Điều này sẽ góp phần thiết lập chuẩn mực mới về tính minh bạch trong dữ liệu đào tạo AI, bảo đảm quyền lợi công bằng cho chủ sở hữu nội dung, đồng thời tạo ra tác động lan tỏa, ảnh hưởng tới cách các quốc gia khác xây dựng và điều chỉnh khung pháp lý đối với AI trên phạm vi toàn cầu...

Liên minh châu Âu (EU) đang lên kế hoạch xây dựng các quy định buộc những công ty phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) phải trả phí sử dụng bản quyền, không chỉ đối với dữ liệu được thu thập trong tương lai mà còn bao gồm cả các hoạt động thu thập và khai thác dữ liệu trước đây. 

Nếu được luật hóa, quy định này không chỉ tác động sâu rộng đến hệ sinh thái AI tại châu Âu mà còn có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang nhiều quốc gia khác. 

Mới đây, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Nghị viện châu Âu đã thông qua một báo cáo với tỷ lệ ủng hộ áp đảo. Báo cáo nhấn mạnh rằng các tác giả và chủ sở hữu nội dung cần được bảo đảm quyền lợi tương xứng khi các tác phẩm có bản quyền của họ được sử dụng để huấn luyện các hệ thống AI tạo sinh. Cùng với đó, văn bản này cũng đặt ra yêu cầu phải minh bạch hóa toàn bộ nguồn dữ liệu dùng trong quá trình đào tạo AI.

Theo đề xuất, các công ty phát triển AI sẽ phải công khai danh mục những nội dung có bản quyền đã được sử dụng trong quá trình huấn luyện mô hình, đồng thời cung cấp hồ sơ chi tiết về phương thức thu thập dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu khai thác từ Internet.

Không chỉ dừng lại ở yêu cầu minh bạch, báo cáo còn đề xuất thiết lập cơ chế buộc các doanh nghiệp AI phải trả phí cho việc sử dụng nội dung có bản quyền, trong đó phạm vi áp dụng có thể được mở rộng cả các hoạt động huấn luyện đã diễn ra trong quá khứ.

Riêng với nguồn dữ liệu từ báo chí mà các hệ thống AI đã khai thác ở quy mô rất lớn, báo cáo cho rằng các cơ quan truyền thông cần nắm quyền quyết định việc nội dung của mình có được phép dùng để huấn luyện AI hay không. 

Dù vậy, báo cáo trên hiện chưa phải văn bản pháp luật có tính ràng buộc. Tuy nhiên, điều này cho thấy động thái mạnh mẽ từ phía Nghị viện châu Âu đối với Ủy ban châu Âu trong việc đề xuất đưa cơ chế thu phí bản quyền vào khung pháp lý chính thức, trước khi EU tiến hành sửa đổi các quy định liên quan đến bản quyền AI, dự kiến vào mùa hè năm nay.

Trước đó, EU đã ban hành Đạo luật AI vào năm 2024, trong đó yêu cầu các hệ thống AI phải tuân thủ luật bản quyền hiện hành. Tuy nhiên, cách thức triển khai cụ thể và phạm vi áp dụng trên thực tế vẫn chưa được làm rõ. Nếu các đề xuất hiện nay được luật hóa, phí sử dụng bản quyền có thể áp dụng cho tất cả các hệ thống AI được triển khai hoặc cung cấp dịch vụ tại thị trường EU.

Động thái của EU diễn ra trong bối cảnh các tranh chấp pháp lý liên quan đến bản quyền và AI đang gia tăng trên phạm vi toàn cầu. Tại nhiều quốc gia, trong đó có Hàn Quốc, các công ty AI đang đối mặt với làn sóng kiện tụng từ giới sáng tạo nội dung, các cơ quan báo chí và nhà xuất bản. 

Những diễn biến này cho thấy cuộc giằng co giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đang bước vào giai đoạn then chốt, trong đó EU nổi lên như một trong những trung tâm định hình chuẩn mực pháp lý cho kỷ nguyên AI trên phạm vi toàn cầu.