Châu Âu và Nhật Bản sẵn sàng hỗ trợ ổn định giá năng lượng và bảo vệ điểm nghẽn dầu mỏ

Trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu khí do xung đột leo thang ở Trung Đông, các cường quốc kinh tế châu Âu cùng Nhật Bản đã phát đi thông điệp mạnh mẽ: sẵn sàng phối hợp ổn định thị trường năng lượng, bảo vệ Eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược của năng lượng toàn cầu, đồng thời sử dụng các kho dự trữ chiến lược để giảm áp lực giá.

Các nước EU và Nhật Bản cam kết phối hợp tăng sản lượng dầu khí với các nước sản xuất, đồng thời hỗ trợ những quốc gia chịu tác động nặng nề nhất thông qua Liên Hợp Quốc và các tổ chức tài chính quốc tế. Động thái này diễn ra giữa lúc giá dầu Brent và khí đốt châu Âu biến động mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường chứng khoán và chi phí sản xuất của các nền kinh tế lớn.

CHUẨN BỊ ĐỂ BẢO VỆ ĐIỂM NGHẼN HORMUZ

Theo hãng tin Reuters, trong tuyên bố chung công bố ngày 19/3/2026, lãnh đạo Anh, Pháp, Đức, Italy, Hà Lan và Nhật Bản khẳng định: “Chúng tôi sẵn sàng đóng góp vào các nỗ lực thích hợp nhằm đảm bảo lưu thông an toàn qua Eo biển Hormuz”, đồng thời kêu gọi ngừng ngay các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng dân sự.

Eo biển Hormuz là tuyến huyết mạch của thương mại năng lượng toàn cầu, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Trong bối cảnh Iran và Israel liên tiếp thực hiện các đòn tấn công trả đũa vào các cơ sở năng lượng, nguy cơ gián đoạn tại khu vực này đang trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh năng lượng toàn cầu.

Các diễn biến thực địa cho thấy mức độ leo thang đáng kể, khi nhiều cơ sở năng lượng chiến lược tại vùng Vịnh bị tấn công, từ trung tâm LNG Ras Laffan của Qatar đến các cảng và nhà máy lọc dầu tại Saudi Arabia và Kuwait. Điều này làm gia tăng lo ngại rằng xung đột có thể lan rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng quốc tế.

Tổng thống Donald Trump cũng cho biết đang cân nhắc triển khai thêm lực lượng tới Trung Đông nhằm bảo đảm an toàn cho các tuyến vận tải dầu khí qua Hormuz.

Đáng chú ý, ông Trump cũng phát đi cảnh báo cứng rắn liên quan đến các cơ sở năng lượng chiến lược trong khu vực, nhấn mạnh rằng “Mỹ sẽ thổi bay toàn bộ mỏ khí South Pars với mức độ sức mạnh chưa từng có” nếu các cuộc tấn công tiếp tục leo thang nhằm vào hạ tầng năng lượng. Phát biểu này cho thấy mức độ răn đe gia tăng, đồng thời phản ánh nguy cơ xung đột có thể mở rộng sang các mục tiêu năng lượng quy mô lớn.

Bên cạnh đó, Washington cũng thúc đẩy các đồng minh tham gia nỗ lực chung nhằm duy trì tự do hàng hải, trong khi để ngỏ khả năng can thiệp mạnh hơn nếu các cơ sở năng lượng chiến lược tiếp tục bị tấn công.

Những tín hiệu này cho thấy nguy cơ “quốc tế hóa” xung đột ngày càng rõ nét, đồng thời đặt Eo biển Hormuz vào tâm điểm của cạnh tranh địa chính trị và an ninh năng lượng toàn cầu.

KHO DỰ TRỮ DẦU CHIẾN LƯỢC: NHẬT BẢN VÀ EU VÀO CUỘC

Để ổn định giá năng lượng, Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã điều phối các nước thành viên phối hợp xả dự trữ dầu chiến lược. Nhật Bản cho biết sẽ giải phóng khoảng 80 triệu thùng dầu từ kho dự trữ quốc gia - một trong những đợt xả lớn nhất từ trước đến nay - nhằm giảm áp lực tăng giá xăng dầu và LNG, theo các nguồn tin quốc tế.

Kho dự trữ chiến lược của Nhật Bản, bao gồm cả dự trữ bắt buộc của ngành công nghiệp, có thể chứa gần 80 tỷ lít dầu, đủ đáp ứng khoảng 208 ngày tiêu thụ nội địa. Trong khi đó, các nước EU duy trì dự trữ ít nhất 90 ngày tiêu thụ nội địa theo quy định, với các nước như Pháp, Đan Mạch, Phần Lan có kho dự trữ đáng kể, sẵn sàng phối hợp xả dự trữ khi cần thiết.

Việc phối hợp xả dự trữ dầu chiến lược dự kiến hỗ trợ thị trường, làm giảm áp lực tăng giá và giúp các nền kinh tế lớn tránh những cú sốc năng lượng. Theo dự báo của IEA, tổng cộng hơn 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ các nước thành viên có thể được huy động để ổn định thị trường.

