Đây được xem là cột mốc đáng chú ý của làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu, đồng thời phản ánh sự dịch chuyển mạnh trong trật tự các tập đoàn hàng đầu Nhật Bản...

Trong phiên giao dịch ngày thứ Hai (1/6), tập đoàn SoftBank Group Corp. đã vượt Toyota Motor Corp. trở thành doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất Nhật Bản. 

Cổ phiếu SoftBank - tập đoàn công nghệ do tỷ phú Masayoshi Son điều hành - tăng 14% trong phiên giao dịch tại Tokyo, đưa vốn hóa thị trường của công ty vượt Toyota lần đầu tiên trong hơn hai thập kỷ. Trước đó, SoftBank chỉ từng giữ vị trí này trong thời gian ngắn vào năm 2000, khi bong bóng Internet tại Nhật Bản lên tới đỉnh điểm, nếu tính vốn hóa gồm cả cổ phiếu quỹ.

Đà tăng này đưa cổ phiếu SoftBank tăng hơn 90% từ đầu năm đến nay, nâng vốn hóa thị trường của công ty lên hơn 48 nghìn tỷ yên (khoảng 301 tỷ USD), cao hơn mức khoảng 46 nghìn tỷ yên (khoảng 289 tỷ USD), của Toyota. Trong khi đó, cổ phiếu Toyota đã giảm hơn 10% trong cùng giai đoạn.

Sự đổi ngôi giữa hai doanh nghiệp hàng đầu Nhật Bản cho thấy dòng vốn đang nhanh chóng chuyển sang các công ty được xem là hưởng lợi từ làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI trên toàn cầu. Diễn biến này cũng phản ánh sự phân hóa rõ nét giữa hai biểu tượng doanh nghiệp của Nhật Bản: ngành ô tô chịu sức ép từ môi trường kinh tế vĩ mô và căng thẳng địa chính trị, trong khi nhóm công nghệ tiếp tục được nâng đỡ bởi tâm lý hưng phấn của nhà đầu tư với công nghệ AI.

“Sự kiện mang tính bước ngoặt này là biểu tượng của cơn sốt AI”, ông Kazuhiro Sasaki, trưởng bộ phận nghiên cứu tại công ty chứng khoán Phillip Securities Japan, nhận định với hãng tin Bloomberg.

Theo ông Sasaki, kỳ vọng về các đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) quy mô lớn tại Mỹ - trong đó có những doanh nghiệp công nghệ gắn với danh mục đầu tư của SoftBank - đang tạo ra tâm lý hưng phấn bất thường trên thị trường, qua đó thúc đẩy dòng vốn dịch chuyển sang các cổ phiếu hưởng lợi từ AI như SoftBank.

Không chỉ SoftBank, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản liên quan đến AI cũng đang thu hút sự chú ý của nhà đầu tư. Hãng sản xuất chip nhớ Kioxia Holdings Corp. hiện có vốn hóa quanh mức 40 nghìn tỷ yên, tương đương khoảng 251 tỷ USD, trở thành doanh nghiệp lớn thứ ba Nhật Bản, vượt tập đoàn tài chính Mitsubishi UFJ Financial Group Inc.

Trong khi đó, Kioxia - nhà cung cấp chip nhớ NAND flash - dự báo lợi nhuận trong quý hiện tại sẽ cao hơn cả lợi nhuận của năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2026, nhờ nhu cầu lưu trữ dữ liệu tăng mạnh từ các trung tâm dữ liệu AI.

Trong phiên ngày thứ Hai, cổ phiếu SoftBank tăng cùng xu hướng đi lên của nhóm doanh nghiệp liên quan đến AI trên khắp khu vực châu Á. SoftBank là cổ phiếu đóng góp nhiều nhất vào đà tăng của chỉ số Topix, trong khi Toyota là mã gây sức ép lớn nhất lên chỉ số này. Cuối tuần trước, SoftBank công bố kế hoạch đầu tư 87 tỷ USD để xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại Pháp. Kế hoạch này tiếp tục củng cố kỳ vọng rằng nhu cầu đối với hạ tầng AI sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Cổ phiếu SoftBank đã tăng mạnh từ tháng trước, sau khi có thông tin hai công ty đáng chú ý trong danh mục đầu tư của tập đoàn - OpenAI và SB Energy Corp. - đang chuẩn bị cho khả năng niêm yết tại Mỹ. Kỳ vọng này làm gia tăng sức hút của SoftBank trong mắt nhà đầu tư, nhất là khi tập đoàn đã cam kết rót gần 65 tỷ USD vào OpenAI, công ty phát triển ChatGPT, và dự kiến nắm khoảng 13% cổ phần OpenAI vào tháng 10 năm ngoái.

Nhờ đó, tâm lý của nhà đầu tư với SoftBank đã cải thiện rõ rệt, bất chấp những lo ngại trước đó rằng cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Anthropic PBC, Alphabet và xAI có thể làm suy yếu vị thế dẫn đầu của OpenAI.

Định giá của SoftBank còn được hỗ trợ bởi đà tăng của Arm Holdings Plc, công ty thiết kế chip mà tập đoàn này nắm cổ phần lớn. Cổ phiếu Arm tăng sau khi kết quả kinh doanh của hãng chip Nvidia Corp. củng cố kỳ vọng rằng nhu cầu đối với con chip và hạ tầng AI sẽ tiếp tục tăng mạnh, qua đó lan sang các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng AI.

Nếu loại trừ cổ phiếu quỹ - tức lượng cổ phiếu công ty đã mua lại và đang nắm giữ - vốn hóa thị trường của SoftBank đã vượt Toyota từ tháng trước. Tuy nhiên, tại Nhật Bản, vốn hóa thị trường thường được tính bao gồm cả cổ phiếu quỹ. Cách tính này khác với Mỹ và cũng khác với cách nhiều nhà phân tích sử dụng khi so sánh các doanh nghiệp trên toàn cầu.

Trái ngược với SoftBank, cổ phiếu Toyota đã giảm từ đầu năm đến nay do triển vọng ngành ô tô chịu nhiều sức ép hơn.

“SoftBank đã dồn nguồn lực vào các mảng kinh doanh liên quan đến AI và đang hưởng lợi rõ rệt từ đà tăng của nhóm cổ phiếu công nghệ toàn cầu. Trong khi đó, Toyota chịu tác động từ giá dầu tăng do xung đột Iran, khiến chi phí sử dụng xe cao hơn và gây sức ép lên nhu cầu ô tô toàn cầu”, ông Tomo Kinoshita, chiến lược gia thị trường toàn cầu tại công ty quản lý tài sản Invesco Asset Management Japan, nhận xét.

Bên cạnh đó, ngành ô tô cũng đang chịu sức ép từ quá trình chuyển dịch tốn kém và kéo dài sang xe điện.

Theo ông Kinoshita, cán cân vốn hóa giữa SoftBank và Toyota có thể đảo chiều vào cuối năm nay nếu giá dầu thô giảm và nhu cầu ô tô phục hồi. Tuy nhiên, về dài hạn, xu hướng vẫn nghiêng về nhóm công nghệ.

“Trong dài hạn, các công ty liên quan đến AI nhiều khả năng sẽ được thị trường định giá cao hơn. Vai trò của nhóm doanh nghiệp này trên thị trường chứng khoán Nhật Bản cũng sẽ ngày càng lớn hơn”, ông Kinoshita nhận định.