỹ năng đó trong thời gian dài nữa.
THIẾU NIỀM TIN
Nỗ lực mới nhất của Tổng thống Argentina Javier Milei nhằm
khuyến khích người dân gửi tiền mặt vào các tài khoản bằng USD vẫn chưa đạt kết
quả đáng kể. Điều này cho thấy người Argentina còn rất thiếu niềm tin vào chính
phủ và hệ thống ngân hàng.
Gần 25 năm sau khủng hoảng tài chính, ký ức về việc chính phủ
Argentina yêu cầu chuyển các khoản tiền gửi bằng USD sang đồng peso vẫn còn ám ảnh
nhiều người. Đồng peso sau đó nhanh chóng sụt 75% giá trị, khiến các nỗ lực
khôi phục niềm tin đến nay gần như chưa tạo được chuyển biến đáng kể. Vì vậy, mỗi
khi có tiền dư để phòng thân hoặc chuẩn bị cho một khoản chi lớn, nhiều người
Argentina vẫn chọn mua USD và giữ dưới dạng tiền mặt.
Giới chức Argentina ước tính hiện có khoảng 170 tỷ USD đang
nằm ngoài hệ thống ngân hàng. Nếu có thể đưa dù chỉ một phần số tiền này trở lại
hệ thống tài chính chính thức, Argentina sẽ có thêm nguồn vốn để hỗ trợ nền
kinh tế phục hồi.
Tổng thống Milei kỳ vọng rằng sau giai đoạn thắt chặt chi
tiêu mạnh tay để xử lý hệ quả từ nhiều năm vay nợ và chi tiêu quá mức, lượng tiền
đang nằm ngoài hệ thống ngân hàng có thể trở thành nguồn lực giúp kinh tế
Argentina tăng trưởng trở lại.
Trên thị trường tài chính, ông Milei nhận được phản ứng tích
cực từ giới đầu tư. Trái phiếu và các tài sản khác của Argentina được mua vào mạnh
hơn, trong bối cảnh nhà đầu tư đánh giá cao chính sách thắt chặt tài khóa của
ông.
Tuy nhiên, chương trình ưu đãi mới mang tên Fiscal Innocence vẫn chưa đủ sức
thay đổi đáng kể thói quen giữ tiền của người dân. Từ khi chương trình được triển
khai vào tháng 2, lượng tiền gửi bằng USD chỉ tăng chưa đến 1 tỷ USD.
Fiscal Innocence được thiết kế để khuyến khích người dân
Argentina đưa các khoản USD đang cất giữ ngoài hệ thống ngân hàng trở lại hệ thống
tài chính, thông qua việc nới lỏng yêu cầu báo cáo và giảm nguy cơ bị cơ quan
thuế kiểm tra. Hồi đầu năm nay, cơ quan thuế Argentina cho biết các khoản tiết
kiệm bằng USD “sẽ không bị yêu cầu giải trình”.
Dù vậy, nhu cầu nắm giữ tiền mặt bằng USD của người
Argentina vẫn rất lớn. Mỗi tháng, người dân nước này mua khoảng 2 tỷ USD ngoại
tệ. Con số có thể tăng lên hơn 6 tỷ USD trong những giai đoạn căng thẳng chính
trị, như kỳ bầu cử. Giới chức ước tính khoảng 10% lượng USD được mua vào được
giữ dưới dạng tiền mặt, cất tại nhà, trong két an toàn của ngân hàng hoặc chuyển
ra nước ngoài.
VĂN HÓA GIỮ TIỀN MẶT
Văn hóa tích trữ tiền mặt ở Argentina ăn sâu đến mức hình
thành cả những cách gọi riêng. Tại nước này, các tờ 100 USD mẫu cũ được gọi là "cara chica", nghĩa là “mặt nhỏ”, vì in chân dung Benjamin Franklin với kích thước
nhỏ hơn. Đây là loạt tiền đã ngừng phát hành khoảng 30 năm trước.
Trên thị trường
phi chính thức ở Argentina, các tờ tiền này thường được mua bán với mức chiết
khấu nhẹ so với loại cara grande, tức “mặt lớn” - cách gọi dành cho các tờ 100
USD mẫu mới, có chân dung Benjamin Franklin lớn hơn.
Những giao dịch như vậy diễn ra ở mọi góc phố, các quầy gia
dịch trong trung tâm thương mại hoặc các cửa hiệu nhỏ nằm trong hẻm, như tại
khu mua sắm Calle Florida ở Buenos Aires.
Với các tiểu thương địa phương, việc xử lý USD tiền mặt đã
trở thành kỹ năng quen thuộc, đặc biệt ở những cửa hàng bán mặt hàng giá trị lớn
- nơi khách hàng có xu hướng thanh toán bằng USD.
“Các chủ cửa hàng ở Argentina biết cách phát hiện USD giả
còn giỏi hơn người Mỹ. Ở đây, người ta học kỹ năng đó rất nhanh - ngay cả khi tờ
tiền đã cũ và sờn, bạn vẫn có thể nhận ra ngay”, ông Lamas nói.
Theo ông, chỉ cần dựa vào cảm giác khi chạm tay vào tờ tiền,
miết ngón tay trên bề mặt để kiểm tra chất giấy. Đây là kinh nghiệm được hình
thành sau nhiều năm tiếp xúc với những tờ tiền cũ sờn.
Ông Marcelo Capobianco, một chủ cửa hàng thịt tại khu ngoại
ô lao động ở Buenos Aires, cho biết USD từ lâu đã là “phao cứu sinh” với ông, đặc
biệt trong những giai đoạn căng thẳng chính trị.
“Khi phe đối lập bắt đầu thắng cử năm ngoái, tâm lý lo sợ
lan rộng và mọi người lại đổ xô mua USD. Mỗi khi đồng nội tệ mất giá, ai cũng
tìm đến USD. Ở đây, gần như không ai tiết kiệm bằng đồng peso bởi làm vậy chẳng
khác nào tự đặt mình vào rủi ro”, ông Capobianco chia sẻ với Bloomberg.
Niềm tin của người dân Argentina đối với hệ thống ngân hàng
bị tổn hại nặng nề sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2001. Khi đó, nhằm giữ
USD ở lại trong nền kinh tế, chính phủ Argentina áp dụng biện pháp được gọi là
corralito - hạn chế rút tiền mặt và chuyển các khoản tiền gửi bằng USD sang đồng
peso.
Những năm sau đó, Argentina liên tiếp trải qua các cuộc khủng hoảng tiền
tệ, lạm phát tăng vọt và biến động chính trị. Các biến cố này càng củng cố thói
quen giữ tiền ngoài hệ thống tài chính và mua USD để phòng ngừa rủi ro mất giá
của người dân nước này.
Ngân hàng Trung ương Argentina (BCRA) cũng cho phép đồng
peso giảm giá từng bước. Trong thập kỷ qua, đồng tiền này đã mất 99% giá trị.
Dù vậy, Bộ trưởng Kinh tế Argentina Luis Caputo nhiều lần khẳng
định tình hình hiện nay đã khác, đồng thời kêu gọi người dân đưa tiền tiết kiệm
vào hệ thống chính thức. Theo ông, đây là phương án có lợi khi đất nước có
thêm nguồn lực để thúc đẩy hoạt động kinh tế, trong khi người gửi tiết kiệm có
thể nhận mức sinh lời từ số tiền đang nằm yên ở nhà.
“Rất nhiều người vẫn giữ tiền ở nhà, chấp nhận để tiền mất
giá, trong khi họ hoàn toàn có thể gửi vào ngân hàng”, ông Caputo nói trong một
cuộc trả lời phỏng vấn trên truyền hình địa phương hồi đầu tháng này.
Niềm tin vào chính quyền của Tổng thống Milei hiện ở mức cao
nhất đối với bất kỳ chính phủ nào tại nước này trong nhiều thập kỷ qua. Tiền gửi
bằng USD trong hệ thống ngân hàng đã tăng lên gần 40 tỷ USD. Tuy nhiên, theo
ông Caputo, nhiều người vẫn chần chừ vì lo ngại chính phủ có thể theo đuổi
chính sách chi tiêu mạnh tay trở lại, nhất là khi cuộc bầu cử tổng thống năm
2027 đang đến gần.
Ngân hàng quốc doanh Banco Nacion cũng tham gia tích cực vào
nỗ lực thuyết phục người dân đưa tiền vào hệ thống ngân hàng, nhưng chọn cách
tiếp cận nhẹ nhàng hơn.
“Lượng USD được đưa vào hệ thống ngân hàng thông qua chương
trình Fiscal Innocence vẫn còn rất khiêm tốn. Tiềm năng là rất lớn, nếu nhìn
vào quy mô tài sản mà người Argentina đang nắm giữ ngoài hệ thống tài chính.
Tuy nhiên, một chính sách riêng lẻ là chưa đủ để thay đổi thói quen của người
dân. Điều quan trọng hơn là phải khôi phục niềm tin vào các thể chế và quá
trình đó cần thời gian”, ông Adrian Yarde Buller, nhà kinh tế trưởng tại công
ty môi giới Facimex Valores, nhận xét.
Về phần mình, ông Lamas đồng tình với thông điệp của chính
phủ rằng gửi tiền trong ngân hàng hiện nay là an toàn. Ông vẫn gửi lợi nhuận từ
hoạt động kinh doanh của mình vào ngân hàng. Tuy nhiên, ông hiểu rằng với nhiều
người Argentina, ký ức về những cú sốc tài chính trước đây vẫn chưa phai.
“Đã 25 năm kể từ vụ corralito, nhưng nhiều người vẫn chưa
quên. 50 năm bất ổn đã định hình thói quen giữ tiền mặt của người Argentina như
hiện nay. Có lẽ phải cần thêm 50 năm nữa, với những chính phủ hành động đúng đắn,
người dân mới có thể dần quên đi ký ức đó”, ông Lamas nhận xét.