BIẾN ĐỘNG GIÁ NĂNG LƯỢNG VÀ GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ TOÀN CẦU

Giá dầu Brent đã vọt lên trên 119 USD/thùng trong phiên 19/3, phản ánh lo ngại gián đoạn nguồn cung khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang. Trong khi đó, giá khí đốt tại châu Âu đã tăng hơn 60% kể từ khi xung đột Iran bùng phát, làm gia tăng áp lực chi phí năng lượng đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu.

Biến động năng lượng nhanh chóng lan sang thị trường tài chính. Chứng khoán châu Á và châu Âu đồng loạt giảm điểm, với Nikkei 225 mất 3,38%, Kospi giảm 2,73%, trong khi chỉ số STOXX 600 toàn châu Âu giảm 1,3%, phản ánh tâm lý lo ngại rủi ro gia tăng. Tuy nhiên, hợp đồng tương lai tại Mỹ cho thấy xu hướng hồi phục nhẹ, cho thấy thị trường vẫn kỳ vọng các biện pháp can thiệp chính sách có thể giúp ổn định tình hình.

Ở chiều cung, các cuộc tấn công từ Iran đã làm gián đoạn một loạt cơ sở năng lượng then chốt trong khu vực. UAE buộc phải đóng cửa cơ sở khí Habshan, trong khi Kuwait ghi nhận hỏa hoạn tại Mina al-Ahmadi - một trong những nhà máy lọc dầu lớn nhất nước này. Tại Saudi Arabia, lực lượng phòng không đã đánh chặn tên lửa nhằm vào Yanbu, cảng xuất khẩu dầu thô quan trọng trên Biển Đỏ - tuyến thay thế khi lưu thông qua Eo biển Hormuz bị hạn chế.

Đáng chú ý, rủi ro lớn nhất đối với thị trường vẫn nằm ở khả năng gián đoạn kéo dài tại Eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 1/5 sản lượng dầu và khí toàn cầu. Nếu tuyến vận tải này bị phong tỏa hoặc gián đoạn nghiêm trọng, chi phí vận tải năng lượng sẽ tăng mạnh, kéo theo hiệu ứng dây chuyền lên giá nhiên liệu, logistics và thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, các ngân hàng trung ương lớn như Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Anh (BoE) đã phải giữ nguyên lãi suất, đồng thời cảnh báo rủi ro lạm phát quay trở lại do giá năng lượng tăng. Điều này làm gia tăng áp lực lên chính sách tiền tệ, khi các nền kinh tế vừa phải kiểm soát lạm phát, vừa tránh làm suy yếu tăng trưởng.

Nhìn tổng thể, cú sốc năng lượng hiện nay không chỉ là vấn đề cung - cầu ngắn hạn mà còn đặt ra thách thức dài hạn đối với an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và ổn định kinh tế vĩ mô toàn cầu, đặc biệt với các nền kinh tế lớn như EU và Nhật Bản vốn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng.

Động thái chung của EU và Nhật Bản cho thấy nỗ lực tăng cường phối hợp đa phương nhằm giảm thiểu rủi ro từ các điểm nghẽn năng lượng chiến lược, đặc biệt là Eo biển Hormuz. Không chỉ dừng ở việc xả dự trữ dầu chiến lược, các nền kinh tế lớn còn thúc đẩy hợp tác với các quốc gia sản xuất để tăng sản lượng, đồng thời triển khai các biện pháp đảm bảo an ninh hàng hải và duy trì tự do lưu thông thương mại quốc tế.

Song song với đó, tại các cuộc họp ở Brussels, lãnh đạo EU đã thảo luận các giải pháp dài hạn nhằm tăng khả năng chống chịu trước cú sốc năng lượng, bao gồm tăng cường dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung và củng cố năng lực phòng không - chống máy bay không người lái để bảo vệ hạ tầng năng lượng trọng yếu. EU cũng xem xét mở rộng các sáng kiến an ninh hàng hải như chiến dịch hải quân Aspides tại Biển Đỏ, dù chưa đạt được đồng thuận về việc mở rộng phạm vi hoạt động.

Ngoài ra, các nước châu Âu và Nhật Bản cam kết hỗ trợ các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề thông qua Liên Hợp Quốc và các định chế tài chính quốc tế (IFIs), qua đó giảm thiểu tác động lan tỏa của khủng hoảng năng lượng đối với các nền kinh tế dễ tổn thương.

Về dài hạn, khủng hoảng hiện nay tiếp tục thúc đẩy EU đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng, với trọng tâm là phát triển nguồn năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch từ Trung Đông.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa nhấn mạnh rằng xung đột lần này “một lần nữa cho thấy cách duy nhất để đảm bảo một hệ thống năng lượng ổn định và đáng tin cậy là tăng cường sản xuất nội địa và đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng”.

Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, sự kết hợp giữa công cụ ngắn hạn (xả dự trữ, can thiệp thị trường) và chiến lược dài hạn (chuyển dịch năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường an ninh hạ tầng) đang trở thành trụ cột trong cách tiếp cận của châu Âu và Nhật Bản nhằm bảo vệ an ninh năng lượng và duy trì ổn định kinh tế toàn cầu.

Diễn biến tại Trung Đông vì vậy không chỉ là một cuộc khủng hoảng khu vực, mà đang trở thành phép thử đối với khả năng phối hợp chính sách và đảm bảo an ninh năng lượng của các nền kinh tế lớn trên toàn cầu.