EU chuẩn bị gia nhập liên minh chip AI do Mỹ dẫn dắt

Liên minh châu Âu (EU) đang tiến gần tới quyết định gia nhập Pax Silica - sáng kiến do Mỹ khởi xướng nhằm điều phối chuỗi cung ứng chip trí tuệ nhân tạo (AI), khoáng sản chiến lược và các công nghệ tiên tiến giữa các quốc gia đồng minh. Nếu được thông qua chính thức trong những ngày tới, đây sẽ là một trong những bước đi quan trọng nhất của Brussels trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu đang ngày càng gay gắt giữa phương Tây và Trung Quốc.

Theo Euronews, các đại sứ EU dự kiến sẽ bật đèn xanh cho việc tham gia Pax Silica trong tuần này, mở đường cho quá trình phê chuẩn ở cấp bộ trưởng sau đó.

NỖ LỰC XÂY DỰNG MẶT TRẬN CÔNG NGHỆ THỐNG NHẤT

Pax Silica được Washington khởi động từ cuối năm 2025 với mục tiêu xây dựng một cơ chế phối hợp giữa các quốc gia có cùng quan điểm nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng đối với các công nghệ then chốt của tương lai, đặc biệt là chip AI.

Trong bối cảnh AI trở thành lĩnh vực cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, chất bán dẫn đang được xem như “dầu mỏ của thời đại số”. Những con chip tiên tiến nhất hiện là nền tảng cho các hệ thống AI tạo sinh, điện toán hiệu năng cao, quốc phòng, an ninh mạng và nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao khác.

Thông qua Pax Silica, Mỹ muốn thiết lập cơ chế phối hợp về kiểm soát xuất khẩu, đầu tư công nghệ, bảo đảm nguồn cung khoáng sản quan trọng và thúc đẩy hợp tác sản xuất chip giữa các đồng minh.

Trước EU, nhiều đối tác chiến lược của Mỹ đã tham gia sáng kiến này, bao gồm Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và Ấn Độ. Trong nội bộ EU, Hy Lạp, Phần Lan và Thụy Điển cũng đã gia nhập với tư cách quốc gia riêng lẻ.

Giới quan sát nhận định việc Brussels tham gia với tư cách một khối sẽ giúp Mỹ củng cố đáng kể mặt trận công nghệ chung của các nền dân chủ công nghiệp phát triển trong cuộc cạnh tranh dài hạn với Trung Quốc.

CHIP AI TRỞ THÀNH “CHIẾN TRƯỜNG” MỚI

Những năm gần đây, Mỹ liên tục siết chặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip và công nghệ sản xuất chip tiên tiến sang Trung Quốc với lý do bảo vệ an ninh quốc gia.

Washington đặc biệt quan ngại khả năng các công nghệ AI tiên tiến có thể được sử dụng trong các lĩnh vực quân sự, giám sát và phát triển năng lực chiến lược của Bắc Kinh.

Trong chuỗi giá trị toàn cầu của ngành bán dẫn, Mỹ hiện đang giữ vai trò thống trị ở khâu thiết kế chip AI. Các tập đoàn như Nvidia gần như kiểm soát thị trường bộ xử lý AI cao cấp được sử dụng trong các trung tâm dữ liệu và hệ thống AI thế hệ mới.

Trong khi đó, châu Âu lại nắm giữ một mắt xích không thể thay thế trong ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu. Công ty Hà Lan ASML hiện là nhà sản xuất gần như độc quyền các hệ thống quang khắc cực tím bước sóng cực ngắn (EUV) - loại thiết bị được xem là "trái tim" của quá trình sản xuất các thế hệ chip tiên tiến nhất trên thế giới.

Chính vị thế đặc biệt này khiến EU trở thành đối tác không thể thiếu trong mọi nỗ lực kiểm soát chuỗi cung ứng chip toàn cầu.

BRUSSELS MUỐN HỢP TÁC NHƯNG VẪN GIỮ TỰ CHỦ

Mặc dù có xu hướng ủng hộ hợp tác với Mỹ, nhiều quốc gia châu Âu vẫn bày tỏ lo ngại về nguy cơ đánh mất quyền tự chủ chiến lược.

Pháp là quốc gia phản đối mạnh mẽ nhất trong quá trình thảo luận nội bộ của EU. Paris cho rằng châu Âu cần xây dựng năng lực công nghệ độc lập thay vì ngày càng phụ thuộc vào hệ sinh thái công nghệ của Mỹ. Một số quan chức Pháp thậm chí mô tả Pax Silica là nỗ lực nhằm đưa châu Âu vào quỹ đạo công nghệ do Washington dẫn dắt, từ đó làm suy yếu mục tiêu “chủ quyền công nghệ châu Âu” mà EU theo đuổi trong nhiều năm qua.

Bên cạnh Pháp, một số quốc gia thành viên khác cũng yêu cầu làm rõ cơ chế vận hành của sáng kiến, mối quan hệ giữa Pax Silica với G7, cũng như những tác động có thể phát sinh đối với các công cụ quản lý hiện hành của EU như kiểm soát xuất khẩu hay cơ chế rà soát đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, Đức, Italy và Hà Lan lại có quan điểm khác. Các nước này cho rằng trong bối cảnh Mỹ đang giữ vai trò trung tâm trong hệ sinh thái AI toàn cầu, việc EU đứng ngoài sẽ khiến khối đánh mất cơ hội tham gia định hình các quy tắc công nghệ tương lai. Đồng thời, việc tham gia với tư cách một khối thống nhất cũng giúp Brussels có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong đối thoại với Washington.

Để giảm bớt những lo ngại từ các nước thành viên, Ủy ban châu Âu đã tiến hành tham vấn trực tiếp với Bộ Ngoại giao Mỹ. Kết quả cho thấy Tuyên bố Pax Silica không mang tính ràng buộc pháp lý mà chỉ là một cam kết chính trị về hợp tác. Điều này đồng nghĩa với việc EU vẫn duy trì toàn quyền quyết định đối với các chính sách nội bộ liên quan đến xuất khẩu công nghệ, đầu tư nước ngoài và quản lý thị trường số.

Cùng thời điểm xem xét gia nhập Pax Silica, Brussels cũng đang chuẩn bị công bố một gói biện pháp mới nhằm tăng cường năng lực công nghệ của châu Âu.

Các biện pháp này bao gồm thúc đẩy nhu cầu đối với chip sản xuất tại châu Âu, hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp bán dẫn nội khối và yêu cầu các ứng dụng điện toán đám mây nhạy cảm của khu vực công phải được lưu trữ trong lãnh thổ EU.

Động thái này cho thấy Brussels đang theo đuổi chiến lược “hai hướng”: vừa tăng cường hợp tác với các đồng minh phương Tây trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, vừa nỗ lực xây dựng năng lực tự chủ để giảm sự phụ thuộc vào cả Mỹ lẫn Trung Quốc.

Theo giới phân tích, nếu được phê chuẩn chính thức, việc gia nhập Pax Silica sẽ đánh dấu sự hội tụ ngày càng rõ nét giữa EU và Mỹ trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu. Đồng thời, đây cũng là tín hiệu cho thấy ngành bán dẫn và AI đang trở thành một trong những mặt trận địa chính trị quan trọng nhất của thế kỷ 21, nơi các quyết định về công nghệ ngày càng gắn chặt với các tính toán chiến lược và an ninh quốc gia.