Quan cấp cao nhất phụ tránh vấn đề kinh tế của Liên minh châu Âu (EU) cảnh báo khu vực này vẫn sẽ hứng chịu một cú sốc đình lạm (stagflation) - tình trạng kết hợp giữa tăng trưởng ì ạch và lạm phát cao...

Lời cảnh báo được đưa ra bất chấp việc Mỹ và Iran đã đồng ý ngừng bắn trong hai tuần và giá dầu đã giảm dưới mốc 100 USD/thùng.

Theo tin từ tờ báo Financial Times, ông Valdis Dombrovskis - Ủy viên Kinh tế của EU - cho biết Ủy ban châu Âu (EC) đang chuẩn bị cắt giảm dự báo tăng trưởng kinh tế khu vực năm nay do những bất ổn từ cuộc xung đột ở Vùng Vịnh.

Ông Dombrovskis nói thỏa thuận ngừng bắn là một bước tiến đáng hoan nghênh hướng tới việc giảm căng thẳng, nhưng tác động kinh tế của cuộc chiến ở Iran vẫn còn rất khó đoán định.

“Rõ ràng, EU đang phải đối mặt với một cú sốc đình lạm” - vị Ủy viên nói trong một cuộc trả lời phỏng vấn Financial Times.

Trước khi cuộc xung đột bắt đầu, EC dự báo tăng trưởng kinh tế của EU sẽ đạt mức 1,4% trong năm 2026 và 1,5% trong năm 2027, còn tốc độ lạm phát hàng năm sẽ nhỉnh hơn 2% trong cả năm nay và năm tới.

Tuy nhiên, các kịch bản kinh tế gần đây do EC đặt ra ước tính rằng tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) của EU có thể thấp đi tới 0,4 điểm phần trăm trong năm nay nếu giá năng lượng trở lại mức trước chiến tranh Iran trước cuối năm 2026. Trong trường hợp giá năng lượng mất nhiều thời gian hơn để trở lại mức trước chiến tranh, tốc độ tăng trưởng kinh tế có thể giảm 0,6 điểm phần trăm trong cả năm nay và năm tới.

Lạm phát cũng được dự báo sẽ tăng thêm tới 1 điểm phần trăm trong năm 2026 trong kịch bản đầu tiên của EC, và tăng thêm tới 1,5 điểm phần trăm trong cả năm nay và năm 2027 trong kịch bản thứ hai.

Theo dự kiến, dự báo tăng trưởng GDP cập nhật sẽ được EC đưa ra trong tháng 5.

Giới phân tích đã cảnh báo rằng diễn biến của giá dầu và khí đốt trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào việc Tehran có nới lỏng kiểm soát đối với hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz sau khi hết thời hạn ngừng bắn 2 tuần hay không.

Theo báo cáo của Financial Times, Iran sẽ yêu cầu các công ty vận tải thanh toán phí qua eo biển bằng tiền điện tử cho các tàu chở dầu đi qua eo biển này trong thời gian ngừng bắn. Và trên thực tế, một ngày sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, eo biển Hormuz vẫn trong tình trạng bị Iran phong tỏa.

Hình ảnh từ vệ tinh của các công ty theo dõi dữ liệu vận tải biển cho thấy từ khi lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran được công bố, mới chỉ có một tàu chở dầu duy nhất và 5 tàu chở hàng khô rời đi qua được eo biển Hormuz, tuyến đường biển có khoảng 140 tàu đi qua mỗi ngày trong điều kiện bình thường - hãng tin Reuters đưa tin.

Còn theo Financial Times, Iran sẽ yêu cầu các công ty vận tải dùng tiền điện tử thanh toán phí đi qua eo biển Hormuz cho các tàu chở dầu trong thời gian ngừng bắn.

Một số quốc gia EU, bao gồm Italy, Ba Lan và Tây Ban Nha, đã đưa ra các biện pháp như cắt giảm thuế nhiên liệu để bảo vệ các ngành công nghiệp và hộ gia đình khỏi giá năng lượng tăng cao.

Dombrovskis nhắc lại rằng các quốc gia thành viên EU tránh triển khai quá mức các biện pháp chống cú sốc năng lượng như trợ giá, giảm thuế nhiên liệu… vì làm như vậy có thể biến cuộc khủng hoảng năng lượng thành một cuộc khủng hoảng tài khóa.

Ông nhấn mạnh rằng EU hiện có ít dư địa tài khóa hơn so với trước đây và chỉ nên áp dụng các biện pháp tạm thời, có trọng điểm, với tác động tài khóa ở mức độ hạn chế.

Trong tháng 6, EC sẽ đưa ra đánh giá liệu các quốc gia có đang đi đúng hướng để đạt được các mục tiêu giảm nợ và giảm thâm hụt ngân sách hay không, và liệu EC có cần thúc đẩy các biện pháp cưỡng chế giảm thâm hụt ngân sách đối với các quốc gia chưa đưa mức thâm hụt về giới hạn đã thỏa thuận hay không. Các thủ tục của EU nhằm xử lý tình trạng thâm hụt ngân sách quá mức đối đối với các nước thành viên vi phạm mức trần thâm hụt có thể bao gồm trừng phạt tài chính.

Cho tới gần đây, Italy đã hy vọng sẽ thoát khỏi các thủ tục này trong năm nay. Tuy nhiên, giới chức EU đã cảnh báo rằng hy vọng này có thể không trở thành hiện thực ra sau khi cơ quan thống kê của Italy gần đây cho biết mức thâm hụt ngân sách chính phủ của nước này lên tới 3,1% GDP vào năm ngoái - cao hơn yêu cầu của EU là “dưới 3%".

Kể từ khi cuộc chiến ở Iran bắt đầu, Rome đã kêu gọi Brussels tạm thời dỡ bỏ các quy tắc tài khóa của EU thông qua một cơ chế gọi là "điều khoản lối thoát chung". Cơ chế này đã được kích hoạt trong đại dịch Covid-19 nhằm cho phép các chính phủ tăng chi tiêu để thoát khỏi khủng hoảng.

Tuy nhiên, ông Dombrovskis cho biết cơ chế này chỉ được áp dụng để giải quyết một cuộc suy thoái kinh tế nghiêm trọng trong EU hoặc khu vực đồng euro, và hiện tại EU không ở trong tình huống như vậy.