Ngày 2/3, Chỉ huy lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố eo biển Hormuz đã bị phong tỏa và bất kỳ tàu thuyền nào tìm cách đi qua đều có thể trở thành mục tiêu.

Động thái này diễn ra sau khi Lãnh tụ Tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei, thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel.

CÁC QUỐC GIA CHÂU Á CHỊU THIỆT NHẤT 

Eo biển Hormuz – nơi có khoảng 15–16 triệu thùng dầu thô tương ứng với 15–20% nguồn cung toàn cầu đi qua mỗi ngày – là một điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Động thái Iran phong tỏa eo biển này sẽ khiến nguồn cung dầu thô sụt giảm ngay lập tức trong ngắn hạn.

Theo dự báo của Kepler, nguồn cung 8-10 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ các nước vùng Vịnh có thể bị gián đoạn nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa, trong bối cảnh công suất dự phòng toàn cầu có hạn.

Các tổ chức đồng loạt cho rằng giá dầu có thể sẽ tiếp tục tăng trong ngắn hạn. Nhưng mức độ gia tăng sẽ thấp hơn so với thời điểm khủng hoảng Ukraine khi bức tranh cung/cầu hiện nay đã cải thiện so với thời điểm Covid và tác động của Iran lên nguồn cung toàn cầu là thấp hơn nhiều so với Nga.

Mở cửa phiên 2/3, phản ánh trước nguy cơ đóng eo biển trên, giá dầu thế giới đã tăng dữ dội. Có lúc, giá dầu WTI giao sau tại thị trường Mỹ tăng hơn 8% so với chốt tuần trước, đạt gần 72,6 USD/thùng. 

Giá dầu Brent giao sau tại London có lúc tăng khoảng 9%, lên mức hơn 79,4 USD/thùng. Sau đó, mức tăng thu hẹp. Giá dầu Brent lúc gần 9h theo giờ Việt Nam tăng hơn 4,6%, giao dịch ở mức gần 70,2 USD/thùng. Giá dầu WTI cùng thời điểm tăng 5,1%, giao dịch ở mức gần 76,6 USD/thùng.

Các tổ chức lớn đều đồng quan điểm mức độ gia tăng giá dầu sẽ phụ thuộc phần lớn vào “biến số thời gian” - cuộc xung đột sẽ kéo dài bao lâu và mức độ/thời gian phong tỏa (nếu xảy ra) tại eo biển Hormuz sẽ ở mức nào. Nhưng nhìn chung, mặt bằng giá dầu vẫn sẽ ở mức cao hơn so với trước khi xung đột leo thang.

Việc gián đoạn hoặc đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới – có thể gây xáo trộn kinh tế toàn cầu do nguồn cung năng lượng bị thắt chặt và giá dầu leo thang. Theo Capital Economics, nếu giá dầu Brent tăng lên 100 USD/thùng, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 0,6% đến 0,7%, qua đó tạo áp lực lên tiêu dùng và buộc các Ngân hàng Trung ương duy trì lập trường lãi suất chặt chẽ hơn.

Châu Á có nguy cơ chịu ảnh hưởng lớn nhất khi hơn 80% nguồn dầu đi qua Hormuz phục vụ khu vực, với Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc là các điểm đến chính.

Tác động lên Mỹ có thể hạn chế hơn do nước này đã gần như tự chủ về năng lượng, với chỉ khoảng 17% nhu cầu năng lượng năm 2024 đến từ nhập khẩu – mức thấp nhất trong bốn mươi năm. Tuy vậy, nếu gián đoạn tại Hormuz kéo dài khiến giá dầu duy trì ở mức cao, lạm phát Mỹ cuối cùng vẫn sẽ chịu ảnh hưởng. Theo một số nhà kinh tế học Mỹ, dầu ở mức 100 USD/thùng có thể đẩy lạm phát tiêu dùng của Mỹ lên trên 4%.

Hiện tại, thị trường vẫn kỳ vọng Fed sẽ có hai đợt giảm lãi suất trong năm nay, tổng cộng 50 điểm cơ bản, đưa lãi suất liên bang về vùng 3,00%–3,25% vào cuối năm 2026.

