Mỹ và Iran ngày 14/6 tuyên bố đã nhất trí về một thỏa thuận mở cửa trở lại eo biển Hormuz gia hạn lệnh ngừng bắn giữa hai bên...

Thỏa thuận này đã hoàn tất và theo dự kiến sẽ được ký kết vào ngày thứ Sáu tuần này.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố: “Tôi cho phép mở lại eo biển Hormuz hoàn toàn miễn phí và đồng thời dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran. Tàu bè của thế giới hãy khởi động! Hãy để dầu được lưu thông”.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cũng xác nhận rằng văn bản của bản ghi nhớ đã được hoàn tất và lễ ký kết chính thức sẽ diễn ra vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ. Ông cho biết thêm rằng "một kết thúc ngay lập tức và vĩnh viễn đối với chiến tranh và các hoạt động quân sự trên nhiều mặt trận, bao gồm cả Lebanon, sẽ được công bố bắt đầu từ tối nay".

Pakistan và Qatar, hai quốc gia đóng vai trò trung gian chính, đã xác nhận thỏa thuận này. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội X rằng các nhà trung gian sẽ tổ chức một loạt các cuộc họp trong tuần này để chuẩn bị cho các cuộc thảo luận kỹ thuật và lễ ký kết chính thức.

Ngay lập tức, giá dầu thô trên thị trường quốc tế giảm mạnh về vùng 80 USD/thùng. Lúc gần 6h30 sáng nay (15/6) theo giờ Việt Nam, giá dầu thô WTI giao sau tại New York giảm hơn 4,6%, còn dưới 81 USD/thùng. Giá dầu thô Brent giao sau tại London giảm gần 4,2%, còn dưới 84 USD/thùng.

Theo giới phân tích, nếu được thực hiện, thỏa thuận sẽ bắt đầu làm dịu cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu và đặt nền móng cho việc chấm dứt vĩnh viễn cuộc chiến kéo dài hơn 100 ngày. Bước tiến ngoại giao này diễn ra sau một tuần hoạt động khẩn trương của các nhà trung gian, trong bối cảnh các cuộc đụng độ đe dọa đẩy xung đột leo thang trước lại.

Thỏa thuận được công bố chỉ vài giờ sau khi ông Trump chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vì một cuộc tấn công của Israel vào Hezbollah - nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn - tại các vùng ngoại ô phía Nam thủ đô Beirut của Lebanon. Israel nói rằng cuộc tấn công này là hành động đáp trả sau khi Hezbollah phóng máy bay không người lái vào miền Bắc Israel.

Tổng thống Mỹ nói rằng cuộc tấn công của Israel, diễn ra vào ngày Chủ nhật, đe dọa làm trật bánh nỗ lực đạt thỏa thuận của ông. Ông nói cuộc tấn công "không nên xảy ra", đồng thời nhấn mạnh rằng mặc dù Israel có quyền tự vệ, nhưng cuộc tấn công mà họ đáp trả "rất nhỏ và vô nghĩa".

Sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến chống lại Iran vào ngày 28/2, xung đột nhanh chóng lan rộng khắp Trung Đông khi Iran đáp trả bằng cách bắn hàng loạt tên lửa và máy bay không người lái vào các đồng minh ở Vùng Vịnh của Washington. Cuộc xung đột đã đẩy giá dầu và khí đốt lên mức cao nhất trong nhiều năm và làm gián đoạn nghiêm trọng thương mại và du lịch trong khu vực.

Pakistan và Qatar đã dẫn đầu các nỗ lực hòa giải để kéo dài lệnh ngừng bắn ngày đạt được vào ngày 8/4 thêm 60 ngày, mở lại eo biển Hormuz và đạt được nhất trí cho khuôn khổ đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran. Cuộc tấn công của Israel vào Beirut diễn ra khi các nhà đàm phán Qatar đang ở Tehran trong ngày Chủ nhật để phối hợp với Mỹ thúc đẩy việc hoàn tất thỏa thuận này.

Tờ báo Financial Times cho biết theo các điều khoản của thỏa thuận, eo biển Hormuz - tuyến đường biển huyết mạch mà Tehran đã đóng cửa từ khi chiến tranh nổ ra - sẽ được mở lại dần dần khi lực lượng Iran dọn sạch mìn trong 30 ngày đầu tiên. Iran sẽ không thu phí đi qua eo biển Hormuz trong thời gian 60 ngày gia hạn ngừng bắn. Cùng với đó, Mỹ cũng sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Iran sẽ tái khẳng định rằng họ sẽ không mua hoặc phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran và Washington sẽ tổ chức các cuộc đàm phán về cách xử lý kho dự trữ uranium làm giàu của Iran theo một cơ chế đã thỏa thuận - một nguồn thạo tin tiết lộ với Financial Times.

Cam kết tối thiểu sẽ là tất cả uranium được pha loãng tại chỗ dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Iran có kho dự trữ hơn 9.000 kg uranium đã được làm giàu. Phần lớn trong số đó ở mức độ làm giàu thấp, nhưng có 440 kg được làm giàu ở cấp độ gần có thể chế tạo vũ khí hạt nhân. Từ trước tới nay, Tehran luôn khẳng định chương trình của mình là vì mục đích dân sự hòa bình.

Theo các nguồn thạo tin, bất kỳ sự giảm nhẹ trừng phạt nào đối với Iran, bao gồm cả việc giải phóng tài sản bị đóng băng ở nước ngoài, sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn và phụ thuộc vào tiến trình của các cuộc đàm phán hạt nhân - theo dự kiến sẽ bắt đầu sau khi bản ghi nhớ được ký kết.

Tuy nhiên, Mỹ sẽ cấp cho Iran một giấy phép bán dầu trong thời gian gia hạn lệnh ngừng bắn 60 ngày - một nguồn tin nói với Financial Times.

Việc mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường mà khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí đốt của thế giới thường đi qua, là một trong những ưu tiên của ông Trump. Việc đóng cửa eo biển này đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ và đẩy giá nhiên liệu của Mỹ lên cao trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Xung đột Israel-Hezbollah đã trở thành một yếu tố phức tạp cho nỗ lực ngoại giao nhằm đạt được thỏa thuận Mỹ-Iran. Tehran đòi việc chấm dứt xung đột này phải là một phần của thỏa thuận, trong khi ông Netanyahu đã phản đối. Thỏa thuận vừa đạt được bao gồm lời kêu gọi chấm dứt tất cả các hành động thù địch trong khu vực, bao gồm cả cuộc chiến Israel-Hezbollah.