Ngày 10/6/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du
lịch đã chính thức công nhận Tri thức dân gian nuôi và chế biến gà Đông Tảo là
di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là bước tiến quan trọng khẳng định giá
trị văn hóa độc đáo gắn liền với giống gà này.
Bên cạnh giá
trị văn hóa, gà Đông Tảo còn được biết đến là một đặc sản nổi tiếng của tỉnh
Hưng Yên, thường được chọn làm quà biếu vào các dịp lễ, Tết. Những con gà có
tướng đẹp có thể được trả giá tới vài chục triệu đồng.
Anh Nguyễn Văn Quân - người có gần 30 năm
gắn bó với nghề nuôi gà Đông Tảo, xem giống gà này như “đứa con tinh thần”. Anh
cho biết điểm đặc biệt nhất của chúng chính là đôi chân to với lớp vảy dày,
cùng cân nặng và chất lượng thịt thơm ngon, da giòn, hương vị đậm đà mà không
giống bất kỳ giống gà nào khác.
Thị trường
từng ghi nhận mức giá 4-5 triệu đồng cho mỗi con gà Đông Tảo chân to trong giai
đoạn 2018-2020, thời điểm giống thuần còn khan hiếm.
Hiện nay, giá đã ổn định
hơn, dao động 2-3 triệu đồng mỗi con, song sức tiêu thụ vẫn duy trì tốt. Vào
dịp Tết, nhu cầu tiêu thụ gà Đông Tảo tăng đột biến, giúp doanh số của nhiều hộ chăn nuôi cao gấp
3-4 lần so với ngày thường.
Sự phát triển mạnh của nghề nuôi cũng góp
phần đưa những tri thức dân gian truyền thống vào quy trình chăn nuôi bài bản,
có tiêu chuẩn rõ ràng.
Gà Ðông Tảo thuộc giống gà to con, dáng hình bệ vệ, với thân hình to, da đỏ, cặp chân vững chãi. Gà cũng có cặp chân xù xì, cặp chân gà trống to và bao quanh chân ở phía trước là một lớp vảy da sắp xếp không theo hàng, phần còn lại da sùi giống bề mặt trái dâu, bốn ngón chân xòe ra, chia ngón rõ nét, bàn chân dày, cân đối nên gà bước đi vững chắc.
Gà mái Ðông Tảo cũng có mào tựa con trống nhưng chỉ to bằng 1/3 so với mào gà trống. Các vị trí da không có lông trên mình gà (cả trống và mái) đều có màu đỏ.
Theo những người nuôi gà ở xã Ðông Tảo, chuyện xưa truyền lại, mỗi dịp tết đến, xuân về, các làng nuôi gà ở Hưng Yên sẽ lựa chọn những con gà đẹp nhất, to nhất, ngon nhất để dâng lên các vua chúa của Việt Nam. Gà Ðông Tảo đôi chân to được ví như biểu tượng của sự mạnh mẽ, bề thế, thể hiện uy quyền - điều mà vua chúa thời phong kiến luôn tìm kiếm trong các vật phẩm tiến cống, thịt mềm, ngọt tự nhiên, thơm và giàu dinh dưỡng không chỉ được dâng lên vua chúa mà còn trở thành món ăn được săn đón bởi các gia đình giàu có và quý tộc thời bấy giờ. Việc dâng gà Ðông Tảo lên vua chúa thể hiện sự kính trọng, lòng thành kính và mong muốn mang lại may mắn, bình an cho triều đình và quốc gia.
Năm 2022, gà Đông Tảo được công nhận là sản phẩm OCOP 4
sao, tạo cơ sở để trở thành một trong những di sản nông nghiệp đặc trưng của cả
nước.
Người dân Đông
Tảo đã chuyển sang chăn nuôi theo hướng hữu cơ, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên
như cám gạo, bã đậu tương, rau xanh để nuôi gà, giúp tăng sức đề kháng và giảm
thiểu bệnh tật.
Các hộ nuôi gà cũng áp dụng các công nghệ mới trong chăn nuôi
và chế biến, như chuồng lạnh, cảm biến nhiệt và thụ tinh nhân tạo, nhằm nâng
cao chất lượng sản phẩm.
Để mở rộng thị trường,
chính quyền địa phương khuyến khích các hộ chăn nuôi áp dụng chuyển đổi số, từ
việc số hóa quy trình sản xuất đến quảng bá sản phẩm qua các nền tảng trực tuyến
như mạng xã hội và sàn thương mại điện tử...
Các hoạt động này không chỉ giúp
tăng cường hình ảnh của gà Đông Tảo mà còn giúp sản phẩm dễ dàng tiếp cận hơn với
khách hàng trong và ngoài nước.
Tại Đông Tảo đã có mô
hình liên kết giúp người nuôi yên tâm mở rộng sản xuất. Các hộ
chia nhau từng khâu: nơi chuyên cung cấp giống, nơi nuôi gà thương phẩm, nơi
phát triển sản phẩm chế biến. Sự phối hợp này vừa giảm áp lực theo mùa vụ, vừa
làm phong phú nhóm sản phẩm mang thương hiệu Đông Tảo.
Giá trị du lịch của thương hiệu gà Đông
Tảo cũng đang được khai thác tốt. Hàng năm Lễ hội thi gà Đông Tảo
được tổ chức vào tháng Giêng hoặc tháng Hai âm lịch, thu hút khoảng 10.000
lượt khách. Du khách được chiêm ngưỡng những con gà “chân voi” đẹp nhất, tham
quan các trang trại, tìm hiểu kỹ thuật nuôi và thưởng thức đặc sản ngay tại
chỗ.
Thách thức hiện nay của người chăn nuôi là
đáp ứng nhu cầu tiêu thụ ngày càng lớn tại các đô thị như Hà Nội, Hải Phòng, mà
không đánh mất những đặc điểm quý hiếm đã làm nên thương hiệu gà Đông Tảo.
Sự
liên kết giữa chính quyền địa phương, hợp tác xã và các hộ nuôi lâu năm được
xem là hướng đi bền vững để vừa phát triển kinh tế, vừa bảo vệ giá trị giống.
Năm 2015, huyện Khoái Châu phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ triển khai thành công Dự án "Xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể Gà Đông Tảo", góp phần khuyến khích các hộ chăn nuôi mạnh dạn đầu tư trang bị máy móc, áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao chất lượng của sản phẩm. Từ đó, nâng cao giá trị, danh tiếng của sản phẩm trên thị trường, chống các hành vi xâm phạm bản quyền, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, thúc đẩy phát triển, nâng cao giá trị các sản phẩm hàng hóa, đặc biệt là sản phẩm đặc thù của địa phương.
Với sự hỗ trợ tư vấn của ngành chuyên môn, HTX chăn nuôi và kinh doanh gà Đông Tảo, xã Đông Tảo, đã triển khai chuỗi sản xuất cung ứng gà khép kín nhằm bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Sản phẩm gà Đông Tảo của HTX được đánh giá cao khi bảo đảm các yêu cầu khắt khe như chân to, màu lông sẫm, da đỏ… thịt sau chế biến không bị bở mà săn chắc, thơm ngon, được người tiêu dùng ưa chuộng.