Tuy nhiên, ngay cả trước khi căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran bùng phát, kỳ vọng về thời điểm Fed bắt đầu cắt giảm lãi suất đã chậm lại do các số liệu kinh tế mới công bố cho thấy thị trường lao động vẫn vững và lạm phát chưa quay về mức mục tiêu 2%.

Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, CPI tháng 1 tăng 0,2% theo tháng và 2,4% so với cùng kỳ, mức thấp nhất kể từ 2021 nhưng vẫn cao hơn mục tiêu của Fed. Ở cấp độ chi phí sản xuất, PPI tháng 1 tăng 0,5% theo tháng và 2,9% so với cùng kỳ, còn PPI lõi tăng mạnh 0,8% theo tháng, cao gấp hơn hai lần kỳ vọng 0,3%. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang chuyển một phần chi phí cao hơn vào giá bán, qua đó duy trì sức ép lên lạm phát tiêu dùng

Với bức tranh lạm phát vẫn trên mục tiêu và thị trường lao động chưa suy yếu, Fed có khả năng duy trì lãi suất hiện tại lâu hơn. Nếu giá dầu tiếp tục đứng ở mức cao do xung đột tại Trung Đông, Fed có thể càng thận trọng hơn cho đến khi đánh giá rõ hơn tác động của giá năng lượng lên lạm phát và tiêu dùng Mỹ trong các tháng tới.

LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM CÓ THỂ TĂNG LÊN 4,5%

Việt Nam là một quốc gia nhập siêu dầu thô và xăng dầu, giá dầu thô tăng sẽ ảnh hưởng đến chi phí nhập khẩu và gia tăng áp lực lạm phát. Nhiên liệu tính riêng chiếm ~4% và nhóm giao thông tính chung chiếm 9,8% trong rổ tính chỉ số CPI của Việt Nam. Nếu giá dầu thô bình quân 2026 tăng lên mức 90-100 USD/thùng, VnDirect  ước tính lạm phát bình quân có thể tăng lên đến ~4,5%.

Dù vậy, Chính phủ có thể sẽ sử dụng nhiều biện pháp như quỹ bình ổn giá, giảm thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường để ổn định mặt bằng giá cả trong nước.

Fed hạ lãi suất chậm hơn kỳ vọng nếu lạm phát tăng cao trở lại, và vốn đầu nước ngoài gián tiếp rút khỏi các thị trường cận biên và mới nổi tăng trước các rủi ro địa chính trị toàn cầu có thể gây áp lực lên tình hình tỷ giá trong nước.

Dù vậy, ở kịch bản cơ sở, Fed vẫn đang trong chu trình nới lỏng tiền tệ, USD thế giới yếu đi tương đối so với các tài sản mang tính trú ẩn cao hơn như vàng, cùng với nguồn cung ngoại tệ từ giải ngân FDI ổn và thặng dư thương mại hàng hóa, là các yếu tố hỗ trợ tỷ giá trong nước.

Tác động đến xuất khẩu chủ yếu thông qua tác động gián tiếp do nhu cầu tiêu dùng suy yếu khi lạm phát tăng, nhưng có thể sẽ chưa phản ánh ngay trong ngắn hạn.

Tuy nhiên,  vẫn cần theo dõi chi phí nhập khẩu, và logistic gia tăng có thể phản ánh ngay trong cán cân thương mại tổng thể.

Xung đột Mỹ - Iran và Fed chậm hạ lãi suất khiến dư địa chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước ngày càng hạn chế trong bối cảnh rủi ro lạm phát, lãi suất, tỷ giá cùng gia tăng. Việc duy trì ổn định bộ ba này sẽ là thách thức lớn trong trường hợp eo biển Hormuz bị gián đoạn nhiều tháng, dù xác suất này là tương đối thấp trước áp lực can thiệp từ Mỹ.

Trong bối cảnh đó, chính sách tài khóa nên được đẩy nhanh, tăng tiền gửi kho bạc ra hệ thống ngân hàng để hỗ trợ thanh khoản, ổn định lãi suất. Đồng thời, Chính phủ nên có kịch bản chính sách nếu xung đột kéo dài và giá dầu tăng cao quá mức.