Nhiều tuyến cao tốc tại đồng bằng sông Cửu Long đang bước vào giai đoạn cần tăng tốc để hoàn thành theo đúng kế hoạch; nhu cầu về cát, đá lên tới hàng triệu m3 nhưng vẫn chưa xác định được nguồn cung...

Nguồn vật liệu xây dựng, nhất là cát và đá, tiếp tục là một trong những khó khăn lớn ảnh hưởng đến tiến độ các dự án cao tốc tại đồng bằng sông Cửu Long. Tại cuộc làm việc mới đây về các dự án giao thông trọng điểm của vùng, Phó Thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát, nâng công suất, mở thêm mỏ, điều chuyển vật liệu và nghiên cứu phương án nhập khẩu khi nguồn cung trong nước không đáp ứng.

NHU CẦU HÀNG TRIỆU M³ CÁT, ĐÁ NHƯNG CHƯA CÓ NGUỒN CUNG

Theo báo cáo tại cuộc làm việc, cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng có tổng nhu cầu khoảng 27,2 triệu m³ cát đắp cho 4 dự án thành phần. Đến nay, khoảng 21,9 triệu m³ đã được đưa về công trường, còn thiếu khoảng 5,3 triệu m³. Riêng dự án thành phần 4 còn khoảng 770.000 m³ chưa xác định được nguồn cung.

Với đá xây dựng, tổng nhu cầu của các dự án thành phần 2, 3 và 4 khoảng 4,2 triệu m3. An Giang đã cam kết cung cấp khoảng 1,15 triệu m³ từ mỏ Antraco, trong đó khoảng 990.000 m³ đã được đưa về công trường. Phần còn lại khoảng 2,94 triệu m³ chưa xác định được nguồn. Cao tốc Cần Thơ - Cà Mau cũng còn thiếu khoảng 350.000 m³ đá.

Tình trạng thiếu vật liệu xây dựng diễn ra trong bối cảnh nhiều dự án đang phải tăng tốc hoàn thành. Cao tốc Cần Thơ - Cà Mau dài 110,85 km đã đạt 94,5% giá trị thực hiện; hai đoạn Cần Thơ - Hậu Giang và Hậu Giang - Cà Mau đã đưa vào khai thác, trong khi các nút giao, tuyến kết nối, đường gom và một số hạng mục phục vụ khai thác tiếp tục được hoàn thiện trong năm 2026. Tuyến này hiện gặp khó khăn chủ yếu về nguồn đá.

Đối với cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng dài 188,2 km, mục tiêu là cơ bản hoàn thành trong năm 2026 và đưa toàn tuyến vào khai thác đồng bộ năm 2027. Tuy nhiên, tiến độ giữa các dự án thành phần đang có sự khác nhau. Dự án thành phần 2 và 4 được xác định đang chậm do khó khăn về vật liệu.

Không chỉ các dự án đang thi công gặp áp lực về nguồn cung. Báo cáo của Bộ Xây dựng hồi tháng 7/2026 cho thấy trong năm 2026, các dự án tại đồng bằng sông Cửu Long còn thiếu và chưa xác định được nguồn cung cho hơn 6 triệu m³ đá xây dựng, khoảng 1,8 triệu m³ cát xây dựng dùng cho bê tông, gần 30 triệu m³ cát san lấp và hơn 3 triệu m³ đất đắp. Giai đoạn 2027 - 2030, lượng đá còn thiếu và chưa xác định được nguồn được dự báo gần 36 triệu m³, trong khi cát xây dựng thiếu gần 4 triệu m³.

ĐIỀU PHỐI LẠI NGUỒN CUNG, THÊM PHƯƠNG ÁN THAY THẾ

Trước áp lực này, bài toán hiện nay không chỉ nằm ở việc tìm thêm mỏ mà còn ở khả năng điều phối vật liệu giữa các địa phương. Theo Bộ Xây dựng, các địa phương đã cấp phép khai thác tổng trữ lượng khoảng 67 triệu m³ cát, gồm: An Giang hơn 30 triệu m³, TP. Cần Thơ khoảng 10 triệu m³, Đồng Tháp cũ gần 19 triệu m³ và Vĩnh Long khoảng 8 triệu m³. Tuy nhiên, công suất khai thác chưa đáp ứng tiến độ các dự án.

Các địa phương cho biết đang tập trung triển khai dự án, cơ bản hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng và phối hợp tháo gỡ khó khăn về vật liệu. TP. Cần Thơ và tỉnh Cà Mau đang phối hợp với tỉnh An Giang cùng một số địa phương khác để hỗ trợ, điều chuyển nguồn vật liệu. TP. Cần Thơ cũng rà soát nguồn cát phục vụ dự án, trong đó nghiên cứu khai thác cát biển.

Tỉnh An Giang đang chỉ đạo tăng công suất các mỏ, tháo gỡ thủ tục để bổ sung nguồn đá cho các công trình trọng điểm. Tuy nhiên, việc cung ứng vẫn gặp khó khăn về năng lực khai thác và vận chuyển; một số mỏ hạn chế về hạ tầng đường thủy, trong khi vận chuyển bằng đường bộ qua khu dân cư có thể ảnh hưởng đến giao thông, môi trường và hạ tầng. 

Trước tình hình này, Phó Thủ tướng thường trực yêu cầu TP. Cần Thơ khẩn trương giải quyết việc tiếp nhận, tập kết số đá đã khai thác, không để xảy ra tình trạng vật liệu đã có nhưng chưa được đưa vào sử dụng trong khi dự án khác vẫn thiếu.

Cùng với việc điều phối nguồn đá, các giải pháp thay thế nguồn cát sông cũng đang được thúc đẩy. Bộ Xây dựng cho biết TP. Cần Thơ đã cấp phép các mỏ cát biển để cung ứng cho một số dự án cao tốc. Tuy nhiên, cát biển hiện có chi phí cao hơn cát sông do điều kiện khai thác, phương tiện, vận chuyển và yêu cầu xử lý sau khai thác...

Một hướng khác được đề xuất là sử dụng nguồn cát thương mại từ Campuchia. Bộ Xây dựng cho biết nguồn cát của Campuchia được đánh giá có khả năng cung cấp cho nhu cầu của các tỉnh phía Nam, song giá thành cao hơn vật liệu cát trong nước. Trong trường hợp nguồn cung trong nước không đáp ứng, các địa phương liên quan được yêu cầu nghiên cứu phương án nhập khẩu cát, đá từ Campuchia; đồng thời nghiên cứu cơ chế, chính sách phù hợp nếu phát sinh chi phí.

Về lâu dài, Bộ Xây dựng đề xuất các địa phương có mỏ tiếp tục rà soát trữ lượng, chất lượng và nâng công suất các mỏ đang hoạt động; các địa phương có nhu cầu chủ động phối hợp để hình thành chuỗi cung ứng vật liệu ổn định. Bộ cũng kiến nghị giao cơ quan đầu mối theo dõi, điều phối nguồn vật liệu giữa các địa phương, đồng thời nghiên cứu sử dụng cát biển và các giải pháp kỹ thuật khác để giảm áp lực lên nguồn cát sông.

Yêu cầu được đặt ra không chỉ là bảo đảm đủ vật liệu cho từng dự án mà còn phải điều phối theo tiến độ chung của cả vùng. Các địa phương chịu trách nhiệm chủ động làm việc trực tiếp, nắm sát việc điều phối nguồn cung, không chỉ gửi văn bản và chờ giải quyết, không để thiếu vật liệu làm chậm các công trình cấp bách.