Giá dầu tăng vọt, thời cơ cho các nhà sản xuất xe điện?

Tại Mỹ, các hãng xe điện như Tesla và Rivian Automotive được dự báo sẽ hưởng lợi, khi người tiêu dùng bắt đầu tính toán lại chi phí sử dụng giữa xe điện và xe chạy xăng.

“Yếu tố giá cả và mức độ phù hợp với túi tiền vốn đã là trọng tâm của thị trường xe điện trong năm 2026, nên những diễn biến gần đây càng khiến vấn đề này được chú ý hơn”, ông Andrew Garberson, giám đốc phụ trách tăng trưởng và nghiên cứu tại công ty theo dõi dữ liệu xe điện Recurrent, nhận định với trang tin MarketWatch.

Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng bán lẻ bình quân tại Mỹ đã tăng lên 3,25 USD/gallon, cao hơn gần 27 cent so với một tuần trước đó. AAA cho biết lần gần nhất giá xăng tăng mạnh ở mức tương tự là 4 năm trước, khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine. Điều này cho thấy mỗi khi giá dầu bật tăng mạnh và đẩy giá xăng đi lên, sức hấp dẫn của xe điện thường tăng theo nhờ chi phí vận hành ổn định hơn.

Sau một năm 2025 khá tích cực, doanh số xe điện tại Mỹ được dự báo sẽ tăng chậm lại trong năm 2026, sau khi các khoản trợ cấp thuế của chính phủ hết hiệu lực từ tháng 9 năm ngoái. Một số hãng xe cũng đã thu hẹp kế hoạch đầu tư vào phân khúc này.

Theo dữ liệu từ Kelley Blue Book, giá trung bình của một xe điện mới tại Mỹ trong tháng 1/2026 là 55.715 USD, giảm nhẹ so với cùng kỳ năm trước, dù các hãng xe đưa ra ít ưu đãi hơn. Trong khi đó, giá trung bình của xe chạy xăng là 49.191 USD, tăng 1,9% so với cùng kỳ năm trước.

“Mọi tín hiệu mà tôi quan sát được từ thị trường đều cho thấy giá xăng tăng sẽ càng làm các mẫu xe điện có giá phải chăng trở nên hấp dẫn hơn”, ông Garberson nói với MarketWatch.

Tuy nhiên, hiện chưa rõ chi phí vận hành sẽ tác động tới quyết định mua xe của người tiêu dùng ở mức độ nào. Dù tiết kiệm nhiên liệu từ lâu là một lợi thế lớn của xe điện và xe lai sạc điện, nhiều người tiêu dùng tại Mỹ vẫn chưa sẵn sàng chuyển từ xe chạy xăng sang các dòng xe này.

Theo một khảo sát AAA thực hiện với người trưởng thành tại Mỹ vào năm ngoái, chỉ 16% cho biết họ “rất có khả năng” hoặc “có khả năng” sẽ chọn xe điện cho lần mua xe tiếp theo - mức thấp nhất trong 6 năm. Trong khi đó, 63% người được hỏi nói rằng họ không có ý định mua xe điện.

Tuy nhiên, xét trên thị trường toàn cầu, nhiều nhà phân tích cho rằng lợi thế của xe điện trong đợt tăng giá nhiên liệu lần này không hoàn toàn tuyệt đối.

Thông thường, nếu các cú sốc địa chính trị chỉ đẩy giá dầu đi lên, xe điện thường trở nên hấp dẫn hơn nhờ chi phí vận hành ổn định hơn xe chạy xăng. Nhưng khủng hoảng hiện nay còn lan sang khí đốt - nhiên liệu vẫn giữ vai trò quan trọng trong phát điện tại nhiều thị trường - nên giá điện cũng có nguy cơ tăng theo.

Không chỉ dầu mỏ, vận tải khí đốt qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu - cũng gần như tê liệt. Eo biển này là điểm trung chuyển của khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu và gần 20% nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới.

Hiện tại, Qatar đã dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại tổ hợp lớn nhất thế giới sau khi các nhà máy LNG ở Mesaieed và Ras Laffan bị nhắm mục tiêu. Qatar hiện chiếm khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu, nên diễn biến này lập tức gây chấn động thị trường năng lượng, nhất là tại châu Á và châu Âu.

Hãng điện Statkraft của Na Uy cảnh báo cuộc khủng hoảng liên quan Iran có thể đẩy giá điện tại châu Âu tăng cao hơn. Giá khí đốt tại châu lục này đã tăng khoảng 50% kể từ khi chiến sự tại Iran nổ ra ngày 28/2. Điều đó đồng nghĩa lợi thế chi phí của xe điện có thể bị thu hẹp ở những nơi giá điện phụ thuộc mạnh vào khí đốt.

Dù vậy, nhiều dữ liệu cho thấy xe điện vẫn giữ ưu thế trong phần lớn trường hợp, chủ yếu nhờ hiệu quả năng lượng cao hơn đáng kể. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), ngay cả khi giá dầu chỉ ở mức 40 USD/thùng, xe điện vẫn đem lại mức tiết kiệm chi phí nhiên liệu đáng kể tại các thị trường lớn nếu được sạc tại nhà.

Dữ liệu mới nhất từ Bộ Năng lượng Mỹ, chi phí điện cho xe thuần điện thường vào khoảng 0,012-0,037 USD mỗi km, thấp hơn mức 0,025-0,224 USD mỗi km của xe chạy xăng. Tuy nhiên, IEA lưu ý chi phí sạc nhanh công cộng tại Mỹ có thể tương đương, thậm chí cao ngang chi phí nhiên liệu của xe chạy xăng.

Tại châu Âu, Hội đồng Quốc tế về Giao thông Sạch (ICCT) cho biết chi phí sạc xe điện bình quân hiện vẫn thấp hơn khoảng 33% so với xe xăng tính trên mỗi 100 km, nhưng mức chênh lệch này thay đổi đáng kể giữa các nước và phụ thuộc lớn vào giá sạc công cộng.

Nói cách khác, lĩnh vực xe điện hiện đang đứng trước cơ hội lớn từ cú sốc dầu khí, nhưng lợi thế lớn nhất thuộc về những người có thể sạc tại nhà hoặc tại bãi xe riêng, thay vì phụ thuộc vào sạc nhanh công cộng. Và lợi thế này cũng khác nhau ở mỗi thị trường.