Đề xuất cơ chế phối hợp để bảo vệ môi trường Thủ đô và Vùng Thủ đô

Tại hồ sơ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ Tư pháp cho rằng pháp luật hiện hành chưa có quy định về việc phối hợp bảo vệ môi trường Vùng Thủ đô.

Trong khi đó, thực tiễn công tác quản lý cho thấy, ô nhiễm không khí, nguồn nước mang tính chất liên vùng, việc kiểm soát các nguồn thải phân tán, quản lý khí thải phương tiện giao thông, điều phối hành động giữa các địa phương trong vùng... còn nhiều bất cập, thiếu một “nhạc trưởng” đủ thẩm quyền để điều phối chung.

Theo Bộ Tư pháp, kinh nghiệm thành công từ các quốc gia trên thế giới đã chứng minh vai trò quyết định của một cơ quan điều phối liên vùng.

Đơn cử như tại Bắc Kinh (Trung Quốc), việc giảm đáng kể ô nhiễm không khí (giảm 35,6% nồng độ PM2.5 giai đoạn 2013-2018) bắt nguồn từ sự chỉ đạo của lãnh đạo cấp cao nhất và việc thiết lập một cơ chế quy trách nhiệm nghiêm ngặt. Yếu tố then chốt là cơ chế phối hợp liên vùng chặt chẽ giữa Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc, đảm bảo các chính sách được thực thi đồng bộ, đặc biệt trong các đợt ô nhiễm nặng.

“Việc thành lập cơ quan điều phối liên vùng sẽ giải quyết được “điểm nghẽn” về phối hợp, đảm bảo các quyết sách được thực thi nhanh chóng, nhất quán trong các địa phương trong vùng Thủ đô, tránh tình trạng chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Để vận hành cơ chế này thật hiệu quả thì Hà Nội nên là “nhạc trưởng” để điều phối chung”, báo cáo nêu rõ.

Do đó, Bộ Tư pháp đề xuất tại khoản 3 Điều 17 quy định “việc phối hợp bảo vệ môi trường Vùng Thủ đô đối với các vấn đề có tác động liên tỉnh, liên vùng, bao gồm quản lý và cải thiện chất lượng không khí theo vùng không khí chịu tác động; quản lý nước thải theo lưu vực sông và hệ thống thoát nước; quản lý chất thải rắn theo chuỗi phát sinh - thu gom - vận chuyển - xử lý.

Thành phố Hà Nội giữ vai trò điều phối trong cơ chế phối hợp Vùng Thủ đô về môi trường, trên cơ sở bảo đảm hài hòa lợi ích, chia sẻ trách nhiệm và tuân thủ pháp luật”.

Theo dự thảo, cơ chế phối hợp Vùng Thủ đô trong quản lý môi trường bao gồm các nội dung chủ yếu như "chia sẻ, kết nối và sử dụng chung dữ liệu môi trường, nguồn thải và phát thải; thiết lập hệ thống quan trắc, giám sát ô nhiễm môi trường liên vùng; xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch môi trường vùng, phù hợp với từng thành phần môi trường;

Phối hợp kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm môi trường, đối với các nguồn phát thải có ảnh hưởng liên vùng; huy động, phân bổ và sử dụng chung nguồn lực cho các nhiệm vụ môi trường liên vùng".

Trường hợp ô nhiễm môi trường có diễn biến nghiêm trọng hoặc lan rộng trên phạm vi vùng, các địa phương trong Vùng Thủ đô có trách nhiệm phối hợp thực hiện các biện pháp ứng phó theo kế hoạch và kịch bản chung, do cơ quan có thẩm quyền thống nhất ban hành.

Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp cũng cho rằng Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 chưa có quy định về thành lập trung tâm điều phối môi trường vùng. Vấn đề ô nhiễm môi trường liên vùng không thể chỉ xử lý trong nội bộ một tỉnh mà cần có sự điều phối chung, hành động chung và kho dữ liệu dùng chung.

Từ đó, Bộ Tư pháp đề xuất thành lập Trung tâm Điều phối môi trường vùng Thủ đô để xây dựng chiến lược môi trường cho vùng Thủ đô; điều phối liên tỉnh trong giám sát, cảnh báo, dữ liệu môi trường và xử lý ô nhiễm môi trường trên địa bàn Thủ đô và vùng Thủ đô.

Trên cơ sở thống nhất của thành phố Hà Nội và các tỉnh trong vùng Thủ đô, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, các tỉnh trong vùng Thủ đô quy định thống nhất biện pháp bảo vệ môi trường nghiêm ngặt hơn so với quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với tiêu chí, điều kiện xác định cơ sở sản xuất công nghiệp, dự án đầu tư phải áp dụng biện pháp quan trắc tự động; mức phí áp dụng với khí thải công nghiệp, nước thải công nghiệp;

Lộ trình áp dụng quy chuẩn nước thải, khí thải, chất thải của vùng Thủ đô; cơ chế kiểm tra, giám sát chung của cơ quan quản lý nhà nước về môi trường; áp dụng mức tiền phạt trong lĩnh vực môi trường theo quy định khoản 3 tại Điều 14 của Luật này.