Chế độ đãi ngộ nhân tài khoa học “chưa từng có tiền lệ”

Ngày 1/6, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Họp báo thường kỳ tháng 5 dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương. 

Tại họp báo, đại diện Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết hiện nay đã có 10 luật, 12 nghị định và 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ liên quan đến cơ chế, chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài. 

Vị này đánh giá hành lang pháp lý hiện hành đang tạo ra môi trường thuận lợi, thông thoáng, với các điều kiện hấp dẫn các nhà khoa học trẻ tham gia thực hiện các nhiệm vụ khoa học công nghệ, chuyển đổi số cũng như làm việc  trong cơ quan nhà nước.

Một số văn bản quy định quan trọng về chính sách đối với nhân tài khoa học công nghệ, nhà khoa học trẻ tài năng và kỹ sư trẻ tài năng có thể kể đến như Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Nghị định số 179 về thu hút, trọng dụng nhân tài; Nghị định số 263 hướng dẫn thi hành Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Nghị định số 249 cũng đưa ra các cơ chế thu hút chuyên gia, nhà khoa học là người nước ngoài hoặc người Việt Nam ở nước ngoài tham gia hoạt động khoa học công nghệ tại Việt Nam.

Phần lớn các văn bản trên đều được ban hành trong năm 2025, trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và rà soát những bất cập tồn tại trong thời gian qua. Nhờ đó, nhiều vướng mắc liên quan đến cơ chế phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ đã được tháo gỡ một cách căn bản.

Cụ thể, về lương thưởng, đối với các nhà khoa học tham gia thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ, cơ quan chủ trì có thể ký hợp đồng với mức lương không giới hạn. Trong trường hợp được tuyển dụng vào làm công chức, viên chức trong các cơ quan nhà nước, nhà khoa học trẻ tài năng và sinh viên xuất sắc được hưởng mức thu nhập tăng thêm, phụ cấp tăng thêm tối đa tới 150%; đối với các chuyên gia, nhà khoa học trình độ cao, mức phụ cấp tăng thêm có thể lên tới 300%.

Ngoài chính sách tiền lương, đội ngũ nhân tài, chuyên gia đầu ngành hoặc tổng công trình sư cũng được hưởng các đãi ngộ khác. Tùy từng đối tượng và kết quả công việc, mức thưởng có thể tương đương bốn lần mức lương theo hợp đồng. 

Theo đánh giá của đại diện Vụ Tổ chức cán bộ, đây là những cơ chế đãi ngộ chưa từng có tiền lệ.

Bên cạnh vấn đề tài chính, một trong những nội dung được giới khoa học đặc biệt quan tâm là quyền tự chủ học thuật. Theo đại diện Vụ Tổ chức cán bộ, các quy định hiện hành đã dành không gian tương đối đầy đủ để các nhà khoa học chủ động triển khai hoạt động chuyên môn.

Cụ thể, các nhà khoa học được bảo đảm quyền tự chủ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu; được tạo điều kiện tiếp cận, sử dụng các phòng thí nghiệm và cơ sở nghiên cứu do Nhà nước đầu tư; tham gia các nhóm nghiên cứu mạnh; đồng thời được cử tham gia các chương trình đào tạo, bồi dưỡng trong và ngoài nước nhằm nâng cao năng lực chuyên môn.

Đáng chú ý, đội ngũ nhà khoa học trẻ khi tham gia các chương trình đào tạo dài hạn ở nước ngoài, vẫn được hưởng nguyên mức lương hiện hưởng, thay vì chỉ được hưởng khoảng 40% tiền lương như trước đây.

Ngoài ra, hệ thống chính sách còn bao gồm nhiều chế độ hỗ trợ khác như nhà ở, chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng dành cho bản thân nhà khoa học và gia đình. 

"Chúng tôi nhận thấy các chính sách đã được quy định cơ bản đã đầy đủ và có sức hấp dẫn để cho để thu hút và giữ chân các nhà khoa học trẻ, đặc biệt là các nhà khoa học trẻ tài năng", đại diện Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Khoa học và Công nghệ, đánh giá. 

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân hiện đặt nhiều kỳ vọng vào thế hệ nhà khoa học trẻ trong việc giải quyết các bài toán lớn của đất nước thông qua khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tại buổi gặp gỡ, đối thoại giữa lãnh đạo Bộ với các nhà khoa học trẻ ngày 19/5 vừa qua, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng chương trình riêng dành cho nghiên cứu sinh, sinh viên tài năng và các nhà khoa học trẻ. 

Chương trình này có thể được ban hành vào tháng 9, hướng tới việc tạo điều kiện để các tài năng trẻ tiếp cận nguồn lực nghiên cứu, phát huy năng lực chuyên môn và từng bước khẳng định vị thế trong cộng đồng khoa học công nghệ.

Cũng tại Họp báo, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cho biết hiện nay chính sách về thu hút và trọng dụng nhân tài trong lĩnh vực khoa học công nghệ đã có tương đối nhiều luật, nghị định, thông tư và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Vấn đề quan trọng hiện nay không phải là thiếu chính sách, mà là tổ chức thực hiện các chính sách. Các bộ, ngành, địa phương, các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chính bản thân các nhà khoa học có mạnh dạn triển khai, mạnh dạn áp dụng hay không

Đơn cử, các quy định mới đã cho phép áp dụng cơ chế tiền lương vượt trội để thu hút và giữ chân nhân tài, vậy các tổ chức có sẵn sàng triển khai các cơ chế này hay không.

Trên thực tế, phần lớn các cơ chế, chính sách này mới được ban hành trong thời gian gần đây nên cần thêm thời gian để phát huy hiệu quả. Bên cạnh đó, đây không phải là nhóm chính sách chỉ thuộc phạm vi quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ mà còn liên quan đến nhiều lĩnh vực khác như tài chính, giáo dục và đào tạo, nội vụ, cũng như sự tham gia triển khai của các bộ, ngành, địa phương.

“Trường hợp phát sinh khó khăn, vướng mắc, chúng tôi cũng sẵn sàng đồng hành để đề xuất lên cấp có thẩm quyền, đề xuất các bộ ngành cần thiết rà soát, bổ sung, sửa đổi chính sách làm sao để các chính sách này đi được vào thực thực tế”, Thứ trưởng khẳng định.