Kiểm soát ô nhiễm không khí: Triển khai đồng bộ giải pháp cấp bách và lâu dài

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ chiều 8/1/2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đã cung cấp thông tin chi tiết về thực trạng ô nhiễm không khí hiện nay và các nhóm giải pháp cấp bách, lâu dài đang được triển khai nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm, đặc biệt là ô nhiễm bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ DIỄN BIẾN PHỨC TẠP

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, trong năm 2025, ô nhiễm bụi mịn PM2.5 tiếp tục là vấn đề môi trường trọng tâm cần tập trung giải quyết. Trong 9 tháng năm 2025, chất lượng không khí tại nhiều địa phương, đặc biệt là khu vực miền Bắc cơ bản được duy trì ở mức trung bình đến tốt. Tuy nhiên, từ tháng 10 đến tháng 12, ô nhiễm gia tăng mạnh theo quy luật mùa vụ.

“Đỉnh điểm là ngày 12/12/2025, chỉ số chất lượng không khí (AQI) trung bình ngày tại Hà Nội lên tới 264, mức rất xấu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Phân tích nguyên nhân, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết về khách quan, hình thái thời tiết vào cuối tháng 11, đầu tháng 12/2025 bất lợi hơn trung bình nhiều năm, với hiện tượng sương mù dày, nghịch nhiệt kéo dài, làm hạn chế khả năng khuếch tán chất ô nhiễm.

"Một điểm đáng lưu ý là quy luật ô nhiễm trong ngày đã có sự thay đổi. Trước đây, ô nhiễm thường tập trung vào ban đêm và sáng sớm - thời điểm hiện tượng nghịch nhiệt diễn ra mạnh. Tuy nhiên, thời gian gần đây, ô nhiễm còn gia tăng rõ rệt trong các khung giờ cao điểm từ 9-11 giờ và 15-17 giờ, gắn với hoạt động giao thông và sản xuất tăng cao", Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh.

Về chủ quan, nguồn phát thải từ giao thông tăng mạnh vào dịp cuối năm; nhiều công trình xây dựng, mở rộng đường, lát vỉa hè chưa thực hiện đầy đủ biện pháp che chắn, phun ẩm; tình trạng đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp tự phát; cùng với nguồn thải từ các làng nghề và hoạt động công nghiệp tiếp tục là những tác nhân chính làm gia tăng ô nhiễm.

TRIỂN KHAI QUYẾT LIỆT CÁC GIẢI PHÁP CẤP BÁCH

Trước tình hình đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã và đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương triển khai nhiều biện pháp cấp bách nhằm kiểm soát ô nhiễm không khí.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, từ tháng 9/2025, Cục Môi trường đã thiết lập cơ chế giám sát và báo cáo tiến độ kiểm soát ô nhiễm không khí hằng tuần. Theo đó, trước 11 giờ sáng thứ Sáu mỗi tuần, Bộ tổng hợp số liệu từ các địa phương, đánh giá tình hình và báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Đến nay đã hoàn thành 10 báo cáo tuần.

Song song với đó, mạng lưới quan trắc được tăng cường thông qua việc lắp đặt các thiết bị cảm biến đo nhanh tại Hà Nội và các tỉnh lân cận; cung cấp thông tin dự báo, cảnh báo sớm trước 2-3 ngày trên các phương tiện truyền thông để người dân chủ động phòng ngừa. Bộ cũng sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) để giám sát các hoạt động đốt mở, đốt rơm rạ.

Đặc biệt, trong đợt cao điểm cuối tháng 11/2025, khi dự báo xuất hiện nghịch nhiệt và nguy cơ ô nhiễm gia tăng, Bộ đã ban hành hỏa tốc hai công văn yêu cầu các địa phương kích hoạt ngay các biện pháp khẩn cấp như tăng cường rửa đường, kiểm soát 100% công trình xây dựng, nghiêm cấm đốt mở; đồng thời rà soát hoạt động sản xuất, khuyến khích cắt giảm công suất trong những ngày chất lượng không khí ở mức xấu.

Về lâu dài, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng kế hoạch triển khai Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng không khí giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo tinh thần “6 rõ”, cụ thể hóa 9 nhóm giải pháp đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Bộ cũng đang hoàn thiện dự thảo lộ trình và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông. Song song với đó là đầu tư đồng bộ hạ tầng quan trắc theo Quy hoạch quốc gia; đẩy mạnh hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác quản lý chất lượng môi trường; tổ chức kiểm kê khí thải một cách bài bản đối với nguồn điểm, nguồn điện và nguồn di động; xây dựng bộ hệ số phát thải và cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn thải khí làm nền tảng khoa học cho việc điều hành chính sách.

Ở cấp địa phương và cộng đồng, Bộ tiếp tục hỗ trợ Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh thí điểm “vùng phát thải thấp” (LEZ), thúc đẩy chuyển đổi phương tiện giao thông xanh như xe buýt điện, xe máy điện; đồng thời tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức xã hội, huy động sự tham gia của doanh nghiệp và người dân trong cải thiện chất lượng không khí.

Cùng với đó là mở rộng hợp tác quốc tế với các đối tác như UNDP, Ngân hàng Thế giới nhằm tiếp nhận công nghệ kiểm soát ô nhiễm, đào tạo nhân lực và xây dựng hệ thống dự báo, cảnh báo sớm.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh: kiểm soát ô nhiễm không khí là bài toán khó, phức tạp, không thể giải quyết trong ngày một ngày hai. Điều quan trọng là phải kiên trì, đồng bộ, có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân.